background image

PODATKI I SYSTEM 

PODATKOWY 

- WPROWADZENIE

mgr Małgorzata Mazurek-Chwiejczak
Katedra Finansów Publicznych
UMCS w Lublinie

background image

PODATEK to świadczenie pieniężne na rzecz podmiotu prawa 
publicznego (państwa lub samorządu terytorialnego), 
jednostronnie przez ten podmiot ustalonego, o charakterze 
ogólnym, zasadniczym, bezzwrotnym, nieodpłatnym i 
przymusowym.

W. Wójtowicz

PODATEK to publicznoprawne, nieodpłatne, przymusowe oraz 
bezzwrotne świadczenie pieniężne na rzecz Skarbu Państwa, 
województwa, powiatu lub gminy, które wynika z Ordynacji 
podatkowej. 

Ordynacja podatkowa, art. 6.

POJĘCIE PODATKU

© Małgorzata Mazurek-Chwiejczak

2

background image

Cechy stałe i zmienne podatku

© Małgorzata Mazurek-Chwiejczak

3

PODATEK

CECHY STAŁE

Pieniężność

Jednostronność ustanowienia

Ogólność

Zasadniczość

Bezzwrotność

Nieodpłatność

Przymusowość

CE

CH

Y ZM

IEN

NE

Podmiot opodatkowania

Przedmiot opodatkowania

Podstawa opodatkowania

Skale i stawki podatkowe

Tryb i warunki płatność

background image

CECHY STAŁE PODATKU:

Za pomocą cech stałych można odróżnić podatek od innych 
świadczeń. 

Świadczenie musi charakteryzować się wszystkimi siedmioma 
cechami stałymi, aby można było uznać je za podatek.

CECHY ZMIENNE PODATKU:

Cechy zmienne podatku to inaczej elementy konstrukcyjne 
podatku, elementy struktury podatku lub elementy techniczne 
podatku.

Za pomocą cech zmiennych rozróżniamy podatki między 
sobą.

CECHY STAŁE I ZMIENNE PODATKU

© Małgorzata Mazurek-Chwiejczak

4

background image

PIENIĘŻNOŚĆ – podatek jest pobierany w pieniądzu; aktualne 
rozwiązania prawne nie przewidują pobierania go w naturze.

JEDNOSTRONNOŚĆ USTANOWIENIA – podatek nie jest ustanawiany i 
wymierzany w drodze umowy między osobą zobowiązaną do jego 
zapłacenia a państwem lub samorządem, na rzecz którego jest on 
pobierany; pobór podatku odbywa się na podstawie władczego działania 
podmiotu ustanawiającego podatek na swoją rzecz w drodze ustawy 
podatkowej.

OGÓLNOŚĆ – zasady poboru i wymiaru podatku odnoszą się do każdego 
podmiotu, który spełnia warunki ustalone w prawie podatkowym; nie 
ustanawia się żadnych indywidualnych warunków od imiennie wskazanych 
podmiotów.

ZASADNICZOŚĆ – podstawowym celem podatku jest cel fiskalny 
(dostarczenie państwu lub samorządowi terytorialnemu środków 
finansowych niezbędnych do realizacji nałożonych na nie zadań); inne cele 
podatku (np. cele stymulacyjne) mają jedynie znaczenie dodatkowe.

CECHY STAŁE PODATKU

© Małgorzata Mazurek-Chwiejczak

5

background image

BEZZWROTNOŚĆ – podatek pobrany zgodnie z prawem nie 
podlega zwrotowi; jest to cecha charakterystyczna wszystkich danin 
publicznych.

NIEODPŁATNOŚĆ – podmiot uiszczający podatek nie otrzymuje od 
państwa lub samorządu terytorialnego żadnego świadczenia 
wzajemnego (np. w postaci czynności urzędowej lub usługi); zapłata 
podatku nie stanowi zatem podstawy roszczeń w stosunku do 
państwa lub samorządu o jakiekolwiek świadczenie wzajemne; ta 
cecha różni podatek od opłaty, mającej odpłatny charakter; 
społeczeństwo jako całość otrzymuje  odpłatność ze strony 
podmiotów publicznych z tytułu płaconych podatków w postaci dóbr 
publicznych i społecznych, jednak korzystanie z tych dóbr nie jest 
proporcjonalne do wysokości płaconych podatków.

