PRZYRZĄD POMIAROWY
•
Przyrząd pomiarowy (narzędzie miernicze) –
układ pomiarowy lub jego elementy, przeznaczone do wykonania
pomiarów samodzielnie lub w połączeniu z jednym lub wieloma
urządzeniami dodatkowymi. Również wzorce miary (etalony),
przyrządy pomiarowe
•
Miłosz Wójcicki
PRZYRZĄDY CYFROWE – POJĘCIA
PODSTAWOWE
Pierwsze przyrządy cyfrowe były budowane z przeznaczeniem do pomiaru konkretnej wielkości
fizycznej; np. napięcia lub rezystancji. Jednak już w latach 70‐ch XX wieku, intensywny rozwój
elektroniki półprzewodnikowej, a w szczególności układów cyfrowych pozwolił na integrację rożnych
funkcji w jednym urządzeniu. Multimetrami nazywa się uniwersalne, wielofunkcyjne przyrządy
pomiarowe umożliwiające pomiar kilku wielkości fizycznych. Od momentu pojawienia się
multimetrów na rynku ich ekspansja w różnych dziedzinach techniki jest bardzo duża i trwa do dziś.
Obecnie producenci prześcigają się pomysłowością, szybkością działania i dokładnością pomiarów
oferując pełną gamę multimetrów cyfrowych. Ich popularność sprawia, że w potocznym rozumieniu
terminem multimetr określa się również przyrząd cyfrowy przeznaczony do pomiaru tylko jednej
wielkości. Przyrządy cyfrowe możemy podzielić na:
• tablicowe,
• przenośne przyrządy uniwersalne,
• dokładne przyrządy laboratoryjne,
• wirtualne przyrządy pomiarowe.
MIERNIK CYFROWY
•
Miernik cyfrowy – miernik, w którym pomiar wielkości
następuje w dyskretnych odstępach czasu
. W takim mierniku
mierzona wielkość zazwyczaj jest kodowana i wyświetlana w
formie
, chodź nie jest to regułą. Przykładem miernika
cyfrowego ze wskazaniem wskazówkowym jest
wskazówkowy.
•
W potocznym rozumieniu mierniki cyfrowe określa się czasem
mianem multimetru. Jest to niepoprawne określenie, ponieważ
multimetr jest to wyłącznie miernik służący do pomiaru wielu
wielkości, i może być on zarówno
, jak i
cyfrowym
4.2. Mierniki cyfrowe
Miernikiem elektronicznym nazywa się taki układ pomiarowy, w którym sygnał wejściowy
zawierający informację o wielkości mierzonej zostaje zamieniony na sygnał elektryczny
podlegający
procesowi obróbki w układach elektronicznych, a następnie przetworzony na wartość
liczbową
wielkości mierzonej. Wyróżniamy dwa rodzaje elektronicznych przyrządów pomiarowych:
analogowe i cyfrowe.
W przyrządach analogowych elementem wskazującym jest najczęściej klasyczny miernik
wskazówkowy (np. mikroamperomierz magnetoelektryczny) wyskalowany w jednostkach
wielkości
mierzonej. Mierniki cyfrowe pozwalają na bezpośredni odczyt wartości wielkości mierzonej z
e wskaźnika cyfrowego lub z rejestratorów (np. drukarki), dzięki czemu unika się błędu
popełnianego
przy odczycie wskazań.
Główną zaletą mierników cyfrowych jest ich duża dokładność. Ponadto mają one
w porównaniu z przyrządami analogowymi następujące zalety: dużą szybkość pomiarów,
automatyczny wybór polaryzacji, możliwość automatycznego wyboru zakresu, łatwość
rejestracji czy „zapamiętywania” wyników pomiarów oraz możliwość współpracy z
komputerowymi systemami
pomiarowo-kontrolnymi i sterującymi.
POJĘCIE POZIOMU WZGLĘDNEGO I
BEZWZGLĘDNEGO
Pojęcie poziomu odzwierciedla stosunki pomiędzy wielkościami
elektrycznymi - mocami,
napięciami lub prądami panujące wzdłuż układu teletransmisyjnego
(toru, urządzenia). Odpowiednio
do porównywania danych wielkości rozróżniany jest poziom mocy,
poziom napięciowy lub poziom
prądowy. Jeżeli, wartość elektryczna otrzymana w punkcie
pomiarowym jest porównywana
z wartością w punkcie wejściowym układu (będącym punktem
odniesienia), to wówczas mówimy
o poziomie wzg1ędnym, natomiast jeśli wartość ta jest porównywana
ze znormalizowaną wartością
odniesienia, wówczas mówimyo poziomie bezwzględnym.
MULTIMETR
•
Multimetr – zespolone urządzenie
. Termin stosowany najczęściej w
elektrotechnice do opisania urządzenia zawierającego co najmniej:
amperomierz,
•
Cechą charakterystyczną jest sposób prezentacji pomiaru – zawsze na
tym samym elemencie wyjściowym, przy użyciu:
•
wskaźnika wychyłowego napędzanego siłą elektrodynamiczną w
multimetrze
•
w
•
interfejsu elektronicznego do przekazania danych np. do
•
Nowoczesne multimetry potrafią m.in. realizować kilka pomiarów
jednocześnie, np. wartości napięcia i jego
, zapamiętywać
mierzone wielkości, czy wyznaczać średnią z pomiarów.
