Układ
kostno-
stawowy
Układ
kostno-
stawowy
Co to jest szkielet?
Szkielet to ogół kości
budujących ciało danego
osobnika.
Szkielet wewnętrzny
kręgowców ma na celu
tworzenie podpory
i ochronę narządów
wewnętrznych oraz
przenoszenie siły mięśni.
Bierze udział w homeostazie
pośrednio krwiotwórczej.
Kościec dorosłego
człowieka składa się z
około
206
kości,
z których część w procesie
rozwoju zrasta się ze sobą
tworząc jedną całość.
Najmniejsza kość znajduje się w uchu.
Jest to strzemiączko i ma około 2.5
mm długości, najdłuższa zaś, udowa,
u dorosłego człowieka mierzy około
50 cm.
Rozwój układu
kostnego:
Powstaje z trzeciego listka zarodkowego –
MEZODERMY
Rozwój kości jest możliwy dzięki
osteoblastom
,
czyli komórkom kościotwórczym
Początkowo są to struktury chrzęstne , ale już
około
8 tygodnia życia płodowego pojawiają się
pierwotne punkty kostnienia.
Okres kostnienia zaczyna się w okresie
płodowym, a kończy się wraz z osiągnięciem
dojrzałości przez organizm.
Osteoblasty
Swoiste komórki, które łączą
się wypustkami i układają w
sieci.
Wydzielają białkową
substancję podstawową
(osteoid) zawierającą włókna
klejodajne.
Funkcje
szkieletu:
Podpora dla całego organizmu człowieka.
Jest miejscem przyczepu mięśni oraz przenosi
ich siłę, pozwalając na wykonanie ruchów
BIERNY APARAT RUCHU.
Ochrania narządy (np. mózg, płuca) przed
urazami mechanicznymi.
Narząd krwiotwórczy.
„Magazyn” wapnia dla organizmu.
Budowa kości:
Kość składa się z trzonu i dwóch nasad.
Zbudowana jest z wielu tkanek (kostnej,
tłuszczowej, chrzęstnej). W środku kości
znajduje się jama szpikowa wypełniona
szpikiem kostnym, którego część zwana
szpikiem czerwonym wytwarza komórki krwi.
Każda kość pokryta jest okostną.
Chemiczny skład
kości:
30%-45% to sole mineralne (np. węglany i
fosforany wapnia), które nadają kościom
twardość i wytrzymałość.
30%-40% to związki organiczne, która nadają
kościom sprężystość i elastyczność.
15%-40% to woda.
Podział
kości:
Kości długie
– ich długość jest większa od dwóch
pozostałych wymiarów. Są to m.in. kości: ramienna
łokciowa, promieniowa, strzałkowa, udowa, itd.
Kości krótkie
– są tam, gdzie silna budowa wiąże się z
ograniczoną ruchomością. Są to m.in. kości: nadgarstka,
stępu, itd.
Kości płaskie
– wydłużone w dwóch kierunkach oraz
bardzo znacznie spłaszczone w kierunku trzecim. Są to
m.in. kość biodrowa, łopatka, mostek, itd.
Kości różnokształtne
- obejmują te kości, których nie
da się zaliczyć do żadnej innej grupy. Są to m.in. kręgi,
żuchwa, kości podniebienia, itd.
Kości pneumatyczne
- zawierają przestrzenie
wypełnione powietrzem. Występują tylko w czaszce.
Podział szkieletu
SZKIELE
T
OSIOWY
•Czaszka
•Mostek
•Żebra
•Kręgosłu
p
SZKIELET
OBWODOWY
•kości kończyn górnych
i dolnych
•kości obręczy barkowej
i miedniczej
Czaszka:
Czaszka to struktura kostna lub chrzęstna,
będąca szkieletem głowy. Stanowi naturalną
osłonę dla mózgu i innych narządów
znajdujących się w głowie.
Czaszk
a
Klatka
piersiowa:
Klatka piersiowa to
część tułowia między
szyją i jamą
brzuszną. Chroni ona
narządy wewnętrzne
(głównie serce i
płuca) i umożliwia
proces wymiany
gazowej.
Kręgosłup
:
Kręgosłup to część
szkieletu jest
główną osią i
podporą dla całego
ciała. Zbudowany
jest z 33-34 kręgów,
rozciągających się
od głowy do kości
ogonowej.
