Cukrzyca – choroba
cywilizacyjna XXI
wieku
Maria Burmecha Olszowy
Cukrzyca – choroba
cywilizacyjna XXI
wieku
Maria Burmecha Olszowy
Cukrzyca typu 1
Cukrzyca typu 2
Dietoterapia
Agenda
Choroba metaboliczna charakteryzująca się
zwiększonym poziomem glukozy we krwi;
Spowodowana zaburzeniami wydzielania lub
działania insuliny;
Przewlekła hipoglikemia wiąże się z
uszkodzeniem, zaburzeniem czynności i
niewydolności różnych narządów, głównie
ozu, nerek, nerwów i naczyń krwionośnych.
Cukrzyca
a) przy HbA
1c
(%) ≤ 7%
glikemia na czczo i przed posiłkami: 70 – 110
mg/dl (3,9 – 6,1 mmol/l)
glikemia dwie godziny po posiłku: < 160
mg/dl (8,9 mmol/l)
b) przy HbA
1c
≤ 6,5%
glikemia na czczo i przed posiłkami: 70 – 110
mg/dl (3,9 – 6,1 mmol/l)
glikemii dwie godziny po posiłku: < 140 mg/dl
(7,8 mmol/l)
Najnowsze wytyczne Polskiego Towarzystwa
Diabetologicznego zalecają
Całkowity brak wydzielania insuliny z
powodu zniszczenia aparatu wyspowego
trzustki odpowiedzialnego za wytwarzanie
tego hormonu.
Przyczyną jest proces autoimmunologiczny.
Cukrzyca typu 1 autoimmunologiczna
charakteryzuje się gwałtownym
przebiegiem i dotyczy dzieci – warunek
przeżycia SUBSTYTUCJA INSULINY.
Cukrzyca typu 1
O charakterze idiomatycznym ma silne
podłoże genetyczne i dotyczy zwłaszcza
Azjatów i Afrykanów.
Cukrzyca typu 1
Upośledzenie wydzielania insuliny;
Spadek wrażliwości na ten hormon w
tkankach obwodowych (insulinooporność
obwodowa);
90-95% chorych na cukrzycę;
Podłoże genetyczne i czynniki
środowiskowe.
Cukrzyca typu 2
Mała aktywność fizyczna – hamuje
utlenianie glukozy, zmniejsza aktywność
komórkowych transporterów glukozy i nasila
produkcję wolnych kwasów tłuszczowych.
Zaburzenia gospodarki węglowodanowej
(nieprawidłowa glikemia na czczo);
Czynniki żywieniowe;
Czynniki zapalne;
Siedzący tryb życia;
Czynniki środowiskowe
Retinopatia (powikłania oczne);
Neuropatia;
Nefropatia;
Rozwój miażdżycy;
Występowanie chorób sercowo-
naczyniowych;
Cukrzyca typu 2 -
zagrożenia
Obniżenie hiperglikemii,
Normalizacja dyslipidemii;
Normalizacja wagi;
Normalizacja ciśnienia tętniczego
-> dietoterapia, aktywność fizyczna,
edukacja terapeutyczna, leczenie
farmakologiczne
Zasady leczenia
Węglowodany 45-50% całodziennego
zapotrzebowania energetycznego
(pełne ziarna zbóż, warzywa, owoce z
niskim indeksem glikemicznym, zawierające
duże ilości błonnika)
Eliminacja węglowodanów prostych (cukier i
słodycze)
Dietoterapia
Tłuszcze – 30-35% zapotrzebowania
energetycznego
Ograniczenie nasyconych kwasów
tłuszczowych do 10% (ze względu na
współistniejące choroby układu sercowo-
naczyniowego)
KTJ min 10% (oliwa, olej rzepakowy)
KTW 6-7 z uwzględnieniem kwasów omega
3 i 6
Dietoterapia
Białka 15-20%
1:1 białka zwierzęce/białka roślinne
Dietoterapia
Spożywanie 4-6 posiłków dziennie
Ilość węglowodanów w każdym posiłku
ujednolicona
Praktyczne wskazówki
Choroby wewnątrzwydzielniczej części
trzustki;
Endokrynopatie (np. choroba Cushinga,
nadczynność tarczycy);
Zakażenia (np. wrodzona różyczka);
Inne przyczyny cukrzycy
Nazwa produktu Dozwolone
Zabronione
Produkty zbożowe
pieczywo jasne, pszenne, dobrze wypieczone,
kasze drobne (manna)
pieczywo razowe, kasze grubozioarniste
(gryczana, jęczmienna)
Mleko i przetwory
mleko chude, świeże lub w proszku, młody kefir,
kwaśne mleko, biały ser, twarożek, śmietana
mleko pełne i zbyt kwaśne, przetwory mleka, sery
dojrzewające, tłuste
Jaja
białka jaj
żółtka jaj
Mięso
chude: cielęcina, wołowina, kura, kurczę, indyk,
gołąb, królik, ozorki, płuca, serce
tłuste gatunki mięsa: wieprzowina, baranina,
kaczka, gęś, dziczyzna, mózg, wątróbka,
cynaderki
Ryby
chude: dorsz, sandacz, szczupak, karaś, płotka,
leszcz, flądra
tłuste: karp, lin, halibut, ryby wędzone, węgorz,
sardynki, łosoś
Wędliny
chuda szynka, polędwica, parówki dietetyczne,
kiełbasa szynkowa, wołowa świeża
tłuste wędliny, kiełbasy, salceson, kiszka
pasztetowa, konserwy
Masła i inne
tłuszcze
świeże masło na surowo, tłuszcze roślinne, olej
słonecznikowy, sojowy, oliwa z oliwek
masło nieświeże, topione, solone, smalec,
słonina, boczek, ceres, olej rzepakowy
Warzywa
marchew, buraki, pietruszka, seler - w postaci
gotowanej, pomidory sparzone, bez skórki,
niewielka ilość sałaty zielonej, w okresie
zimowym niewielka ilość kapusty kiszonej (wit. C)
warzywa kapustne: kapusta "z wody", biała,
włoska, brukselka, czerwona, kalafiory, kalarepka,
rzodkiewka, szparagi, czosnek, cebula, grzyby,
groch, fasola
Owoce
jabłka, grejpfruty, cytryny, owoce suszone (na
kompoty)
agrest, winogrona, gruszki, orzechy, migdały
Cukier i słodycze
cukry proste wyklucza się lub ogranicza do 30g
cukru
dżemy, syropy, soki, chałwa, cukierki, miód
Przyprawy
łagodne: kwasek cytrynowy, sok z cytryny,
majeranek
pieprz, musztarda, papryka, ocet
Używki
herbata (niezbyt mocna)
kakao, kawa naturalna, napoje alkoholowe,
czekolada
Desery
kompot z owoców świeżych i suszonych, kisiel,
galaretki owocowe, musy, budynie, soki
owocowe, przeciery owocowe
ciasta, torty, kremy, desery z używkami
Sosy
na słabych wywarach warzywnych, podprawione
zawiesinami, sosy łagodne: koperkowy,
pietruszkowy, cytrynowy, potrawkowy
tłuste, zasmażane, pikantne, sos grzubowy
Wykaz produktów i potraw dozwolonych i zabronionych w
diecie chorego na cukrzycę