PRZYMUSOWOŚĆ – państwo dysponuje środkami przymusu wobec 
osób niepłacących podatków w należnej wysokości i może 
wyegzekwować zobowiązanie podatkowe w drodze egzekucji 
administracyjnej.

CECHY STAŁE PODATKU

© Małgorzata Mazurek-Chwiejczak

6

background image

Wyróżniamy dwie kategorie przedmiotu opodatkowania:

PODMIOT CZYNNY – ustanawia podatki, pobiera je na swoją rzecz i je 
egzekwuje; obecnie podmiotem czynnym w Polsce jest państwo oraz 
jednostki samorządu terytorialnego (gminy i miasta na prawach 
powiatu);

PODMIOT BIERNY – poddaje się ustanowionemu obowiązkowi 
podatkowemu; najczęściej w prawie podatkowym używa się w stosunku 
do niego określenia podatnik; 

PODATNIK to osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka 
organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, która ma mocy 
ustaw podatkowych podlega obowiązkowi podatkowemu.

PODATNIK FORMALNY – ten, kto na mocy konkretnej ustawy 
podatkowej jest zobowiązany do zapłacenia podatku i rozliczenia się 
z tego tytułu z właściwym organem podatkowym

PODATNIK RZECZYWISTY – podmiot, który ponosi faktyczny ciężar 
ekonomiczny opodatkowania; jego dochód lub majątek ulega 
uszczupleniu w wyniku obowiązku podatkowego.

PODMIOT OPODATKOWANIA

© Małgorzata Mazurek-Chwiejczak

7

background image

Zazwyczaj podatnik formalny i podatnik rzeczywisty to ten sam 
podmiot. Inaczej jednak dzieje się w przypadku zjawiska 
PRZERZUCALNOŚCI PODATKOWEJ, polegającego na rozczepieniu 
osoby podatnika formalnego i rzeczywistego i przerzuceniu 
ekonomicznego ciężaru opodatkowania z podatnika formalnego na inny 
podmiot, który staje się przez to podatnikiem rzeczywistym.

Wyróżniamy następujące rodzaje przerzucalności podatkowej:

przerzucalność „w przód” – polega na przerzuceniu ekonomicznego 
ciężaru podatku na kolejne ogniwo obrotu gospodarczego, aż po 
odbiorcę finalnego (kosumenta); odbywa się poprzez podwyższenie 
ceny towaru lub usługi o wartość podatku; jest to najczęściej 
spotykamy typ przerzucalności, stosunkowo łatwy w realizacji 
zwłaszcza w przypadku podatków pośrednich;

przerzucalność „w tył” – polega przerzuceniu ekonomicznego 
ciężaru podatku na poprzednie ogniwo obrotu gospodarczego – na 
dostawcę (poprzez obniżenie ceny dostaw) lub pracownika (poprzez 
obniżenie wysokości jego płacy); jest trudniejsza w realizacji.

PRZERZUCALNOŚĆ PODATKOWA

© Małgorzata Mazurek-Chwiejczak

8

background image

Poza podatnikiem za podmiot bierny podatku można uznać także dwa 
podmioty pełniące funkcję pośrednika pomiędzy podatnikiem a podmiotem 
czynnym podatku. Są nimi:

PŁATNIK – jego obowiązki sprowadzają się do trzech czynności:

obliczenia podatku, 

pobrania podatku od podatnika,

wpłacenia go na rachunek organu podatkowego we właściwym terminie;

instytucja płatnika pojawia się wówczas, gdy podmiot czynny nie dokonuje 
sam obliczenia podatku, ale „zleca” tę czynność innej osobie (płatnikowi); 

przykłady płatników: zakłady pracy (płatnicy podatku PIT w od 
wypłacanych wynagrodzeń), ZUS lub KRUS (płatnicy podatku PIT od 
wypłacanych rent lub emerytur), notariusze (płatnik podatku od spadków i 
darowizn oraz podatku od czynności cywilnoprawnych przy zawieraniu 
umów w formie aktu notarialnego);

INKASENT - jego obowiązki obejmują dwie czynności: 

pobranie podatku od podatnika,

wpłacenie go na rachunek organu podatkowego we właściwym terminie;

przykład inkasenta: sołtys w przypadku poboru podatku rolnego i leśnego.

