SOCJOLOGIA.
WYKŁADY

Instytut Filozofii, Socjologii i Dziennikarstwa
Wydział Nauk Społecznych
Uniwersytet Gdański

dr Maciej Dębski

O CZYM BĘDZIE MOWA

Zajęcia organizacyjne, teoria problemów społecznych. Patologie
społeczne w kontekście wybranych teorii socjologicznych.

Bieda jawna i ukryta. Osoby głęboko biedne oraz zagrożone
biedą. Problem zadłużenia .

Marginalizacja społeczna – między teorią a praktyką.
Bezdomność, żebractwo i włóczęgostwo

Zmiany współczesnej rodziny - przemoc w rodzinie

Przestępczość. Wymiary, typologie, skutki społeczne

O CZYM BĘDZIE MOWA

Nierówności społeczne w kontekście gender studies: feminizm,
męska dominacja czy kryzys męskości?

Sekty religijne: zagrożenie dla jednostki czy społeczeństw

Patologie społeczne w pracy w społeczeństwie ryzyka:
pracoholizm, mobbing, brak poczucia bezpieczeństwa

Zachowania samobójcze

Psychologiczne skutki patologii społecznych: stygmatyzacja,
naznaczenie, wyuczona bezradność. stereotypizacja osób
naznaczonych , modele radzenia sobie z sytuacjami kryzysowymi

WARUNKI ZALICZENIA

Egzamin ustny z zakresu problematyki poruszanych na
wykładzie

LITERATURA

Barnes C., Mercer G. (2008) Niepełnosprawność. Warszawa: Wydawnictwo
SIC.
Bauman Z. (2006) Praca, konsumpcjonizm i nowi ubodzy. Kraków:
Wydawnictwo WAM.
Bauman Z. (2007) Życie na przemiał. Kraków: Wydawnictwo Literackie
Becker H.S (2009) Outsiderzy. Studia z socjologii dewiacji. Warszawa:
Wydawnictwo Naukowe PWN.
Bourdieu M. (2004) Męska dominacja. Warszawa: Oficyna Naukowa.
Czykiwn E. (2007) Stygmat społeczny. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe
PWN.
Durkheim E. (2006) Samobójstwo. Warszawa: Oficyna Naukowa.
Frysztacki K. (2009) Socjologia problemów społecznych. Warszawa:
Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR.
Goffman E. (2005) Piętno. Rozważania o zranionej tożsamości. Gdańsk:
Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Grotowska-Leder J. (2002) Fenomen wielkomiejskiej biedy. Od epizodu do
underclass. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Kamiński M.M. (2006) Gry więzienne. Tragikomiczny świat polskiego
więzienia. Warszawa: Oficyna Naukowa.

LITERATURA

Lister R. (2007) Bieda. Warszawa: Wydawnictwo SIC.
Melosik Z. (2006) Kryzys męskości w kulturze współczesnej.
Kraków: Wydawnictwo IMPULS.
Miś L. (2007). Problemy społeczne. Teoria, metodologia,
badania. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Nóżka M. (2006) Włóczęgostwo. Zjawisko społeczne i
interwencja socjalna. Kraków: Uniwersytet Jagielloński,
Instytut Socjologii, Zeszyty Pracy Socjalnej (zeszyt jedenasty).
Oliwa-Ciesielska M. (2006) Piętno nieprzypisania. Studium o
wyizolowaniu społecznym osób bezdomnych. Poznań:
Wydawnictwo Naukowe UAM.
Pośpiszyl I. (2008) Patologie społeczne. Warszawa:
Wydawnictwo Naukowe PWN.
Siemaszko A. (1993) Granice tolerancji. O teoriach zachowań
dewiacyjnych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN

PATOLOGIA SPOŁECZNA. DEFINICJE

„ten rodzaj zachowania, ten typ instytucji, ten typ
funkcjonowania jakiegoś systemu społecznego, który pozostaje
w zasadniczej sprzeczności ze światopoglądowymi wartościami,
które w danej społeczności są akceptowane” A. Podgórecki

„pod pojęciem patologia społeczna rozumie się określony stan
postaw, zachowań i sytuacji życiowych, (...) które są szkodliwe
dla historycznie uwarunkowanego postępu i powodują ujemne
następstwa dla wszechstronnego rozwoju jednostki, grupy lub
całego społeczeństwa, a polegają na nieprzestrzeganiu
obowiązujących przepisów prawa, norm moralnych,
obyczajowych i kulturowych oraz na odrzucaniu lub
nieposzanowaniu wartości obiektywnie zgodnych z interesami
jednostki i ogółu obywateli na określonym etapie rozwoju
kraju” A. Lipka

PATOLOGIA SPOŁECZNA. DEFINICJE

"zachowania niezgodne z regułami normatywnymi
społeczeństwa, zachowania wykraczające poza granice
tolerancji społecznej, zachowania społecznie nieakceptowane,
zachowania zakłócające porządek społeczny, niezgodne z
prawem, sprzeczne z oczekiwaniami społecznymi” L. Pytka

„

zjawiska patologiczne to inaczej problemy społeczne w

szerokim i węższym tego słowa znaczeniu. Pierwsze z
wymienionych znaczeń problemem społecznym określa
wszystko, co jest przedmiotem zainteresowania nauk
społecznych. W znaczeniu węższym natomiast, problemy
społeczne to takie zjawiska, które są tak ważne w życiu
społeczeństwa lub też tak bulwersujące, że wywołują w
jego świadomości określony oddźwięk

” J. Sztumski

INNE NAJWAŻNIEJSZE DEFINICJE

DEWIACJA SPOŁECZNA

odchylenie od reguł działania społecznego,

postępowanie niezgodne z normami, a także z

wartościami przyjętymi w społeczeństwie lub w grupie

społecznej. Zachowania dewiacyjne nie są jednoznacznie

interpretowane i ich określenie jest zależne od

przyjętych systemów normatywnych w danym

społeczeństwie. W niektórych ujęciach teoretycznych

definiowane jest relatywistycznie jako zachowanie, które

zostało przez społeczność zdefiniowane jako dewiacyjne.

