Praktyki Instytucjonalne 

wspierania aktywności 

wolnoczasowej osób 

niepełnosprawnych intelektualnie 

(wspólnoty, stowarzyszenia, 

wsparcia wolontariuszy )       

Prezentacja została 
przygotowana przez: 
Marzenę Chmiest, Iwonę 
Szumal, Magdalenę Ciołek

• Czas wolny, jak pisze K. Czajkowski, 

to czas  swobodnego wyboru form 
czynnego wypoczynku, rozrywki, 
zainteresowań odpowiadających 
jednostce. 

• Powinien to być czas spędzony 

aktywnie, wypełniony poszukiwaniem 
nowych celów, wartości, które 
pozwolą na kształtowanie postawy 
jednostki wobec otoczenia i 
znalezienie własnej roli w 
społeczeństwie

• W polskiej tradycji pedagogicznej 

problemy czasu wolnego, funkcje, 
treści i formy zagospodarowania oraz 
programy wykorzystywania jego 
potencjalnych możliwości 
rozwojowych osób 
niepełnosprawnych należą do 
zakresu pedagogiki społecznej i 
specjalnej. 

    Wyróżniamy trzy formy oddziaływania 

pedagogicznego w pracy z dziećmi 
niepełnosprawnymi intelektualnie:

• w ramach zajęć lekcyjnych - lekcje i ośrodki 

pracy

• w ramach zajęć pozalekcyjnych- dożywianie, 

wypoczynek, zajęcia świetlicowe, koła 
zainteresowań, kluby sportowe, chóry dziecięce, 
organizacje uczniowskie, samorząd szkolny, ZHP, 
PCK, czytelnictwo, prace społecznie użyteczne

• oddziaływanie instytucji- indywidualne i 

zbiorowe, doraźne i długotrwałe, dostosowane do 
stopnia rozwoju i wieku dzieci, zabawa, nauka, 
praca.

Czas wolny według 

autorów .. 

• Kamiński A.(1965 s. 148-200) 

klasyfikuje formy organizacji czasu 
wolnego wychodząc od podziału 
instytucjonalnego. Wymienia m.in. 
turystykę, sport, środki masowego 
przekazu, teatr samokształcenie, 
amatorstwo artystyczne, 
kolekcjonerstwo, hobby, aktywność 
społeczną itp.

• Wroczyński zaś bierze pod uwagę 

możliwości placówek i instytucji oraz 
aktywność jaką preferują dane jednostki. 
Wymienia on: gry i zabawy na boiskach 
szkolnych i salach gier i zabaw, świetlice, 
w których organizowane są zajęcia o 
charakterze opiekuńczym i 
rozrywkowym, wycieczki, przedstawienia 
teatralne, koncerty. Dla autora bardzo 
ważne są różne rodzaje kół 
zainteresowań m.in. koła artystyczne, 
techniczne, przedmiotowe, czytelnicze, 
sportowe.

• Z. Skórzyński ujmuje formy 

organizacji czasu wolnego grupując je 
wg odczuwanych potrzeb i najbardziej 
rozpowszechnionych sposobów 
spędzania czasu wolnego. Wymienia 
zatem: zajęcia amatorskie, ćwiczenia 
fizyczne, rozrywki towarzyskie, 
rozrywki o charakterze publiczno- 
widowiskowym, zajęcia o charakterze 
indywidualno- kameralnym, zajęcia o 
charakterze czysto wypoczynkowym.

Osoby głęboko niepełnosprawne 

intelektualnie i ich czas wolny

• Wobec osoby głęboko 

niepełnosprawnej intelektualnie czas 
wolny może być jedynym warunkiem 
kontynuowania procesu 
rehabilitacyjnego.

• Należy podkreślić konieczność 

instytucjonalnego organizowania tym 
osobom czasu wolnego. 

W skład systemu instytucjonalnego wchodzą:

• Zakłady pracy chronionej przy 

spółdzielniach inwalidów

• Zespoły przygotowania do pracy przy 

TPD 

• Koła sportowo-turystyczne
• Kluby towarzyskie
• Szkoły specjalne
• Przedszkola

   

 PRZYKŁAD

• Kluby  - dla różnych grup wiekowych, 

działające równolegle do szkół 
specjalnych dla głębiej 
niepełnosprawnych w wieku szkolnym i 
istniejące samodzielnie dla dorosłych 

• Wówczas kluby te przyjęły by realizację 

zadania przygotowania do spędzania 
czasu wolnego zwalniając z tego szkoły

•  Mogły to by być sekcje dla dzieci i 

młodzieży głębiej niepełnosprawnej 
organizowane w ramach integracji przy 
młodzieżowych domach kultury

• Charakterystyczne dla populacji 

głębiej niepełnosprawnych jest to, iż 
większość młodych ludzi zostaje 
wyłączona z zasięgu 
instytucjonalnych form 
rehabilitacyjnych ( zespoły 
rehabilitacyjne, kursy 
przysposobienia zawodowego, 
zakłady pracy chronionej) pozostając 
w domach rodzinnych lub zakładach 
np. Domach Pomocy Społecznej 
gdzie najczęściej na skutek zbyt 
dużej ilości mieszkańców i zbyt małej 
liczby personelu osoby ulegają 
regresowi, pomimo starań 
pracowników. 

Klub Środowiskowy dla osób 

niepełnosprawnych „ A JEDNAK” 

•

Klub przeznaczony dla dzieci i młodzieży 
niepełnosprawnych intelektualnie w stopniu 
głębokim. Wychowankowie grup terapeutycznych 
funkcjonujących w Specjalnych Ośrodkach 
Szkolno – Wychowawczych nie są uczniami tych 
placówek.  Udział w klubie wydłuża czas 
przeznaczony na  edukację i terapię oraz 
nabywanie i utrwalanie nowych 
kompetencji społeczno –emocjonalnych. 
Krótki czas pobytu w szkole ogranicza 
podejmowanie aktywności oraz udział w 
zorganizowanych formach terapeutyczno – 
wychowawczych.