PODMIOT OPODATKOWANIA

© Małgorzata Mazurek-Chwiejczak

9

background image

PRZYKŁADY PODMIOTÓW OPODATKOWANIA 

W POLSKICH PODATKACH 

© Małgorzata Mazurek-Chwiejczak

10

Podatek

Podmiot opodatkowania

PODATEK PIT

osoby fizyczne osiągające dochody podlegające 

opodatkowaniu

PODATEK CIT

osoby prawne i jednostki organizacyjne nie 

posiadające osobowości prawnej

PODATEK VAT

jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości 

prawnej, osoby prawne, oraz osoby fizyczne, które 

wykonują samodzielnie działalność gospodarczą

PODATEK OD 

NIERUCHOMOŚCI

osoby fizyczne, osoby prawne oraz jednostki 

organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, 

które są właścicielami lub samoistnymi 

posiadaczami nieruchomości

PODATEK OD SPADKÓW 

I DAROWIZN

osoby fizyczne nabywające własność rzeczy lub 

praw majątkowych w sposób określony w ustawie

background image

to stan faktyczny lub prawny, który podlega opodatkowaniu;

pozwala na udzielenie odpowiedzi na pytanie od czego płaci 
się podatek.

PRZEDMIOT OPODATKOWANIA

© Małgorzata Mazurek-Chwiejczak

11

Podatek

Przedmiot opodatkowania

PODATEK PIT

wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem 

przychodów wyłączonych z opodatkowania oraz 

dochodów zwolnionych z podatku

PODATEK CIT

dochód, rozumiany jako nadwyżka przychodów nad 

kosztami ich uzyskania

PODATEK VAT

odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie 

usług na terytorium kraju, wewnątrzwspólnotowa 

dostawa towarów, wewnątrzwspólnotowe nabycie 

towarów, eksport towarów, import towarów

PODATEK OD 

NIERUCHOMOŚCI

budynki lub ich części (lokale);

budowle lub ich części związanie z prowadzeniem 

działalności gospodarczej;

grunty

background image

to konkretyzacja przedmiotu opodatkowania, jego 
ilościowe lub wartościowe ujęcie;

w zależności od tego w jakich jednostkach 
wyrażona jest podstawa opodatkowania, 
wyróżniamy:

podstawę opodatkowania o charakterze ilościowym 
(wyrażona w jednostkach naturalnych, np. w metrach 
kwadratowych, w hektarach fizycznych lub 
przeliczeniowych);

podstawę opodatkowania o charakterze wartościowym 
(wyrażona w złotych).

PODSTAWA OPODATKOWANIA

© Małgorzata Mazurek-Chwiejczak

12

background image

PRZYKŁADY PODSTAW OPODATKOWANIA 

W POLSKICH PODATKACH 

© Małgorzata Mazurek-Chwiejczak

13

Podatek

Podstawa opodatkowania

PODATEK PIT

dochód, rozumiany jako nadwyżka przychodów nad 

kosztami ich uzyskania

PODATEK CIT

dochód, rozumiany jako nadwyżka przychodów nad 

kosztami ich uzyskania

PODATEK VAT

obrót, tzn. kwota należna z tytułu sprzedaży  

pomniejszona o kwotę podatku należnego

PODATEK OD 

NIERUCHOMOŚCI

dla budynków: powierzchnia użytkowa wyrażona w 

metrach kwadratowych; 

dla gruntów: powierzchnia wyrażona w metrach 

kwadratowych

PODATEK OD SPADKÓW 

I DAROWIZN

wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych po 

potrąceniu długów i ciężarów- tzw. czysta wartość.

PODATEK ROLNY

powierzchnia użytków rolnych gospodarstwa rolnego 

wyrażona w tzw. hektarach przeliczeniowych

background image

Określa jaką część podstawy opodatkowania stanowi kwota podatku.

Rodzaje stawek podatkowych:

kwotowe – wyrażona w ustalonej kwocie; jest stosowana wtedy, gdy podstawa 
opodatkowania przybiera postać ilościową;

procentowe - wyrażona w postaci procentowej; jest stosowana wtedy, gdy 
podstawa opodatkowania przybiera postać wartościową;

ułamkowe – wyrażone w ułamku zwykłym, którego nie da się przedstawić w 
postaci dziesiętnej (np. 1/3);

wielokrotnościowe – występuje wtedy, gdy podatek stanowi wielokrotność 
podstawy opodatkowania, a więc jest od niej większy; ma charakter sankcji.