Pojęcie to upowszechniło się najpierw w socjologii

amerykańskiej, dla odróżnienia od określenia patologii

INNE NAJWAŻNIEJSZE DEFINICJE

ANOMIA SPOŁECZNA

pewnego rodzaju stan niepewności w systemie

aksjonormatywnym spowodowany najczęściej jego

transformacją. Społeczeństwo w stanie anomii nie

potrafi wytworzyć spójnego systemu norm i wartości,

który stanowiłby dla jednostek klarowne wytyczne

działań. Jednostka egzystująca w takim społeczeństwie

odczuwa niepewność i zagubienie. Dlatego też w ujęciu

Durkheima anomia może przyczyniać się do zachowań

samobójczych

INNE NAJWAŻNIEJSZE DEFINICJE

PROBLEM SPOŁECZNY

„problemy społeczne mogą być definiowane jako ogólne

wzory zachowania ludzkiego lub warunków

społecznych, które są postrzegane jako zagrożenia dla

społeczeństwa przez znacząca liczbę ludności, przez

silne grupy, bądź przez charyzmatyczne jednostki, oraz

które mogą być rozwiązane czy też którym można

jakość zaradzić” R. Maris

SOCJOLOGIA PROBLEMÓW SPOŁECZNYCH

Można powiedzieć, że występowanie określonych problemów
społecznych jest elementem konstytuującym społeczeństwo
(podobnie jak sfera języka, tożsamości, kultury).

społeczeństwo istnieje jedynie wówczas, gdy w jego obrębie
mamy do czynienia z odstępstwami stanowiącymi zagrożenie
dla funkcjonowania społeczeństwa, które zostały uznane za
problem przez większość członków społeczeństwa

problemy społeczne były, są i będą integralną częścią życia
jednostki i całości społeczeństwa. Do najważniejszych
problemów społecznych w Polsce, zaliczyć należy, za K.
Frysztackim, takie kwestie jak ubóstwo, alkoholizm, przemoc
w rodzinie czy przestępczość (Frysztacki, 2009). Do problemów
społecznych zaliczyć można niepełnosprawności, bezrobocia
oraz bezdomności

SOCJOLOGIA PROBLEMÓW SPOŁECZNYCH

Problemy społeczne, choć często pisze się o nich przede
wszystkim w kontekście społecznym, nie są intelektualną
własnością socjologii.

Od strony obiektywnej kwestią problemów społecznych
zaczęto interesować się na przełomie XVIII i XIX wieku wraz
z powstaniem nowego miejsko - przemysłowego (nie)ładu.

Na zainteresowanie się tym zagadnieniem wpłynęły przede
wszystkim napięcia spowodowane nową sytuacją miast
przemysłowych (długie godziny pracy w złych warunkach,
fatalne warunki mieszkaniowe, powszechne choroby,
ubóstwo, itp) oraz rozwój humanitaryzmu, który można
traktować jako reakcję na nową, dotychczas nieznaną
rzeczywistość społeczną

SOCJOLOGIA PROBLEMÓW SPOŁECZNYCH

Trzecim elementem mającym wpływ na podejmowanie
tematyki problemów społecznych było pojawienie się
„nauki społecznej” oraz reformatorów reprezentujących
klasę średnią. Ci ostatni zwracają uwagę reszty
społeczeństwa na biedę, słabości, na problemy społeczne.
Kwestia problemów społecznych nie miałaby również
szans zaistnienia gdyby nie fakt, iż istniała grupa ludzi
(politycy, lobbyści, ludzie świata naukowego, badacze,
przedstawiciele środowiska medialnego, pracownicy
socjalni), którym los poszczególnych osób, oraz
społeczeństwa jako takiego nie był obojętny.

Wiek XIX to czas, kiedy częściej skupiano się na coraz
większej liczbie zjawisk, które były postrzegane jako
społeczni negatywne. Pojawiające się problemy społeczne
były na tyle groźne, że zaczęły powstawać wokół nich
określone orientacje teoretyczne

SOCJOLOGIA PROBLEMÓW SPOŁECZNYCH

„problemy społeczne mogą być

definiowane jako ogólne wzory

zachowania ludzkiego lub warunków

społecznych, które są postrzegane jako

zagrożenia dla społeczeństwa przez

znacząca liczbę ludności, przez silne

grupy, bądź przez charyzmatyczne

jednostki, oraz które mogą być

rozwiązane czy też którym można

jakość zaradzić.” (Maris, 1988, s. 6–11).

SOCJOLOGIA PROBLEMÓW SPOŁECZNYCH

Ogólne

wzory

zachowań

(A)

Ogólne

wzory

zachowań

(A)

Groźba dla

społeczeńst

wa (B)

Groźba dla

społeczeńst

wa (B)

Możliwość

rozwiązania

(D)

Możliwość

rozwiązania

(D)

Szerokie

uznanie

(C)

Szerokie

uznanie

(C)

SOCJOLOGIA PROBLEMÓW SPOŁECZNYCH

OGÓLNE WZORY

nieproblemowe aspekty społeczeństwa muszą być
uwzględniane wraz z obszarami wywołującymi problemy
społeczne. Oznacza to, że życie członków społeczeństwa
toczy się pomiędzy tym, co „zdrowe” i „chore”.
Ponadto problem społeczny postrzegany jest jako
zagrożenie dla danych norm społecznych (Frysztacki,
2009, s. 20). W takim ujęciu kwestia problemów
społecznych powinna być przedmiotem ciągłych badań i
diagnoz tym bardziej, że one same są raczej ogólne i
rozprzestrzenione niż izolowane czy indywidualne

SOCJOLOGIA PROBLEMÓW SPOŁECZNYCH

GROŹBA DLA SPOŁECZEŃSTWA

nie chodzi o zagrożenie dla życia poszczególnych ludzi,
ale o zagrożenie dla zasadniczych ludzkich wartości,
ładu społecznego a w skrajnych sytuacjach dla istnienia
społeczeństwa jako takiego. Z drugiej strony zagrożenie
to dotyczy zwyczajów ludzkich, poszczególnych norm,
wyspecjalizowanych interesów

SOCJOLOGIA PROBLEMÓW SPOŁECZNYCH

SZEROKIE UZNANIE

Maris, podobnie jak inni autorzy kładzie nacisk na to, iż
problem społeczny musi zostać uznany za takowy przez
znaczną liczbę ludzi, silne i wpływowe grupy. Autor
dopuszcza również możliwość uznania problemu
społecznego przez charyzmatyczne jednostki, które mają
możliwość intelektualnego „zarażenia” swoimi słowami
innych członków społeczeństwa. Jak łatwo się domyśleć
nie mona podać konkretnej liczby osób, które mogą
uznać dany problem za problem społeczny ale ogólnie
rzecz biorąc można powiedzieć, że im więcej ludzi uzna
dany problem za problem społeczny tym bardziej
doniosłą wagę pełni on w życiu społeczeństwa