AMPEROMIERZ
•
. W zależności od zakresu amperomierza używane
są też nazwy: kiloamperomierz, miliamperomierz, mikroamperomierz.
•
Pomiaru natężenia prądu dokonuje się poprzez oddziaływanie przewodnika z
prądem i pola magnetycznego budując następujące rodzaje amperomierzy:
•
magnetoelektryczny
•
elektromagnetyczny
•
elektrodynamiczny
•
indukcyjny.
•
Stosowane są też amperomierze cieplne i termoelektryczne wykorzystujące efekt
nagrzewania się przewodu, w którym płynie prąd. Amperomierze cieplne stosuje
się w obwodach wielkiej częstotliwości gdzie indukcyjność cewki amperomierza
magnetycznego wprowadzałaby duże zmiany w obwodzie.
•
Specjalną odmianą amperomierzy są
, których nie podłącza
się do obwodu elektrycznego, a otaczają przewód w którym jest mierzone
natężenie prądu.
WATOMIERZ
•
Watomierz jest przyrządem przeznaczonym do pomiaru
•
Watomierze budowane są jako mierniki:
•
elektrodynamiczne
•
ferrodynamiczne
•
indukcyjne
•
Watomierz elektrodynamiczny – najczęściej spotykany typ
miernika. Przeznaczony jest do pomiaru
WOLTOMIERZ
•
, za pomocą którego mierzy
się napięcie elektryczne (jednostka napięcia wolt). Jest włączany
równolegle do
. Idealny woltomierz posiada
nieskończenie dużą rezystancję wewnętrzną.
•
Cyfrowe przyrządy tablicowe wykorzystuje się głównie do kontroli wartości
danej wielkości
fizycznej. Są budowane jako woltomierze, amperomierze, lub umożliwiają pomiar
obydwu tych
wielkości. Wynik pomiaru przyrządem tablicowym obarczony jest dużą niepewnością,
jednak jest ona
mniejsza niż w przypadku tablicowych przyrządów analogowych. Wynik pomiaru
wyświetlany jest w
postaci numerycznej. Coraz częściej można również spotkać tablicowe przyrządy
cyfrowe symulujące
ruch wskazówki analogowej. Przenośne przyrządy uniwersalne o wewnętrznym
zasilaniu, są
przeznaczone do pomiarów wykonywanych w terenie. Zazwyczaj budowane są jako
multimetry co znacznie zwiększa ich uniwersalność. Niepewność pomiaru
multimetrem przenośnym plasuje się
pośrodku stawki przyrządów cyfrowych.
MIERNIKI LABORATORYJNE
•
Odrębną klasę stanowią mierniki laboratoryjne. Cechuje je
•
bardzo mała niepewność pomiaru nawet poniżej 0,0001%. Wymagają stacjonarnego trybu pracy w
•
ustalonych warunkach otoczenia i są zasilane z sieci elektrycznej. Przyrządy laboratoryjne są
•
budowane jako multimetry, oraz mierniki o konkretnym przeznaczeniu, np.: częstościomierze, mostki
•
RLC, kalibratory napięć, itp. Inną grupę nowoczesnych przyrządów pomiarowych stanowią tak zwane
•
wirtualne przyrządy pomiarowe, które są kombinacją komputera wyposażonego w odpowiednie
•
oprogramowanie z przyrządami pomiarowymi nowej generacji (np. karty pomiarowe). Przyrząd
•
wirtualny może być budowany przez użytkownika, który definiuje jego funkcje i interfejs konstruując
•
odpowiedni program.
•
Podana klasyfikacja jest bardzo ogólna i nie obejmuje przyrządów przeznaczonych do ściśle
•
określonych zadań. Na przykład dla przemysłu motoryzacyjnego budowane są multimetry
•
samochodowe, do pomiarów linii telefonicznych multimetry telekomunikacyjne, do pracy w trudnych
•
warunkach, np. pod ziemią multimetry górnicze, a do obserwacji kształtu sygnałów multimetry
•
graficzne.
STRUKTURA MULTIMETRU
Na rysunku 4 przedstawiono schemat blokowy przyrządu cyfrowego
(Tumański 2007). Funkcja
obwodów wejściowych zmienia się w zależności od funkcji
realizowanej przez multimetr.
W przypadku woltomierza, obwody wejściowe to dzielniki
napięcia, a w amperomierzu to boczniki
prądu. Obwody te umożliwiają zmianę zakresu pomiarowego. Jeżeli
multimetr pracuje jako
omomierz, zadaniem obwodów wejściowych jest zapewnienie
odpowiedniego zasilania badanej
rezystancji.
PRZYCZYNY BŁĘDÓW I
NIEPEWNOŚCI POMIAROWYCH
•
Otrzymany na drodze doświadczalnej wynik pomiaru dowolnej
wielkości fizycznej zawsze różni
•
się od wartości rzeczywistej tej wielkości. Wartość rzeczywista jest
pojęciem abstrakcyjnym i nie jest
•
znana eksperymentatorowi (gdyby była znana to pomiar byłby
niepotrzebny). Pomiar pozwala zatem
•
na znalezienie przybliżonych wartości wielkości mierzonej, a więc
każdy wynik pomiaru obarczony
•
jest niepewnością, która wynika z:
•
• ograniczonej dokładności przyrządów pomiarowych,
•
• ograniczeń wynikających z zastosowanej metody pomiarowej,
•
• niedoskonałości zmysłów obserwatora,
•
• wpływu innych czynników, które zakłócają pomiar.