Stawki podatkowe możemy również podzielić na:

stałe – relacja kwoty podatku do podstawy opodatkowania nie zmienia się (jest 
stała); kwota podatku zmienia się proporcjonalnie (liniowo) w stosunku do 
podstawy opodatkowania;

zmienne - relacja kwoty podatku do podstawy opodatkowania nie jest stała.

STAWKA PODATKOWA

© Małgorzata Mazurek-Chwiejczak

14

nia

opodatkowa

podstawa

podatek

podatkowa

stawka

.

.

background image

To zbiór stawek podatkowych obowiązujących w danym 
podatku; inaczej zestawienie podstaw opodatkowania i 
stawek podatkowych.

Wyróżniamy następujące rodzaje skal podatkowych:

skala liniowa (proporcjonalna) – charakteryzuje się stałą stawką 
podatkową, stawka podatkowa jest taka sama dla każdej podstawy 
opodatkowania, a wysokość podatku zmienia się proporcjonalnie do 
podstawy opodatkowania; występuje w przypadku większości 
polskich podatków – m.in.  w przypadku podatków CIT i VAT;

skala nieproporcjonalna – charakteryzuje się zmienną stawką 
podatkową; stawka podatkowa zmienia się wraz ze zmianami 
podstawy opodatkowania:

skala progresywna,

skala regresywna,

skala degresywna. 

SKALA PODATKOWA (TARYFA PODATKOWA)

© Małgorzata Mazurek-Chwiejczak

15

background image

Wyróżniamy następujące rodzaje skal nieporcjonalnych:

skala progresywna – wraz ze wzrostem podstawy opodatkowania 
rośnie stawka podatkowa; może występować w dwóch postaciach:

progresja globalna – polega na zastosowaniu jednej stawki wynikającej 
ze skali do całej podstawy opodatkowania; jej istotnym mankamentem jest 
to, że powoduje bardzo duży, niejako skokowy wzrost kwoty podatku przy 
przejściu podstawy opodatkowania z jednego szczebla na drugi;

progresja szczeblowana – podstawę opodatkowania dzieli się na odcinki 
(szczeble) i do każdego z nich stosuje się inną, wynikającą ze skali stawkę;

uważa się, że skala progresywna uwzględnia subiektywny ciężar 
podatku i w tym sensie zapewnia równość opodatkowania

skala regresywna - wraz ze wzrostem podstawy opodatkowania 
maleje stawka podatkowa;

skala degresywna - wraz ze spadkiem podstawy opodatkowania 
maleje stawka podatkowa, ale tylko do pewnego poziomu, poniżej 
którego zmienia się w stawkę stałą. 

SKALA PODATKOWA (TARYFA PODATKOWA)

© Małgorzata Mazurek-Chwiejczak

16

background image

PODATEK OD NIERUCHOMOŚCI:

dla gruntów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej: 

0,74 zł za 1 m

2

dla budynków mieszkalnych

0,62 zł za 1 m

2

PODATEK ROLNY: 

równowartość pieniężna 2,5 q żyta za 1 ha przeliczeniowy

PODATEK OD TOWARÓW I USŁUG: 

5%, 8%, 23%

PODATEK CIT: 

19%

PODATEK PIT:

PRZYKŁADY SKAL I STAWEK PODATKOWYCH

 W POLSKICH PODATKACH 

© Małgorzata Mazurek-Chwiejczak

17

background image

Obejmują elementy formalne takie jak:

terminy zapłaty podatków,

sposób zapłaty,

wzory deklaracji podatkowych,

zasady prowadzenia ewidencji podatkowych,

możliwość częściowej zapłaty zobowiązań podatkowych w 
formie ratalnej lub zaliczkowej.