SOCJOLOGIA PROBLEMÓW SPOŁECZNYCH

MOŻLIWOŚĆ ROZWIĄZANIA

W tej części definicji rozważania teoretyczne spotykają
się z praktycznymi rozwiązaniami danego problemu.
Wiedza i umiejętności praktyczne użyteczne do
przeciwdziałania problemom społecznym powinny
daleko wykraczać poza sferę nauk społecznych gdyż
sam problem społeczny nosi w sobie znamiona poza
socjologiczne. Ważnym aspektem możliwości
rozwiązania problem jest pytanie czy chcemy rozwiązać
interesujący nas problem w całości i ostatecznie, czy
raczej dążymy do fragmentarycznego jego rozwiązania.
Wreszcie warto wskazać, iż rozwiązanie problemu
społecznego powoduje zmianę społeczną a ta z kolei
generuje nowe problemy

PROBLEMY SPOŁECZNE

A TEORIA WYMIANY

Założenia na temat społeczeństwa: utrwalone struktury społeczne
są rezultatem realnych przypadków wymiany, które są
nagradzające i mają swoją wartość; stabilne struktury społeczne są
zrównoważone i harmonijne:

Źródła problemów społecznych: wzory instytucjonalne przestają
być podinstytucjonalnie znaczące, nagradzające, wartościowe;
realne społeczne wymiany nie przynoszą korzyści lub SA
niezrównoważone:

Rozwiązania problemów społecznych: powodować, aby ludzie
pozostawali w interakcjach, dążyć do redukowania sieci
pozbawionych równowagi

Słabość tego punktu widzenia: psychologiczne redukcjonizm może
nie być dobrym wyjaśnienie w odniesieniu do wzorów
instytucjonalnych

PROBLEMY SPOŁECZNE

A TEORIA KONFLIKTU

Założenia na temat społeczeństwa: każdy realizuje najlepszy dla siebie
sposób zdobywania przewagi w związku z posiadanymi wartościami i
zasobami; społeczeństwo jest w stanie napięcia i konfliktu, siła i przemoc
są zawsze potencjalnymi środkami rozwiązywania konfliktów.

Źródła problemów społecznych: małe grupy elit przechwytują
ograniczone zasoby społeczeństwa i zapewniają, że ich interesy będą
realizowane; nierówność i niesprawiedliwość mogą prowadzić do
protestu, a nawet do rewolucji, dokonywanych przez tych, którzy są
pozbawieni owych przywilejów czy praw.

Rozwiązania problemów społecznych: grupy znajdujące się w
opresyjnych warunkach jednoczą się z nielicznymi dysydenckimi elitami
w ruchy mające na celu obalenie rządzących elit; może to prowadzić do
rewolucji; należy dążyć do redystrybucji bogactwa, władzy i prestiżu.

Słabość tego punktu widzenia: odznacza się skłonnością do redukowania
wszystkich kwestii społecznych do strony ekonomicznej i do wąskich
poglądów Marksa an świat polityki; ignoruje realne biologiczne różnice
między ludźmi

PROBLEMY SPOŁECZNE

A TEORIA INTERAKCJONIZMU SYMBOLICZNEGO

Założenia na temat społeczeństwa: ład społeczny opiera się na
ludziach podzielających określone znaczenia; społeczne znaczenia
pojawiają się w toku aktywnych procesów interpretacji; subiektywne
warunki są kluczowe.

Źródła problemów społecznych: definiowanie pewnych warunków lub
naznaczanie pewnych zachowań jako problemowych; dziwactwa, mody
rozstrzygają, co jest traktowane jako problem; publiczna reakcja na
początkową dewiację może wywołać realne problemy.

Rozwiązania problemów społecznych: zmieniać definicje
problemowych warunków lub zachowań; uważać na publiczne reakcje;
redukować korzyści płynące z naznaczania niektórych zachowań jako
problemowych.

Słabość tego punktu widzenia: pomniejsza rolę obiektywnych
warunków w kształtowaniu problemów społecznych; nie wszystkie
interakcje są symboliczne; większość zachowań jest sterowana przez
rutynę

PROBLEMY SPOŁECZNE

A STRUKTURALIZM

Założenia na temat społeczeństwa: kluczowy jest rozkład
populacji, jak również wielkość i bliskość grup,

Źródła problemów społecznych: zróżnicowanie i nierówności,
heterogeniczność, wielkość grup,

Rozwiązania problemów społecznych: dążyć do zwiększenia
heterogeniczności populacji, jej zróżnicowania

Słabość tego punktu widzenia: bardziej zajmuje się trwającymi
strukturami społecznymi niż zagadnieniami społecznej
dewiacji lub zmiany

PROBLEMY SPOŁECZNE

A FUNKCJONALIZMM

Założenia na temat społeczeństwa: gdy potrzeby społeczne są
zaspokojone, społeczeństwie zmierza ku stanowi równowagi; rożne
części systemu muszą być zintegrowane w celu uzyskania przez
całe społeczeństwo stanu stabilizacji.

Źródła problemów społecznych: niezamierzone i nieprzewidywane
konsekwencje wzorów społecznych zakłócają integrację i
równowagę społeczeństwa; potrzeby społeczne nie są zaspokajane
przez instytucje społeczne.

Rozwiązania problemów społecznych: trzeba koncentrować się na
doprowadzaniu systemu społecznego do stanu równowagi,
redukując dysfunkcjonalne konsekwencje; należy brać pod uwagę
wszystkie konsekwencje wzorów społecznych, uważać na nie.

Słabość tego punktu widzenia: trudności w ustaleniu, czym są
potrzeby społeczeństwa; zbyt konserwatywny pogląd na
społeczeństwo

PROBLEMY SPOŁECZNE

A TEORIA DEWIACJI

Założenia na temat społeczeństwa: normy społeczne rodzą konformizm
i tworzą ład społeczny; środki instytucjonalne służą realizacji
oczekiwań społecznych, muszą być proporcjonalne do celów
społecznych.

Źródła problemów społecznych: nonkonformizm opiera się na uczeniu
się dewiacyjnego zachowania lub na rozczarowaniu aspirowaniem do
realizowania oczekiwań czy norm, które są w istocie społecznie
zablokowane; czasami same normy są w konflikcie miedzy sobą.

Rozwiązania problemów społecznych: redukować możliwości
sprzyjające dewiacyjnej socjalizacji, stanowić normy w jasny i
konsekwentny sposób, upewniać się, że dochodzi do uczenia się norm;
stosować sankcje wobec tych, którzy łamią normy, i nagrody wobec
tych, którzy się do nich stosują.

Słabość tego punktu widzenia: w wielu problemach społecznych w
ogóle nie jest zawarte zachowanie dewiacyjne; normy nigdy nie kierują
wszystkimi przejawami zachowania

PROBLEMY SPOŁECZNE

A BIOLOGIA/SOCJOBIOLOGIA

Założenia na temat społeczeństwa: jednostki działają w sposób
mający maksymalizować szanse na przetrwania ich puli genetycznej;
podstawowe różnice biologiczne znajdują często odzwierciedlenie w
społecznej organizacji i ją determinują.

