Dr n.med. Małgorzata Łukowicz
Choroby układowe narządu ruchu
Dr n.med. Małgorzata Łukowicz
Choroby układowe narządu ruchu
W skład chorób układowych narządu ruchu
wchodzi niejednorodna etiopatogenicznie grupa
schorzeń.
Wspólna cecha – mniejsza wartość tkanki
kostnej (zniekształcenia, podwichnięcia,
złamania).
Główne zmiany dotyczą tkanki kostnej pod
postacią uogólnionych bądź wielomiejscowych
zaburzeń budowy (dysostozy), rozwoju
(dysplazje), i metabolizmu lub składu tej tkani
(dystrofie).
Uwagi ogólne
Małgorzata Łukowicz CM UMK w
Bydgoszczy
Achondroplazja (
achondroplasia
,
chondrodystrophia
foetalis)
– genetyczne zaburzenia wzrostowe chrząstek
nasadowych, przy prawidłowym kostnieniu ochrzęstnym
– karłowatość krótkokończynowa.
Główne objawy:
-
zmniejszenie długości różnych kości,
- zmiany w bliższych odcinkach kości długich,
- duża, okrągła głowa ze spłaszczoną podstawą czaszki i
uwypuklonym czołem,
- twarz spłaszczona, nasada nosa wciągnięta,
- małe stopy i ręce
Achondroplazja
Małgorzata Łukowicz CM UMK w
Bydgoszczy
Łamliwość kości lub kostnienie niedoskonałe
(
osteopathyrosis, fragilitas ossium, osteogenesis
imperfecta
) – jest to pewna grupa schorzeń o
dziedzicznym
podłożu
i różnym przebiegu (zespół Vrolika, zespół
Lobsteina)
i wrodzoną łamliwość kości.
Łamliwość kości
Małgorzata Łukowicz CM UMK w
Bydgoszczy
Dzieci z zespołem Vrolika rodzą się już ze śladami
złamań (w życiu płodowym).
Częste objawy: złamania patologiczne i stawy
rzekome.
Kości miękkie i zwykle pałąkowato wygięte, a
kręgosłup skrzywiony.
Osłabienie więzadeł i mięśni, atrofia skóry i
łamliwość naczyń krwionośnych.
Czasami
występuje
głuchota
spowodowana
osteosklerozą.
Podstawowe objawy łamliwości
kości
Małgorzata Łukowicz CM UMK w
Bydgoszczy
Choroba Pageta
(
mb.Pageti, ostitis deformans,
polyosteopathia
chronica
progressiva
)
–
nieprawidłowa przebudowa kości – powstanie w
dojrzałym kośćcu ognisk zniszczenia kości obok
nadmiernego tworzenia się tkanki kostnej –
przyczyna nie jest znana. Jej wtórnym objawem są
zniekształcenia.
Podstawowe objawy:
zwykle rozwija się po 40. r.ż. i niekiedy przebiega
bezobjawowo
w obrazie klinicznym dominują bóle kości
zmiany dotyczą najczęściej kości długich (piszczelowa,
udowa), czasem inne kości (miednica, czaszka, kręgi i żebra)
Choroba Pageta
Małgorzata Łukowicz CM UMK w
Bydgoszczy
Osteomalacja (
osteomalatio
) – zmiękczenie (rozmiękanie) kości.
Jest to zaburzenie polegające na odkładaniu się soli wapnia w
kościach.
Przyczyny – niedobory i zaburzenia przemiany witaminy D
3
- rozróżnia się osteomalacje niedoborowe i metaboliczne.
Osteomalacją niedoborową jest np. krzywica.
Osteomalacje metaboliczne mogą być pierwotne lub wtórne.
Podstawowe objawy:
-
ból w kościach – samoistny i uciskowy
- na początku brak objawów
- z czasem widoczne zniekształcenia kości, zwłaszcza klatki piersiowej (np.
klatka kurza) oraz kończyn – pałąkowate wygięcie kości i szpotawość kolan
- osłabienie mięśni i tężyczka
- chód kaczkowaty
- postępujące zniekształcenia szkieletu
Osteomalacja
Małgorzata Łukowicz CM UMK w
Bydgoszczy
Zrzeszotnienie kości (
osteoporosis
) – zmniejszenie
się masy prawidłowej tkanki kostnej, powodujące
bóle i będące przyczyną złamań kości.
OSTEOPOROZA UOGÓLNIONA – może dotyczyć
praktycznie całego szkieletu
OSTEOPOROZA MIEJSCOWA – wtórna, rozwija
się w następstwie zapaleń, algodystrofii lub
długotrwałego unieruchomienia
Zrzeszotnienie kości
(osteoporoza)
Małgorzata Łukowicz CM UMK w
Bydgoszczy
Osteoporoza to schorzenie szkieletu
charakteryzujące się obniżoną wytrzymałością
mechaniczną kości, co predysponuje do
zwiększonego ryzyka złamania. Wytrzymałość
mechaniczna kości wynika z dwóch
integralnych cech kości: gęstości oraz jakości.