TRYB I WARUNKI PŁATNOŚCI PODATKÓW

© Małgorzata Mazurek-Chwiejczak

18

background image

TRYB I WARUNKI PŁATNOŚCI

 W POLSKICH PODATKACH 

© Małgorzata Mazurek-Chwiejczak

19

Podatek

Tryb i warunki płatności

PODATEK PIT

Opłacany w formie miesięcznych zaliczek; do 30 

kwietnia następnego roku należy złożyć zeznanie o 

wysokości osiągniętego dochodu i rozliczyć podatek

PODATEK CIT

Opłacany w postaci miesięcznych lub kwartalnych 

zaliczek; ostateczne rozliczenie związane jest ze 

złożeniem w urzędzie skarbowym rocznego zeznania 

podatkowego

PODTAEK OD 

NIERUCHOMOŚCI, 

PODATEK ROLNY,

PODATEK LEŚNY

W przypadku osób fizycznych podatek płacony jest w 

czterech ratach w terminach do 15 marca, 15 maja, 

15 września i 15 listopada roku podatkowego

PODATEK OD 

CZYNNOŚCI 

CYWILNOPRAWNYCH

W terminie 14 dni od dnia powstania obowiązku 

podatkowego

background image

SYSTEM PODATKOWY to ogół podatków pobieranych w danym czasie i 
w danym państwie.

O systemie podatkowym możemy mówić wtedy, gdy zespół podatków ma 
charakter uporządkowany i stanowi pewną liczbę podatków, które można 
w określony sposób sklasyfikować przy uwzględnieniu różnych kryteriów.

Klasyfikacje podatków ze względu na:

1.

kryterium podmiotu  czynnego,

2.

kryterium podmiotu biernego, 

3.

okoliczności wprowadzenia,

4.

sposób wprowadzenia,

5.

charakter podatków (opcja społeczna kształtowania s.p.),

6.

źródło poboru podatków (opcja ekonomiczna kształtowania s.p.)

7.

tożsamość podatnika formalnego i rzeczywistego (opcja prawna 
kształtowania s.p.)  

SYSTEM PODATKOWY

© Małgorzata Mazurek-Chwiejczak

20

background image

S YSTEM PODATKOWY W POLSCE

- klasyfikacja ze względu na rodzaj podmiotu czynnego

S YSTEM PODATKOWY W POLSCE

- klasyfikacja ze względu na rodzaj podmiotu czynnego

PODSYSTEM PODATKÓW 

PAŃSTWOWYCH

PODSYSTEM PODATKÓW 

PAŃSTWOWYCH

podatek od towarów i usług 

(VAT);
podatek akcyzowy;
podatek dochodowy od osób 

fizycznych (PIT) – 48,81% wpływów 

z CIT trafia do budżetu państwa, zaś 

51,19% do budżetów JST;
podatek dochodowy od osób 

prawnych (CIT) – 77,14% wpływów 

z CIT trafia do budżetu państwa, zaś 

22,86% do budżetów JST;
podatek od gier;
podatek tonażowy;
- podatek od wydobycia 

niektórych kopalin (od 2012 r.)

podatek od towarów i usług 

(VAT);
podatek akcyzowy;
podatek dochodowy od osób 

fizycznych (PIT) – 48,81% wpływów 

z CIT trafia do budżetu państwa, zaś 

51,19% do budżetów JST;
podatek dochodowy od osób 

prawnych (CIT) – 77,14% wpływów 

z CIT trafia do budżetu państwa, zaś 

22,86% do budżetów JST;
podatek od gier;
podatek tonażowy;
- podatek od wydobycia 

niektórych kopalin (od 2012 r.)

PODSYSTEM PODATKÓW 

SAMORZĄDOWYCH

PODSYSTEM PODATKÓW 

SAMORZĄDOWYCH

podatek od nieruchomości;
podatek rolny;
podatek leśny;
podatek od środków 

transportu;
podatek od spadków i 

darowizn;
podatek od czynności 

cywilnoprawnych;
karta podatkowa (uproszczona 

forma PIT).

podatek od nieruchomości;
podatek rolny;
podatek leśny;
podatek od środków 

transportu;
podatek od spadków i 

darowizn;
podatek od czynności 

cywilnoprawnych;
karta podatkowa (uproszczona 

forma PIT).

© Małgorzata Mazurek-Chwiejczak

21

background image

Dochody podatkowe budżetu państwa 

w latach 2000-2011

© Małgorzata Mazurek-Chwiejczak

22

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011

0

50 000 000

100 000 000

150 000 000

200 000 000

250 000 000

300 000 000

65%

70%

75%

80%

85%

90%

95%

wielkość 

wpływów 

podatkowych 

zasilających 

budżet państwa 

w tys. zł

udział wpływów 

podatkowych w 

dochodach 

budżetu państwa

background image

Struktura dochodów podatkowych 

budżetu państwa w 2011 r.