Źródła problemów społecznych: pojawiają się pytania, kto zasługuje
na przetrwanie; typy kryminalne są implikowane genetycznie;
chemiczne przejawy nierównowagi lub fizyczne różnice w obrębie
populacji powodują wzrost określonych przejawów społecznych
zachowań, agresji.

Rozwiązania problemów społecznych: minimalizować usterki
biologiczne, więzić czy eliminować tych, którzy są postrzegani jako
niepożądani; finansować badania w zakresie nauk przyrodniczych.

Słabość tego punktu widzenia: w ten sposób nie można wyjaśnić
altruizmu; nie ma wyraźnych związków między wadami biologicznymi i
problemami społecznymi; wykorzystywany jest do uzasadniania
ludobójstwa i rasizmu

BEZDOMNOŚĆ

BEZDOMNOŚĆ. FAKTY I MITY

BEZDOMNOŚĆ. DEFINICJE

„Przy całej zdroworozsądkowej oczywistości

bezdomności, nie jest łatwo oddać jej istotę przy pomocy

jednego uogólniającego sformułowania. Jest tak między

innymi dlatego, że zarówno w realnym świecie jak i w

konsekwencji w poznawczym interpretacyjnym ujęciu

badacza pojawia się kwestia jej różnorodności oraz

stopniowalności. Bezdomność rozmaicie się manifestuje

w czasie, w poszczególnych miejscach, w okolicznościach

związanych z materialnym wyposażeniem środowisk

lokalnych i ich społecznym funkcjonowaniem. Może być

mniej lub bardziej trwała, mniej lub bardziej wymuszona,

mniej lub bardziej wiązać się z alkoholizmem,

psychicznymi trudnościami”

(Frysztacki, 2001/2002, s. 235-238).

BEZDOMNOŚĆ. DEFINICJE

„Bezdomność to zjawisko społeczne polegające na braku

domu lub miejsca stałego pobytu, gwarantującego

jednostce lub rodzinie poczucie bezpieczeństwa,

zapewniającego schronienie przed niekorzystnymi

warunkami atmosferycznymi oraz zaspokojenie

podstawowych potrzeb na poziomie uznawanym w danym

społeczeństwie za wystarczający.” (PWN, 1995)

„osoba niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w

rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i

mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na

pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności

i dowodach osobistych, a także osobę niezamieszkującą w

lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w

lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania.”

(Ustawa o pomocy społecznej 2004)

BEZDOMNOŚĆ. DEFINICJE

„Bezdomność to sytuacja osób lub rodzin, które w

danym czasie nie mają i własnym staraniem nie mogą

zapewnić sobie takiego schronienia, które mogłyby

uważać za swoje i które spełniałoby minimalne warunki,

pozwalające uznać je za pomieszczenie mieszkalne.

(Przymeński, 2002)

„Bezdomny to człowiek nieposiadający własnego

mieszkania lub osoba o specyficznych predyspozycjach,

która w imię wolności dokonała wyboru pewnego

sposobu życia – typ wędrowca-tułacza” (Pisarska, 1993)

– NIE CYTOWAĆ!!!

BEZDOMNOŚĆ. TYPOLOGIE

Bezdomność jawna a bezdomność ukryta

Bezdomność schroniskowa i bezdomność
pozaschroniskowa

Bezdomność przejściowa/tymczasowa a bezdomność
długotrwała

Bezdomność płytka a bezdomność głęboka

Bezdomność oniryczna, bezdomność normatywna,
bezdomność społeczna, bezdomność funkcjonalna oraz
bezdomność materialna

BEZDOMNOŚĆ. TYPOLOGIA ETHOS

O możliwych miejscach przebywania osób bezdomnych
informuje nas europejska typologia bezdomności i
wykluczenia mieszkaniowego ETHOS (Wygnańska 2005,
s. 7).
Według niej istnieją trzy domeny konstytuujące dom:
domena fizyczna, prawna oraz społeczna. Jak wskazuje
autorka, z bezdomnością bądź wykluczeniem
mieszkaniowym mamy do czynienia wówczas, kiedy
sytuacja mieszkaniowa człowieka jest pozbawiona
jednej bądź wielu wyżej wymienionych domen (2005, s.
7).

BEZDOMNOŚĆ. TYPOLOGIA ETHOS

W zależności od tego, jakiej domeny lub domen
pozbawiona jest sytuacja mieszkaniowa człowieka,
powstaje siedem teoretycznych obszarów bezdomności,
które po uporządkowaniu układają się w cztery
kategorie koncepcyjne: bez dachu nad głową, bez
miejsca zamieszkania, niezabezpieczone
zakwaterowanie oraz nieodpowiednie zakwaterowanie

BEZDOMNOŚĆ. PROBLEM INTERDYSCYPLINARNY

stan bezdomności jest zagrożeniem dla norm społecznych,
jak również dla ładu społecznego.

Szeroka akceptacja dla uznania bezdomności za problem
społeczny, znajduje odzwierciedlenie na gruncie
amerykańskim, australijskim oraz europejskim. Przejawia
się w narodowych strategiach zwalczania bezdomności,
programach unijnych poświęconych, jak również w
oficjalnych stanowiskach Parlamentu Europejskiego.

rozwiązywanie problemu beydomności: polskie programy
lokalne, w całości poświęcone zagadnieniu, jak w sposób
skuteczny ograniczyć zjawisko bezdomności, zniwelować
jego społeczne i wyraźne skutki. Wydaje się, że problem
bezdomności zrodził się z innego problemu, jakim jest
ubóstwo

BEZDOMNOŚĆ. PROBLEM INTERDYSCYPLINARNY

Socjologiczna teoria problemów społecznych wskazuje,
że zjawiska bezdomności nie należy traktować jako
odrębnego, wydzielonego problemu, lecz należy szukać
powiązań łączących je z innymi problemami
społecznymi. W oparciu o główne przyczyny
bezdomności, jak również społeczne procesy zachowań
można wskazać, iż problem bezdomności ściśle
powiązany jest z innymi zagadnieniami i problemami
społecznymi.

BEZDOMNOŚĆ. PROBLEM INTERDYSCYPLINARNY

BEZDOMNOŚĆ. DEMOGRAFIA BEZDOMNOŚCI

PŁEĆ
Polska bezdomność ma charakter typowo męski. Wyniki
większości badań realizowanych w Polsce w zakresie
bezdomności wskazują, iż ponad 80 proc. wszystkich osób
bezdomnych stanowią mężczyźni (Dębski 2003, CBOS
2005, Dębski, Olech, 2005, Śledzianowski 2006, Dębski
2007, Dębski 2010, Przewoźnik 2009, Masłowski,
Sosnowski 2009).