Definicja osteoporozy
Małgorzata Łukowicz CM UMK w
Bydgoszczy
Macierz kostna: 90% kolagen
10% inne proteiny
(osteokalcyna, osteonektyna,
osteopontyna)
Minerał kostny: hydroksyapatyt (wapń i
fosfor)
Komórki kostne: osteoklasty, osteoblasty,
osteocyty i komórki wyściełające
Skład kości
Małgorzata Łukowicz CM UMK w
Bydgoszczy
Wzrost kości jest następstwem
modelowania strukturalnego: odnowa,
zmiana rozmiaru i kształtu kości
Zdrowie kości jest efektem procesu
przebudowy- zastapienia starej kości
przeznową. Cykl zdarzeń- aktywacja,
resorpcja, kościotworzenie
W procesie przebudowy biora udział
osteoklasty oraz osteoblasty
Utrata kości następuje gdy proces resorpcji
przeważa nad procesem kościotworzenia
Przebudowa kości
Małgorzata Łukowicz CM UMK w
Bydgoszczy
Wysoki przyrost BMD następuje w okresie
wzrostu i dojrzewania
Szczytowa masa kośtna uzyskiwana jest w
wieku nastoletnim lub u wczesnych 20-
latków
Stan równowagi jest utrzymywany przez
jakiś czas
Utrata ości z wiekiem wynosi około 0.5%-
1% rocznie
Utrata nasila się w okresie menopauzy - do
2% rocznie
Zamiany gęstości kości związane
z wiekiem
Małgorzata Łukowicz CM UMK w
Bydgoszczy
Maksymalna masa kostna uzyskiwana w
trakcie życia, stan ten następuje gdy
proces wzrostu kości na długość,
osiagnięcie optymalnego kształtu oraz
akumulacji minerału kostnego uległy
ustabilizowaniu (konsolidacji
Poszczególne lokalizacje szkieletu osiągają
dojrzałość w różnym czasie
Zczytowa masa kostna jest warunkowana
genetycznie (70-80%), przez styl życia (20-
30%)
Szczytowa masa kostna
Małgorzata Łukowicz CM UMK w
Bydgoszczy
Szkielet osiowy: kręgosłup, żebra, miednica,
barki, biodra
Szkielet peryferyjny: kończyny górne i dolne
Podział szkieletu
Małgorzata Łukowicz CM UMK w
Bydgoszczy
Kość korowa, zbita – tworzy trzony kości
długich, warstwę zewnetrzna kości
Kość gąbczaste – wewnętrzna częśc kości
szkieletu centralnego
Kość korowa – 80% szkieletu, ale 20%
powierzchni kości
Kośc gąbczasta – 20% szkieletu, ale 80%
całkowitej powierzchni kości
Około 10% szkieletu ulega ciagłej
przebudowie
Typy kości
Małgorzata Łukowicz CM UMK w
Bydgoszczy
Niskiej masy szczytowej kostnej
Ubytku kości
Obydwu procesów łącznie
Osteoporoza wynika z:
Małgorzata Łukowicz CM UMK w
Bydgoszczy
Osteoporoza może być
zdiagnozowana na podstawie
obecności lub historii
występowania
niskoenergetycznych złamań
Małgorzata Łukowicz CM UMK w
Bydgoszczy
Przyczyny osteoporozy
OSTEOPOROZA
PIERWOTNA
samoistna osteoporoza
młodziencza
osteoporoza inwolucyjna
(pomenopauzalna i starcza)
OSTEOPOROZA WTÓRNA
jako skutek chorób: np.
endokrynopatii, chorób
nerek, schorzeń
reumatoidalnych,
długotrwałego
unieruchomienia
CZYNNIKI RYZYKA OSTEOPOROZY:
genetyczne,
konstytucjonalne i związane
z wiekiem, hormonalne,
żywieniowe, związane z
niektórymi chorobami,
używki, nadużywanie
niektórych leków, mała
aktywność ruchowa
Małgorzata Łukowicz CM UMK w
Bydgoszczy
najczęściej występuje bezobjawowo – „cichy złodziej
kości”
często pierwszy objaw – patologiczne złamanie kości
bóle promieniujące do jamy brzusznej oraz kończyn dolnych
osłabienie mięśni
w zaawansowanych przypadkach – zmniejszenie wzrostu
i powiększona kifoza
Na skutek zmian, do jakich dochodzi w obrębie sylwetki
chorego, niektóre mięśnie są nadmiernie napięte – ulegają
przykurczeniu, inne zaś zwiotczeniu. Do pierwszej grupy
należą zazwyczaj mięśnie karku, klatki piersiowej, mięśnie
miednicy oraz przednie mięśnie uda. Mięśnie z tendencją do
wiotczenia to z kolei mięśnie brzucha, grzbietu i pośladków.
Objawy i przebieg
osteoporozy
Małgorzata Łukowicz CM UMK w
Bydgoszczy
złamania typu COLLESA:
- złamanie dalszej części k. promieniowej
- złamanie szyjki kości udowej
złamania trzonów kręgowych – powodują
zmniejszenie pojemności płuc i wydolności
oddechowej
Powikłania osteoporozy
Małgorzata Łukowicz CM UMK w
Bydgoszczy
Rozpoznanie
Wartość wskaźnika T lub Z
score
Norma
+1.0 do -1.0
Osteopenia
-1.0 do -2.4
Osteoporoza
< -2.5
Ciężka osteoporoza
< -2.5 i 1 lub więcej złamań
Klasyfikacja WHO
Małgorzata Łukowicz CM UMK w
Bydgoszczy
Wrodzona sztywność stawów – płodowe
zbliznowacenie mięśni – niedorozwój mięśni i
występowanie przykurczy. Zwykle symetryczne
zniekształcenia stawów kończyn, utrudnione
poruszanie się.
Choroba Münchmeyera – wytwarzanie się mas
kostnych w tkance łącznej śród- i okołomięśniowej,
w
ścięgnach
i rozcięgnach oraz w torebkach stawowych.
Pozostałe choroby narządu
ruchu
Małgorzata Łukowicz CM UMK w
Bydgoszczy