© Małgorzata Mazurek-Chwiejczak

23

49,68%

23,83%

0,61%

15,66%

10,22%

0,00%

podatek VAT
podatek akcyzowy
podatek od gier
podatek dochodowy od 
osób fizycznych
podatek dochodowy od 
osób prawnych
podatek tonażowy

background image

PODATKI POBIERANE OD OSÓB FIZYCZNYCH – 
podatek dochodowy od osób fizycznych, podatek od 
spadków i darowizn.

PODATKI POBIERANE OD OSÓB PRAWNYCH I 
JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH NIE 
POSIADAJĄCYCH OSOBOWOŚCI PRAWNEJ 
– podatek 
dochodowy od osób prawnych.

Pozostałe podatki mogą być pobierane zarówno od osób 
fizycznych, osób prawnych, jak i jednostek 
organizacyjnych nie posiadających osobowości prawnej.

© Małgorzata Mazurek-Chwiejczak

SYSTEM PODATKOWY

– klasyfikacja ze względu na rodzaj podmiotu 

biernego

24

background image

PODATKI ZWYCZAJNE – są wprowadzane na czas 
nieokreślone w niejako „normalnych” warunkach; 
stanowią stałe, pewne i regularne źródło finansowania 
działalności podmiotów publicznych, obecnie wszystkie 
podatki w Polsce mają charakter zwyczajny.

PODATKI NADZWYCZAJNE – mają charakter 
przejściowy, nieregularny, są wprowadzane w 
szczególnych okolicznościach, np. podatek od 
nadzwyczajnego wzbogacenia wojennego pobierany w 
Polsce po II wojnie światowej, koncepcja podatku 
powodziowego w Polsce w 1998 r.

© Małgorzata Mazurek-Chwiejczak

SYSTEM PODATKOWY

– klasyfikacja ze względu na okoliczności 

wprowadzenia

25

background image

1)

PODATKI OBLIGATORYJNE – przepisy prawne 
nakazują ich pobieranie – nie ma możliwości rezygnacji 
z ich pobierania; do ich pobierania nie jest konieczne 
spełnienie żadnych dodatkowych warunków 
przewidzianych przepisami prawa np. podatki, opłaty; 
obecnie wszystkie podatki pobierane w Polsce mają 
charakter obligatoryjny. 

2)

PODATKI FAKULTATYWNE – przepisy prawne dają 
możliwość ich pobierania, przy spełnieniu dodatkowych 
warunków przewidzianych w odrębnych ustawach, np. 
wpływy z samoopodatkowania mieszkańców gminy.

© Małgorzata Mazurek-Chwiejczak

SYSTEM PODATKOWY

– klasyfikacja ze względu na sposób 

wprowadzenia

26

background image

PODATKI RZECZOWE – najistotniejszą pozycję wśród 
elementów konstrukcyjnych podatku odgrywa przedmiot 
opodatkowania; sytuacja osobista podatnika nie wpływa na 
wysokość zobowiązania podatkowego, np. CIT, VAT;

PODATKI OSOBISTE – najistotniejszą pozycję wśród 
elementów konstrukcyjnych podatku stanowi podmiot 
opodatkowania; okoliczności podmiotowe (sytuacja osobista, 
rodzinna, zdrowotna) wpływają w tym przypadku na kwotę 
zobowiązania podatkowego; podatkiem osobistym w polskim 
systemie podatkowym jest PIT poprzez takie rozwiązania jak: 
ulga z tytułu wychowywania dzieci, ulga rehabilitacyjna, 
możliwość wspólnego rozliczenia z małżonkiem itd.

SYSTEM PODATKOWY – 

klasyfikacja podatków ze względu na charakter 

podatków (OPCJA SPOŁECZNA KSZTAŁTOWANIA 

S.P.)