WIEK
Ogólnie rzecz ujmując, wiek osób bezdomnych
zamieszkujących teren Polski należy uznać za wysoki.
Większość ma więcej niż 40 lat, zaś dominującą grupą
wiekową stanowi przedział 40–60 lat. Warto wskazać, że
bezdomne kobiety zwykle są młodsze od bezdomnych
mężczyzn.

BEZDOMNOŚĆ. DEMOGRAFIA BEZDOMNOŚCI

DŁUGOŚĆ POZOSTAWANIA W BEZDOMNOŚCI

Realizowane w Polsce badania lokalne wskazują, że częściej niż
co drugi respondent pozostaje osobą bezdomną od kilku lat lub
dłużej. W grupie bezdomnych powyżej dziesięciu lat dominują
mężczyźni.

WYKSZTAŁCENIE
Wyizolowanie osób bezdomnych jest związane z degradacją
jednostki w różnych sferach jej życia, również w sferze
edukacyjnej. Analizując poziom wykształcenia osób bezdomnych
można dowieść, wzorem lat poprzednich, że osoby bezdomne to
osoby nisko wykształcone. Z wyników badań prowadzonych
wśród osób bezdomnych jasno wynika, że osoby bezdomne to te,
które kończyły edukację na etapie szkoły zawodowej lub
wcześniej. Respondenci legitymujący się wyższym
wykształceniem stanowią marginalną grupę, nie więcej niż 3 proc

BEZDOMNOŚĆ. DEMOGRAFIA BEZDOMNOŚCI

STAN CYWILNY

Osoby bezdomne to najczęściej osoby rozwiedzione. Kłopoty
rodzinne – rozpad związku małżeńskiego, konflikty w rodzinie
– są zarazem jedną z głównych przyczyn bezdomności, która
jest charakterystyczna zarówno dla kobiet (częściej będących
ofiarami przemocy w rodzinie), jak i dla mężczyzn (częściej
będących sprawcami przemocy). Problematyka bezdomności
trwale kojarzona jest, i słusznie, z samotnością. Prawie
wszystkie osoby bezdomne przebywające w placówkach dla
osób bezdomnych mieszkają samotnie. Wyjątek stanowią
kobiety przebywające w placówkach dla samotnych matek z
dziećmi oraz te osoby bezdomne, które mieszkają na terenie
ogródków działkowych. Z powodu braku placówek
koedukacyjnych dla osób bezdomnych, część z nich – będąc
w formalnych bądź nieformalnych związkach – decyduje się
na tę formę zamieszkania

BEZDOMNOŚĆ. PRZYCZYNY BEZDOMNOŚCI –

NAJWAŻNIEJSZE TRUDNOŚCI

Bardzo często nie można mówić o jednej głównej przyczynie
bezdomności, ale o współwystępowaniu wielu krytycznych
zdarzeń w życiu człowieka, które w konsekwencji prowadzą
do stanu wykluczenia.

Badanie przyczyn bezdomności może być utrudnione
również z powodu samych cech osobowościowych osoby
bezdomnej i jej postrzegania własnych losów życiowych.

W świadomości samych osób wykluczonych, postrzeganie
przyczyn niekorzystnej sytuacji życiowej ewoluuje wraz z
upływem lat spędzonych w bezdomności.

Osoby bezdomne bardzo często nie są w stanie wyczuć
subtelnej różnicy między tym co jest przyczyną
bezdomności, a co jest jej skutkiem

BEZDOMNOŚĆ. PRZYCZYNY MAKROSPOŁECZNE

BEZDOMNOŚĆ. PRZYCZYNY MIKROSPOŁECZNE

BEZDOMNOŚĆ. GEOGRAFIA BEZDOMNOŚCI

Bezdomność to przede wszystkim problem wielkich
aglomeracji miejskich.

Bezdomność koncentruje się w dużych aglomeracjach
miejskich i wiąże się to (…) z migracjami z terenów
rolniczych, z małymi miastami i dużym bezrobociem, do
regionów wyżej uprzemysłowionych (Przymeński, 2001, s.
41). Migracje z dużych miast do mniejszych ośrodków i na
wieś mają ograniczony charakter: dotyczą głównie mężczyzn
i odbywają się w okresie prac sezonowych w rolnictwie,
łatwiej wówczas o pracę wraz z zakwaterowaniem

Ważnym czynnikiem, który determinuje wybór miasta
docelowego (regionu), jest baza schronisk i noclegowni, a
także możliwość znalezienia pracy i realizacji szans
życiowych

BEZDOMNOŚĆ. ROZWIĄZYWANIE PROBLEMU

PREWENCJA CELOWA

Skierowana do osób bezpośrednio zagrożonych
bezdomnością, np. w sytuacji niezabezpieczonego,
niestabilnego zamieszkiwania oraz nieadekwatnego
zakwaterowania, w sytuacji wykluczenia
mieszkaniowego. Głównym celem działań adresowanych
do tej grupy osób, jest bezpośrednie zmniejszenie
ryzyka bezdomności, poprzez redukcję zadłużeń,
zabezpieczenie rodziny w sytuacji przemocy domowej,
wsparcie dla osób opuszczających zakład karny

BEZDOMNOŚĆ. ROZWIĄZYWANIE PROBLEMU

PREWENCJA SYSTEMOWA

Obejmuje ludzi, których dotykają problemy społeczne,
będące czynnikami zwiększającymi zagrożenie
bezdomnością, takimi jak: uzależnienia, ubóstwo,
niepełnosprawność, choroby psychiczne, bezrobocie,
przemoc. Głównym celem działań wobec tej grupy, jest
bezpośrednie zmniejszenie ryzyka zagrożenia
bezdomnością, poprzez tworzenie rynku mieszkań łatwo
dostępnych dla ludzi o niskich dochodach, skuteczna
terapia uzależnień czy upowszechnianie wiedzy o
przysługujących prawach

BEZDOMNOŚĆ. ROZWIĄZYWANIE PROBLEMU

PROFILAKTYKA

Adresowana jest do wszystkich obywateli. Głównym
celem profilaktyki jest podniesienie poziomu wiedzy na
temat bezdomności, jak również redukowanie
zagrożenia związanego z doświadczaniem różnorodnych
problemów społecznych

BEZDOMNOŚĆ. ROZWIĄZYWANIE PROBLEMU

INTERWENCJA

Wymiar interwencyjny systemu wsparcia osób bezdomnych,
nastawiony jest przede wszystkim na realizację zapisów ustawy o
pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 roku, która nakłada na
gminę obowiązek udzielania pomocy osobom bezdomnym. W
świetle zapisów rozdziału 2 artykułu 15 tej ustawy, pomoc
społeczna polega przede wszystkim na:

•

Przyznawaniu i wypłacaniu przewidzianych ustawą świadczeń.