Budowa
kręgu:
•ATLAS
- szczytowy kręg, podtrzymuje czaszkę.
Pozbawiony jest trzonu, ale wyposażony w dwie
wypustki dopasowane do wypustek kości potylicznej.
•KRĘG OBROTOWY-
drugi w kolejności, z atlasem łączy
się na zasadzie bolca i pierścienia, co umożliwia ruchy
obrotowe głowy.
•KRĘGI SZYJNE
-7 kręgów posiadających dodatkowe
otwory dla naczyń krwionośnych.
• KRĘGI PIERSIOWE
-12 kręgów posiadających
miseczkowate powierzchnie stawowe, które umożliwiają
ruchome połączenia z żebrami, co pozwala na ich
unoszenie i opadanie w trakcie oddechu.
•KRĘGI LĘDŹWIOWE
-5 najsilniejszych i największych
kręgów.
•KRĘGI KRZYŻOWE I GUZICZNE
–stanowią podstawę
kręgosłupa, 4-5 kręgów guzicznych jest zrośniętych.
Obręcz barkowa:
Obręcz kończyny górnej to struktura
kostna, połączona za pomocą
stawów. Jest podporą dla mięśni ręki.
Kończyna górna:
Kończyna górna to
część parzysta ciała,
składająca się z:
okolicy naramiennej,
okolicy pachowej,
ramienia, łokcia,
przedramienia,
nadgarstka oraz ręki.
Miednica:
Obręcz miednicy to cześć szkieletu składająca
się z dwóch kości miednicznych połączonych
spojeniem łonowym z przodu i kości krzyżowej.
Kończyna dolna:
Kończyna dolna to narząd
podpory ciała, dzięki
któremu możliwa jest
lokomocja człowieka. W
jej skład wchodzi: biodro,
udo, podudzie (inaczej
goleń) i stopa.
Połączenia kości:
Połączenia nieruchome –
szwy
, gdzie między
łączącym kośćmi występuje cienka, ale bardzo
mocna warstwa tkanki łącznej.
Połączenia o ograniczonej ruchomości –
między kręgami, zbudowane z tkanki
chrzęstnej pomagające w amortyzacji
stłuczeń.
Połączenia wolne –
stawy
– kości poruszają
się swobodnie względem siebie. Główka kości
spoczywa w torebce stawowej.
Co to jest staw?
STAW
łączy ze sobą dwie lub więcej kości tak,
by umożliwione było przesuwanie się kości
względem siebie.
Zbudowany jest głównie z:
Torebki stawowej
Jamy stawowej
Błony maziowej
Chrząstki stawowej
Rodzaje
stawów:
1.
Kulisty
(staw barkowy i
biodrowy).
2.
Eliptyczny
(promieniowo-
nadgarstkowy)
3.
Siodełkowy
(staw
nadgarstkowo-
śródręczny).
4.
Zawiasowy
(staw
ramienno-łokciowy).
5.
Obrotowy
(między
pierwszym a drugim
kręgiem szyjnym).
Przykładowe stawy w ciele
człowieka:
Staw łokciowy
Staw promieniowo-nadgarstkowy
Staw ramienny
Staw biodrowy
Staw kolanowy
Staw skokowy
Przykładow
e urazy i
choroby
kości i
stawów
Złamanie:
Złamanie to całkowite
przerwanie ciągłości
kości. Cechą
charakterystyczną
każdej kości jest
zdolność do
samoistnego gojenia
się takich urazów.
Skręcenie stawu:
Najczęściej powstaje
wskutek przekroczenia
fizjologicznego zakresu
ruchu w stawie.
Efektem jest
uszkodzenie torebki
stawowej, chrząstki
stawowej, więzadeł,
czasem też występują
uszkodzenia
fragmentów kostnych.
Zwichnięcie:
Zwichnięcie stawu następuje
wtedy, gdy koniec kości
przemieści się poza staw.
Zdecydowanie największym
powodem zwichnięć są
uderzenia, upadki, czy ruch,
który wymusza nienaturalną
pozycję dla stawu.