    Utworzenie Klubu wychodzi więc na przeciw 

następującym potrzebom:

• Potrzeba zagospodarowania czasu wolnego dzieci i 

młodzieży głęboko niepełnosprawnych intelektualnie.

• Potrzeba rozwoju, włączania społecznego dzieci i 

młodzieży głęboko niepełnosprawnych intelektualnie 
(wydłużenie czasu pobytu w  placówce stwarza 
szansę uczestnikom klubu udziału w 
zorganizowanych aktywnościach terapeutyczno – 
wychowawczych, a także przebywania w grupie 
rówieśniczej). 

• Potrzeba poprawy jakości życia

Stowarzyszenie Jeździeckie Osób 

Niepełnosprawnych HIPPOLAND

• Jest ośrodkiem praktyk Polskiego 

Towarzystwa Hipoterapeutycznego. 
HIPPOLAND jest dobrowolną, 
samorządną organizacją o 
charakterze społecznym, działającą 
na rzecz osób niepełnosprawnych i 
ich środowiska.

• Większość osób korzystających z zajęć 

hipoterapii osiąga stopień sprawności 
pozwalający na uprawianie terapeutycznej 
lub rekreacyjnej jazdy konnej.

• Osoby z fizycznymi, umysłowymi, 

psychicznymi ograniczeniami a nawet 
osoby głęboko niepełnosprawne 
intelektualnie mogą korzystać z zajęć 
jeździeckich - jeśli to konieczne 
odpowiednio dostosowanych - po prostu 
dla przyjemności, relaksu i dla 
wykorzystania czasu wolnego. Nacisk jest 
położony na dostarczenie radości, 
zadowolenia i odprężenia – relaksu. 

• Osoby niepełnosprawne mogą uczestniczyć w 

zajęciach jeździeckich, wykorzystując 
maksimum swoich możliwości w atmosferze 
konstruktywnego wsparcia, będąc wśród innych 
ludzi realizując podstawowy cel - nieodłącznej 
radości podczas aktywności fizycznej.

• Jazda konna pozwala na osiągnięcie większej 

samodzielności i pewności siebie. Uczy, jak być 
odpowiedzialnym oraz jak szybko i sprawnie 
podejmować decyzje. Opiekując się koniem, 
człowiek ma szansę nawiązać wyjątkowy 
kontakt z tym wrażliwym i pięknym 
zwierzęciem.

Wspieranie aktywności wolnoczasowej 

w Domach Pomocy Społecznej - 

przykłady

    Dom Pomocy Społecznej im. Jana 

Pawła II w   Gorzycach

• Pracownicy starają się, aby 

mieszkańcy jak najdłużej zachowali 
sprawność oraz aktywnie spędzali 
czas wolny. 

• Zachęcają do udziału w terapii 

zajęciowej i imprezach kulturalno-
oświatowych. 

• W pracowniach terapii zajęciowej 

mieszkańcy mają możliwość spędzenia 
wolnego czasu i realizacji potrzeb 
intelektualnych i kulturalnych.  

• Dzieła mieszkańców eksponowane są w 

gablotach, na korytarzach Domu oraz 
podczas wystaw i festynów. Każdy, kto 
odkryje w sobie talent aktorski, może 
zaprezentować swoje zdolności 
teatralne w ramach, działającego w 
Domu kabaretu „Kolorki – Seniorki”.

• W sezonie organizowane są wycieczki 

turystyczne

     

Dom Pomocy Społecznej „Pod 

Modrzewiami” w Szczebrzeszynie

    
• Organizację czasu wolnego zapewnia terapia 

zajęciowa, która wspiera i  rozwijają różne obszary 
aktywności mieszkańców z uwzględnieniem ich 
uzdolnień i możliwości psycho – fizycznych. Zgodnie 
z realizacją programu terapii zajęciowej i terapii 
pracą mieszkanki biorą udział w poszczególnych 
grupach terapeutycznych:

• zajęcia plastyczno – techniczne
• techniki różne
• robótki ręczne
• nauka pisania i czytania

Wspieranie aktywności 

wolnoczasowej przez Wolontariat

• Przedstawiciele czterech 

małopolskich Centrów Wolontariatu: 
z Krakowa, Nowego Sącza, Olkusza i 
z Brzeszcz w dniach 1.05 – 11.05 
2014 wzięli udział w wizycie 
studyjnej w Rzymie zorganizowanej 
w ramach projektu „Wolontariat ma 
sens!”

    Inicjatywy podejmowane na rzecz osób 

niepełnosprawnych intelektualnie 

•  Wolontariaty odwiedzają instytucje, ich 

zadaniem jest umiejętne 
zagospodarowanie czasem wolnym 
osób niepełnosprawnych intelektualnie. 

• Jedną z propozycji Stowarzyszenia La 

Primula na rehabilitację, a 
jednocześnie integrację z otaczającym 
światem, jest ekspresja siebie i 
własnych odczuć poprzez sztukę (w tym 
wypadku teatr). zrozumieniu i tolerancji.

• Reżyser, a zarazem psycholog, tak 

tworzy scenariusz przedstawienia, by 
wszyscy biorący w nim udział mogli 
wyrazić siebie i otworzyć się na 
świat. To indywidualny wymiar 
zbiorowej terapii poprzez i dzięki 
sztuce. Aktywny udział w życiu 
lokalnej społeczności osób 
niepełnosprawnych to udana próba 
budowania wzajemnych relacji 
opartych na zrozumieniu i tolerancji.