•

Pracy socjalnej.

•

Prowadzeniu i rozwoju niezbędnej infrastruktury socjalnej.

•

Analizie i ocenie zjawisk rodzących zapotrzebowanie na

świadczenia z pomocy społecznej.

•

Realizacji zadań wynikających z rozeznanych potrzeb społecznych.

•

Rozwijaniu nowych form pomocy społecznej i samopomocy w

ramach zidentyfikowanych potrzeb.

BEZDOMNOŚĆ. ROZWIĄZYWANIE PROBLEMU

INTEGRACJA

To wszelkiego rodzaju inicjatywy zmierzające do
usamodzielnienia się osoby bezdomnej, które
ostatecznie procentować będzie wyjściem z
bezdomności. Można powiedzieć, że działania takie w
polskim systemie pomocy społecznej podejmowane są
coraz częściej, a szczególnie od momentu przystąpienia
Polski do struktur Unii Europejskiej. Zrodziły się
możliwości realizacji wielu programów i projektów,
których beneficjentami są osoby bezdomne, mające
szanse na wyjście z bezdomności

BEZDOMNOŚĆ. ZAŁOŻENIA W POMOCY

Zawsze należy oferować osobie potrzebującej pomoc,
nawet jeśli osoba bezdomna w sposób ciągły przyjęcia
pomocy odmawia.

Osoba bezdomna musi być poinformowana o możliwości
otrzymywania pomocy.

Oferowana pomoc nie może być pomocą uzależniającą
od stanu bezdomności.

Pomoc osobom bezdomnym musi być udzielana w
odpowiednim dla osób bezdomnych czasie.

BEZDOMNOŚĆ. POŚREDNIE WADY SYSTEMU

WSPARCIA

Zbyt długi okres przebywania w placówce dla osób
bezdomnych.

Uzależnienie od uzyskiwanej pomocy prowadzące do
wyuczonej bezradności.

Niski poziom partycypacji osób bezdomnych w systemie
wsparcia.

Brak pracy z osobą bezdomną zmierzający do wyjścia z
bezdomności

BEZDOMNOŚĆ. BEZPOŚREDNIE WADY SYSTEMU

WSPARCIA

Myślenie o problemie bezdomności wyłącznie w kategoriach
pomocy społecznej, a nie szeroko rozumianej polityki
społecznej.

Brak systemu wsparcia dla specjalistów pomocy społecznej.

Brak programów prewencyjnych i profilaktycznych dla osób
zagrożonych bezdomnością.

Charytatywny model udzielania pomocy oraz wadliwa
rejonizacja pomocy.

Brak odpowiedniej infrastruktury dla osób bezdomnych.

Brak mieszkań socjalnych bądź komunalnych dla osób
bezdomnych.

BEZDOMNOŚĆ. BEZPOŚREDNIE WADY SYSTEMU

WSPARCIA

Brak ogólnopolskich standardów pracy podejmowanej z
osobami bezdomnymi.

Brak analizy ekonomicznej systemu wsparcia osób
bezdomnych.

Brak szczegółowej diagnozy problemu bezdomności dokonanej
na podstawie prowadzonych badań naukowych.

Brak monitorowania zjawiska bezdomności.

Brak umocowań problemu bezdomności w kluczowych
dokumentach lokalnych.

Brak lokalnych programów walki z problemem bezdomności i
łagodzenia jej skutków

SAMOBÓJSTWA

SAMOBÓJSTWA. DEFINICJA

Samobójstwo (łac. suicidium) – akt celowego,

świadomego odebrania sobie życia. Sytuacja, w której

dochodzi do samobójstwa jest trudna do określenia,

zazwyczaj składa się na to szereg czynników natury

psychologicznej bądź społecznej. Sytuacja ta ma cechy

pewnych syndromatycznych zachowań

autodestrukcyjnych

SAMOBÓJSTWA A PSYCHOLOGIA

Koncentruje się na poszukiwaniu determinant
zachowania suicydalnego w cechach osobowości
człowieka. Szczególną uwagę koncentruje na
zaburzeniach osobowościowych i problemach
motywacyjnych. Wspólnymi cechami, niezależnie od
koncepcji teoretycznej, cechami charakterystycznymi
dla potencjalnego samobójcy są:

zaburzenia osobowości (przejściowe lub trwałe),
niedojrzałość emocjonalna,
mała odporność na stres,
reagowanie autoagresją na sytuację zagrożenia

SAMOBÓJSTWA A SOCJOLOGIA

Analizuje akt samobójczy w kontekście jego społecznych
uwarunkowań. Poszukuje motywacji aktu samobójczego w
zaburzeniach funkcjonowania społecznego. Tłumaczy
samobójstwo jednostki społecznym kontekstem.
Jednostka, pchana w kierunku samobójstwa nie widzi
możliwości zaspokojenia swoich potrzeb. To patologia
społeczna stwarza patologię jednostki

Kontynuatorzy tych poglądów zwrócili uwagę na to, że
agresja i autoagresja są wynikiem konfliktu ról pełnionych
przez jednostkę (wiąże się to z dezintegracją takich
czynników jak prestiż społeczny, status materialny,
dostęp do różnych dóbr). Zauważono również związek
pomiędzy agresywnością społeczeństwa, a ilością
samobójstw. Według tych socjologów wysokie wskaźniki
liczby samobójstw zmniejszają agresywnoć społeczną

SAMOBÓJSTWA A SOCJOLOGIA

E. Merton doszukuje się źródeł wszelkich patologii w
wadliwie funkcjonującym społeczeństwie. Jeżeli jest zbyt
duża rozbieżność między wyznaczonymi przez daną kulturą
aspiracjami, a uwarunkowanymi społecznie możliwościami
ich realizacji, to wtedy pojawia się więcej zachowań
dewiacyjnych. Jednostka próbuje przystosować się do
opisanej sytuacji poprzez: konformizm, innowacje,
rytualizm, bunt lub wycofanie.