© Małgorzata Mazurek-Chwiejczak

27

background image

PODATKI PRZYCHODOWE – obejmują opodatkowanie dochodów w 
toku ich powstawania, podstawą opodatkowania jest przychód bez 
uwzględniania kosztów jego uzyskania, np. ryczałt od przychodów 
ewidencjonowanych;

PODATKI DOCHODOWE – opodatkowaniu podlega dochód po 
potrąceniu o koszty jego uzyskania, np. PIT i CIT;

PODATKI KONSUMPCYJNE – obejmują opodatkowanie wydatków 
podatnika ponoszonych w celu nabycia dóbr lub usług, np. podatek 
od towarów i usług, podatek akcyzowy;

PODATKI MAJĄTKOWE – obejmują opodatkowanie majątku 
podatnika; mogą mieć formę podatku syntetycznego (od całej 
substancji majątkowej – np. podatek od spadków) lub analitycznego 
(od niektórych elementów majątku – np. podatek od nieruchomości).

SYSTEM PODATKOWY

- klasyfikacja ze względu na źródło poboru 

podatku (OPCJA EKONOMICZNA KSZTAŁTOWANIA 

S.P.)

© Małgorzata Mazurek-Chwiejczak

28

background image

SYSTEM PODATKOWY

- klasyfikacja ze względu na tożsamość podatnika 

formalnego i rzeczywistego

(OPCJA PRAWNA KSZTAŁTOWANIA S.P.)

© Małgorzata Mazurek-Chwiejczak

29

Kryterium

PODATKI 

BEZPOŚREDNIE

PODATKI POŚREDNIE

kryterium 

ekonomiczne

ze swej natury nie są 
przerzucalne i obciążają 
wprost podatnika

z założenia łatwo 
przerzucalne

kryterium 

techniki poboru

płacone przez osoby 
bezpośrednio do tego 
zobowiązane przez 
państwo (tożsamość 
podatnika formalnego i 
rzeczywistego)

dochodzi do rozszczepienia 
osoby formalnie 
zobowiązanej do zapłaty 
podatku (podatnika 
formalnego) i osoby, która 
ponosi faktyczny ciężar 
podatkowy (podatnika 
rzeczywistego)

kryterium 

zdolności 

płatniczej 

podatnika

nakładane wprost na 
źródło; odzwierciedlają w 
sposób bezpośredni 
zdolność płatniczą 
podatnika 

nakładane na źródło za 
pośrednictwem obrotu 
ujawniającego zdolność 
płatniczą podatnika

background image

SYSTEM PODATKOWY

- klasyfikacja ze względu na tożsamość podatnika 

formalnego i rzeczywistego

(OPCJA PRAWNA KSZTAŁTOWANIA S.P.)

© Małgorzata Mazurek-Chwiejczak

30

Kryterium

PODATKI 

BEZPOŚREDNIE

PODATKI POŚREDNIE

kryterium 

administracyjn

e

pobierane na podstawie 

stałych rejestrów 

(alfabetycznych spisów)

pobierane bez takiego 

rejestru, przy okazji 

zaistnienia nie dających 

się przewidzieć wydarzeń 

czy okoliczności rodzących 

obowiązek podatkowy

kryterium 

skarbowe

obciążają określone 

zdarzenia (np. 

osiągnięcie dochodu) 

lub rzeczy (np. 

posiadanie 

nieruchomości)

obciążają określony rodzaj 

czynności (np. dokonanie 

sprzedaży)

background image

FUNKCJA FISKALNA - ta polega na dostarczeniu dochodów 
budżetowych  niezbędnych do pokrycia wydatków publicznych; jest 
to najstarsza i najważniejsza funkcja przypisywana;

FUNKCJA STYMULACYJNA - polega na sterowaniu procesami 
gospodarczymi; obejmuje dwojakiego rodzaju działania - 
wywoływanie lub zwiększenie zjawisk pozytywnych dla gospodarki 
i społeczeństwa, bądź też eliminowanie lub hamowanie zjawisk 
szkodliwych;

FUNKCJA REDYSTRYBUCYJNA – system podatkowy jest narzędziem 
wtórnego podziału dochodu narodowego - umożliwia korygowanie 
podziału dochodów, który ukształtował się  w warunkach rynkowych;

FUNKCJA EWIDENCYJNO-KONTROLNA – pobór podatków dostarcza 
informacji o zachodzących zjawiskach gospodarczych i społecznych; 
umożliwia jednocześnie formalną kontrolę nad podatnikiem i 
prowadzoną przez niego działalnością.

FUNKCJE PODATKÓW

© Małgorzata Mazurek-Chwiejczak

31

background image

Dziękuję za uwagę 

© Małgorzata Mazurek-Chwiejczak

32


Document Outline