Analiza porównawcza i 

przyczynowa w badaniach 

ekonomicznych

Analiza Ekonomiczna

Analiza 

ekonomiczn

a

Techniczno-

ekonomiczn

a

Finansowa

Porównawc

za

W czasie

W 

przestrzeni

Z 

wielkościa

mi 

postulowan

ymi

Przyczynow

a

Ex  post 

Ex ante

Analiza porównawcza  

• Metoda porównań jest najczęściej 

wykorzystywana przy wstępnej 
ocenie przedsiębiorstwa

• Przy zastosowaniu tej metody ocenia 

się dwie kategorie liczb – jedna 
wyraża stan faktyczny, druga 
stanowi podstawę porównania, tzw. 
bazę. 

Analiza porównawcza 

 

Porównania

W czasie

W 

przestrzeni

Z 

wielkościam

i 

postulowan

ymi

Analiza porównawcza w czasie

• Podstawą tej metody jest porównanie dwóch 

zmiennych, które opisują określone wielkości 
ekonomiczne, jedna z tych wielkości  jest 
wielkością ocenianą a druga stanowi 
wzorzec – punkt odniesienia oceny

Cele analizy porównawczej:
o Ocena dynamiki zjawisk gospodarczych
o Opisanie i wyjaśnienie trendów
o Podstawa do prognoz na podstawie 

istniejących trendów

Analiza porównawcza w przestrzeni

• Polega na porównaniu wskaźników jednej 

jednostki  z takimi samymi wskaźnikami 
innej (podobnej)

• Pozwala zorientować się w pozycji firmy 

na rynku

• Jest ona czasem uznawane za podstawę 

odniesienia – Benchmarking:
Zalety: łatwiej jest określić drogi rozwoju,
Wady: powielanie cudzych dróg.

Analiza  porównawcza w przestrzeni

Możemy dokonać porównania gdy pomiędzy 

jednostkami istnieje podobieństwo w:

• W produkcie końcowym i odbiorcach
• W determinantach rynku kapitałowego np. 

ryzyko

• W strukturze własności np. państwowe, 

ilość fili, Ilość linii produkcyjnych

• Stronach przetwarzania np. surowce, 

procesy produkcyjne

Analiza porównawcza  z wartościami 

postulowanymi

• Porównanie z danymi 

planowanymi -  planem, 
kosztorysem, limitem, normą

• Dla niektórych przedsiębiorstw 

wartościami postulowanymi są 
wytyczne z UE

Analiza porównawcza - zakłócenia 

• Finansowe – zmiany cen zakupu i 

sprzedaży 

• Organizacyjne – zmiany np. podział 

przedsiębiorstwa, różne zakresy 
działalności przedsiębiorstw

• Przedmiotowe (rzeczowe) – np. 

zmiana kosztów i asortymentu 
potrzebnego do produkcji

Analiza przyczynowa 

Pogłębiony etap badania zmian 
(odchyleń) wskaźników 
ekonomicznych polegający na 
ustaleniu przyczyn zmian badanego 
zjawiska i określeniu wielkości 
wpływu poszczególnych czynników 
na odchylenia wynikające z 
wcześniejszych porównań

Metody analizy przyczynowej

• Kolejnych podstawień
• Logarytmowania
• Różnic cząstkowych
• Wskaźnikowa
• Podstawień krzyżowych
• Funkcyjna

Metoda kolejnych podstawień

• Określenie czynników, które mogą mieć wpływ na dane 

zjawisko,

• Obliczenie różnic pomiędzy zjawiskiem przyjętym za 

podstawę odniesienia, a zjawiskiem występującym w 
przedsiębiorstwie,

• Dokonanie podstawień przestrzegając zasady, że raz już 

obliczony wpływ danego czynnika na analizowane zjawisko 
w kolejnych podstawieniach nie ulega zmianie (tzn. 
zapisywane jest wciąż w tym samym indeksie),

• Najpierw podstawia się czynniki ilościowe (rzeczowe), 

następnie czynniki jakościowe (finansowe)

• Interpretacja otrzymanych wyników.

Metoda kolejnych podstawień - 

wzory

dla dwóch badanych czynników:
F = a * b
Δ F = F

1

 - F

2

Oa = (a

1

 - a

0

) * b

0

Ob = a

1

 * (b

1

 - b

0

)

Δ F = Oa + Ob.

Metoda kolejnych podstawień - 

wzory

dla trzech badanych czynników:
F = a * b*c
Δ F = F

1

 - F

2

Oa = (a

1

 - a

0

) * b

0 * 

c

0

Ob = a

1

 * (b

1

 - b

0

) * c

0

Oc = a

1

 * b

1

  * (c

1

 - c

0

)

Δ F = Oa + Ob + Oc