Kiedy w danym społeczeństwie są wysokie jednostkowe
aspiracje, a normy obowiązujące są silnie zinternalizowane i
nie wchodzi w rachubę ich złamanie, to jednostka skazana
jest na przeżywanie silnego konfliktu. Rozwiązanie konfliktu
jest możliwe jedynie poprzez odrzucenie zarówno aspiracji
jak i metod ich realizacji. Taka sytuacja prowadzi do utraty
sensu życia i "odsłania" jedyną drogę samobójstwo

SAMOBÓJSTWA A SOCJOLOGIA

Kolejne teorie socjologiczne zwracają uwagę na to, że
uwarunkowań samobójstw należy poszukiwać w
dezintegracji środowisk miejskich, rozluźnieniu więzi
rodzinnych i sąsiedzkich (teoria więzi społecznych) lub
w niedostatecznej społecznej kontroli, która w ostatnich
latach

SAMOBÓJSTWA A MEDYCYNA

CZYNNIKI PRESUICYDALNE

1. Zawężenie sytuacyjne.

Osoba, która znajduje się w sytuacji presuicydalnej nie
widzi rozwiązania swojego trudnego położenia. Nie
widzi innych, dopuszczalnych alternatyw rozwiązań. Nie
jest w stanie przyjrzeć się swemu położeniu z
metapoziomu. Nie jest w stanie nic zmienić. Prze żywa
poczucie osamotnienia,, bezradnoci.

SAMOBÓJSTWA A MEDYCYNA

CZYNNIKI PRESUICYDALNE

2. Zawężenie dynamiczne

Osoba w sytuacji presuicydalnej doświadcza działania sił,
które pchają ją do samobójstwa. Jej nastrój, wyobrażenia,
uczucia pogrążone są w pesymizmie (widzenie wiata przez
czarne okulary). Zawężone są możliwoci fantazji człowieka
i nadwerężone jego siły napędowe.

Osoba ta przeżywa silny lęk. Boi się siebie, boi się życia, boi
się innych, boi się działania. Zawężenie dynamiczne można
porównać do sił pokonujących grawitację. Siły te pokonują
instynkt samozachowawczy człowieka. Sama osoba w tej
sytuacji nie jest w stanie tej siły przezwyciężyć.

SAMOBÓJSTWA A MEDYCYNA

CZYNNIKI PRESUICYDALNE

3. Zawężenie stosunków międzyludzkich.

Osoba izoluje się od starych przyjaciół, od znajomych
(czasami śmierć starego człowieka spostrzegana jest po
kilku dniach).

Zmniejsza ilościowo kontakty z ludmi. Stopniowo w jej
najbliższym otoczeniu jest coraz mniej bliskich osób.

W krańcowej sytuacji często "czepia się" jednej osoby jak
ostatniej deski ratunku. Kontakty z ludmi jeśli są, są
zdewaluowane, relacje powierzchowne ograniczające się do
zdawkowego pozdrowienia i rozmowy o nieistotnych
sprawach.

SAMOBÓJSTWA A MEDYCYNA

CZYNNIKI PRESUICYDALNE

4. Zawężenie świata wartości.

Osoba w sytuacji presuicydalnej przeżywa brak poczucia
wartości w niektórych dziedzinach życia. Brak jej
zainteresowań, hobby. Brak jej ustalenia hierarchii
ważności spraw, którymi się jeszcze zajmuje. Wartości
przez nią wyznawane ulegają dewaluacji. Spłycają się.
Nie jest w stanie bronić ich. Wpływa to znacząco na jej
własny obraz siebie, na poczucie własnej wartości.
Osoba w takiej sytuacji kieruje się często subiektywnymi
ocenami. Są one różne od ogólnie przyjętych wartości w
społeczeństwie. Przez to następuje jeszcze większa jej
izolacja od społeczności w której żyje

SAMOBÓJSTWA A MEDYCYNA

CZYNNIKI PRESUICYDALNE

5. Napięcie.

Osoba przeżywa bardzo silne napięcie prowadzące do
agresji. Jest ona kierowana początkowo na najbliższe
osoby następnie na siebie. Zwrot agresji przeciwko
sobie wiąże się z następującymi warunkami: w
człowieku muszą powstać pokłady bardzo silnej agresji,
odreagowanie jej na zewnątrz musi być uniemożliwione
przez czynniki wewnętrzne (zahamowanie tej osoby) lub
czynniki zewnętrzne (stosunki kulturowe, normy
cywilizacyjne).

SAMOBÓJSTWA A MEDYCYNA

CZYNNIKI PRESUICYDALNE

6. Fantazje samobójcze

Osoba zaczyna fantazjować na temat swojej śmierci. Myślenie to ma
charakter przekształcający cel w rzeczywistoć. Celem staje się
samobójstwo. Początkowo niewinne myli o samobójstwie nabierają
charakteru samodzielnych bytów. Stają się natrętnym,
obezwładniającym myleniem. Fantazje samobójcze przechodzą
przez trzy etapy:

pierwszy to wyobrażenia bycia martwym (fantazje nie dotyczą
samej śmierci, ale bycia martwym, który czuje smak zemsty nad
tymi, co go opłakują)

drugi to wyobrażenia podniesienia na siebie ręki bez konkretnych
planów samobójstwa,

faza najwyższego zagrożenia gdzie samobójstwo bywa bardzo
szczegółowo zaplanowane.

SAMOBÓJSTWA. GŁÓWNE PRZYCZYNY

Patologizacja życia rodzinnego
Konflikty i zaburzenia w sferze stosunku do przyjaciół i
znajomych
Powody szkolne
Kłopoty miłosne
Specyficzne cechy osobowościowe samobójców.
Samobójstwo jako forma manifestacji i wołania o pomoc

SAMOBÓJSTWA WG DURKHEIMA

Socjologia w ujęciu Durkheima to najważniejsza i najbardziej
podstawowa spośród nauk społecznych. Rzeczywistość
społeczna jest rzeczywistością sui generis (swoistą). Jest ona
zewnętrzna w stosunku do jednostki. Jest zawsze przez
jednostkę zastana, a jednostka przyswaja ją w procesie
socjalizacji. Społeczeństwa nie należy traktować jako sumy
jednostek (realizm socjologiczny).

Kluczowym elementem badań socjologicznych są fakty
społeczne. Socjolog powinien traktować je "jak rzeczy", czyli
odrzucić wszelkie założenia i uprzedzenia na ich temat, stanąć
"na zewnątrz" badanych zjawisk. Fakty społeczne stanowią
odrębną klasę zjawisk, która w tylko niewielkim stopniu może
być wyjaśniana przez odwołanie się do innych,
pozaspołecznych klas zjawisk. W społeczeństwie zachodzą
bowiem zjawiska jakościowo odrębne od tych, które
charakteryzują świadomości indywidualne; nie mogą być zatem
z nich wywodzone ani do nich redukowane

SAMOBÓJSTWA WG DURKHEIMA

W ujęciu Durkheima samobójstwa są wynikiem
dezintegracji życia społecznego i występują częściej w
zbiorowościach, w których istnieją słabsze więzi
społeczne. Jednym z czynników oprócz dezintegracji jest
też anomia. Odsetek samobójstw spada w okresach, w
których integracja wewnątrz społeczeństwa jest
silniejsza, takich jak wojny czy powstania.