Reumatoidalne
zapalenie stawów:
Reumatoidalne zapalenie stawów (Polyarthritis
chronica progressiva) to choroba reumatyczna o
podłożu autoimmunologicznym. Objawia się
nieswoistym zapaleniem stawów, zmianami
pozostawionymi
i powikłaniami układowymi.
Przebiega z okresami
remisji i zaostrzeń.
Wrodzona łamliwość
kości:
Wrodzona łamliwość kości
to grupa chorób
uwarunkowanych
genetycznie, polegających
na zaburzeniach w
prawidłowej budowie
kolagenu (głównego
składnika tkanki łącznej.
Choroby te objawiają się
nadmierną kruchością
kości.
Osteoporoza:
Osteoporoza (osteoporosis) to choroba
charakteryzująca się postępującym ubytkiem
masy kostnej, osłabieniem struktury
przestrzennej kości oraz zwiększoną
podatnością na złamania.
Osteomalacja:
Osteomalacja polega na niedostatecznej
mineralizacji kości przy prawidłowym
wytwarzaniu substancji podstawowej przez
osteoblasty. Kości stają się bardziej giętkie,
pod ciężarem ciała wyginają się i ulegają
zniekształceniom.
Choroba zwyrodnieniowa
stawów:
Choroba zwyrodnieniowa
stawów (arthrosis
deformans) to choroba
będąca wynikiem zdarzeń
zarówno biologicznych jak i
mechanicznych, które
zaburzają powiązane ze
sobą procesy degradacji i
syntezy chrząstki stawowej.
Choroba klinicznie objawia
się bólem stawów i
ograniczeniem ich funkcji
ruchowej.
Dna moczanowa:
Dna moczanowa
(arthitis urica) jest to
przewlekła choroba
związana
z zaburzeniem
metabolizmu kwasu
moczowego
powstającego z puryn.
Krzywica:
Krzywica (rachitis) to
choroba występująca u
dzieci, najczęściej pomiędzy
2 miesiącem, a 3 rokiem
życia dziecka, związana z
zaburzeniami gospodarki
wapniowo-fosforowej,
spowodowana najczęściej
niedoborem witaminy D w
organizmie. Powoduje
zmiany w układzie kostnym
i zaburzenia rozwojowe.
Dyskopatia:
Dyskopatia to choroba krążka
międzykręgowego. Z upływem czasu ulega
on zmianom degeneracyjnym. Zanikają
naczynia krwionośne przebiegające w
pierścieniu włóknistym obejmującym jądro
miażdżyste, pozostają natomiast puste
kanały. Maleje stopień jego uwodnienia, co
powoduje zmniejszenie sprężystości.
Obciążenia kręgosłupa powodują
przemieszczanie jądra miażdżystego do
kanałów w pierścieniu włóknistym i dalej
do powstawania szczelin i pęknięć. Te
miejsca o zmniejszonej wytrzymałości
mogą być wrotami, przez które fragmenty
jądra miażdżystego ”dysku” mogą
przemieszczać się do kanału kręgowego i
powodować ucisk struktur nerwowych tam
przebiegających.
Skolioza:
Skolioza to
skrzywienie boczne
kręgosłupa.
Lordoza:
Lordoza to
łukowe wygięcie
kręgosłupa w
stronę brzuszną.
Kifoza:
Kifoza to łukowe
wygięcie kręgosłupa
w stronę grzbietową.
1.
Zdrowy kręgosłup.
2.
Kręgosłup osoby z
kifozą w odcinku
piersiowym.
Inne choroby kości i
stawów:
Nowotwór kości
Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa
Toczeń rumieniowaty trzewny
Gościec gruźliczy
Rumień guzowaty
Bibliografia:
„Biomedyczne podstawy rozwoju i
wychowania”, pod red. Napoleona
Wolańskiego, Warszawa 1983
„Kolorowy atlas anatomii człowieka” R.M.H.
McMinn, R.T. Hutchings, wydawnictwo
SLOVART Bratislava, wyd. polskie SOLIS
Warszawa 1994
„Choroby wewnętrzne i pielęgnowanie w
chorobach wewnętrznych” D. Jakubowska, W.
Pędich, wydawnictwo lekarskie PZWL,
Warszawa 1979
„Atlas anatomiczny”, wydawnictwo Literat