SAMOBÓJSTWA WG DURKHEIMA

SOLIDARNOŚĆ MECHANICZNA
charakterystyczna dla społeczeństw pierwotnych –
opiera się na podobieństwie pomiędzy jednostkami i
jednolitym dla wszystkich jednostek systemie norm
ujętym w (prawo karne), świadomość indywidualna jest
zaś niemal tożsama ze świadomością zbiorową

SOLIDARNOŚĆ ORGANICZNA
charakterystyczna dla społeczeństw rozwiniętych –
opiera się na zróżnicowaniu jednostek i społecznym
podziale pracy, wynika z potrzeby współpracy (którą
reguluje prawo kooperacyjne (restytucyjne) np. prawo
cywilne czy prawo handlowe), gdzie świadomość
zbiorowa odgrywa mniejszą rolę, pozostawiając więcej
miejsca na indywidualną inicjatywę i refleksję

SAMOBÓJSTWA WG DURKHEIMA

Durkheim uważał, że w toku dziejów maleje rola
represyjnego prawa karnego, rośnie natomiast rola
prawa restytucyjnego.

Przyczynami są: wzrost liczby ludności, komplikacja
struktur społecznych i postęp podziału pracy.

Konsekwencją podziału pracy jest jednak powstawanie
napięć i zjawisko anomii ze względu na brak instytucji,
które przejęłyby funkcje regulujące pełnione dotąd
przez religię i tradycyjne państwo.
samobójstwa można tłumaczyć czynnikami o
charakterze społecznym.

SAMOBÓJSTWA WG DURKHEIMA

SAMOBÓJSTWO ANOMICZNE

będące przejawem zakłócenia ładu społecznego,
wskaźnikiem jego rozregulowania, sytuacji w której
zachowania jednostki są w za małym stopniu
kontrolowane i stymulowane przez społeczeństwo.
Inaczej mówiąc, jest to sytuacja dezintegracji
społecznej, której efektem – a tym samym wskaźnikiem
– jest m.in. narastanie samobójstw

SAMOBÓJSTWA WG DURKHEIMA

SAMOBÓJSTWO FATALISTYCZNE

Samobójstwo człowieka znajdującego się w sytuacji tragicznej,
z której wyjścia są zablokowane również perspektywicznie.

Samobójstwo to nie jest jednak kategorią czysto teoretyczną.
Zagrożeni są nim bowiem rzeczywiście – i we własnym odczuciu
– uwięzieni w niechcianej sytuacji życiowej: bez wyjścia i bez
perspektyw.

Jako samobójstwo fatalistyczne postrzegana jest także
samobójcza śmierć na życzenie człowieka beznadziejnie
chorego i cierpiącego ponad normę. Do kategorii
fatalistycznych zaliczane są też samobójstwa zbiorowe –
dokonywane z reguły przez członków rozmaitych sekt
religijnych. Ich fatalistyczna interpretacja jest jednak
kontrowersyjna

SAMOBÓJSTWA WG DURKHEIMA

SAMOBÓJSTWO EGOISTYCZNE (EGOTYCZNE)

samobójstwo będące wynikiem zbyt słabej integracji
jednostki z grupą i społecznością. Samobójstwo to
uważane jest z reguły za negatywny produkt
współczesnych społeczeństw konsumpcyjnych, w
których wysokim wskaźnikom rozwoju cywilizacyjnego
towarzyszy często silne poczucie środowiskowego
wyobcowania, dramat ludzi „samotnych w tłumie”. Ta
właśnie alienacja bywa niekiedy przesłanką podjęcia
decyzji samobójczej, choć i tu jej interpretacja wiąże się
wyraźnie z socjologiczną teorią anomii

SAMOBÓJSTWA WG DURKHEIMA

SAMOBÓJSTWO ALTRUISTYCZNE

będące skutkiem zbyt silnej integracji ze środowiskiem, zbyt silnej
identyfikacji z celami, interesami i oczekiwaniami grupy, zbyt
daleko posuniętej socjalizacji.

najczęściej dobrowolna śmiercią starców w społeczeństwach
pierwotnych (obyczaj „sati’ - samospalenie wdów wraz ze zwłokami
ich mężów).

Wpływ kodeksów honorowych prowadzących do samozniszczenia

masowe samobójstwa sekt religijnych, samobójstwa na wieść o
przegranej wojnie (np. harakiri popełniane przez oficerów
japońskich na wieść o kapitulacji), protestacyjne samospalenie
(praktykowane przez mnichów buddyjskich czy bohaterów
walczących z systemem totalitarnym)., samobójcze loty
„kamikaze”

SAMOBÓJSTWA A STEREOTYPY

Samobójcy chcą umrzeć za wszelką cenę
Wszyscy samobójcy są umysłowo chorzy.
Samobójstwa popełniają ludzie określonego typu.
Samobójcy nie chcą umrzeć chcą jedynie manipulować
swoim otoczeniem
Poprawa nastroju po kryzysie samobójczym oznacza
koniec zagrożenia.
Samobójstwo nie można zapobiec.
Osoba o skłonnościach samobójczych będzie mieć je już
zawsze.
Próby samobójcze rzadko bywają ponawiane

SAMOBÓJSTWA W ŚWIETLE STATYSTYKACH.

ŚWIATOWE TENDENCJE

Wzrost liczby samobójstw wśród młodzieży
Prób samobójczych jest 10-20 razy więcej niż
samobójstw
Kobiety 3 razy częściej popełniają próby samobójcze niż
mężczyźni, a mężczyźni 3 razy częściej samobójstwa
Obserwowany jest stały wzrost częstości samobójstw
wśród młodych mężczyzn (3x)
Zróżnicowanie na rejony miejskie i wiejskie

SAMOBÓJSTWA W ŚWIETLE STATYSTYKACH. POLSKIE

TENDENCJE

Wskaźnik samobójstw 15 / 100 000

Proporcja samobójstw mężczyzn/kobiet - 5:1

Proporcja prób samobójczych mężczyzn/kobiet - 1:4

Na jednego samobójcę przypada 10 osób
podejmujących próby samobójcze (średnio 2)

Najwyższy wskaźnik samobójstw notowany jest na
wsiach i w małych miastach (do 100 tys.)