1
Literatura:
1. Ekonomia menedżerska, William F. Samuelson, Stephen G.
Marks ; red. nauk. przekł.: Ryszard Rapacki, Polskie Wydaw.
Ekonomiczne, Warszawa 1998.
2. Begg D., Dornbusch R., Fischer S.: Ekonomia. Mikroekonomia
(tom 1),PWE, Warszawa 2002
3. Panek E., Ekonomia matematyczna, Wydawnictwo AE, Poznań
2000
4. Samuelson P.A., Nordhaus W.D., Ekonomia, PWN, tom 1 -
Warszawa 2003,tom 2 - Warszawa 2004
5. Zalega T., Podstawy mikroekonomii Warszawa, Wydaw.
Naukowe Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego,
Warszawa 2003
2
Ekonomia menedżerska - definicja
Ekonomia menedżerska – analiza istotnych decyzji
podejmowanych przez menedżerów przy użyciu
narzędzi stosowanych przez ekonomistów.
Ekonomia
menedżerska
–
zajmuje
się
adoptowaniem i wykorzystaniem różnych narzędzi
ekonomii
tak,
by
mogły
wspierać
procesy
podejmowania decyzji przez menedżerów.
Typowe sytuacje decyzyjne, w których ma zastosowanie
ekonomia menedżerska:
1. Ustalenie wielkości produkcji maksymalizującej zysk
2. Ustalenie cen na poszczególne rynki
3. Wybór strategii wprowadzania na rynek nowego produktu
4. Określenie grupy klientów docelowych
5. Ocena siły oddziaływania różnych czynników mikro i
makroekonomicznych na przedsiębiorstwo
3
Etapy podejmowania decyzji
1. Zdefiniowanie problemu
Na czym polega problem ?
Kto podejmuje decyzję ?
Jak szeroko należy go zdefiniować ?
Jakie jest tło i kontekst problemu ?
Jak waży jest dla realizacji celów ?
2. Określenie celu
Co jest celem decydenta?
Do czego dąży decydent ?
Jak powinien ocenić i zmierzyć wynik decyzji ?
Czy cel nie jest sprzeczny z innymi celami i co zrobić, gdy okaże się
być niezgodny?
3. Zbadanie wariantów wyboru
Czy istnieją i jakie są alternatywy wyboru?
W jakim zakresie decydent może kontrolować każdy wariant?
Czy są czynniki ograniczające możliwość wyboru wariantów?
4
Etapy podejmowania decyzji cd…
4. Przewidzenie konsekwencji
Jakie są konsekwencje każdego wariantu?
Jaki wpływ na wyniki działań może mieć zmiana warunków?
Jakie jest prawdopodobieństwo wystąpienia wyników w każdym
wariancie?
Czy można zdobyć pełniejsze informacje, by przewidzieć rezultaty?
Jakim posłużyć się modelem decyzyjnym ?
5. Wybór optymalnego wariantu
Jaki jest wariant preferowany w świetle wcześniejszych analiz ?
6. Dokonanie analizy wrażliwości
Jakie cechy determinują wybór optymalnego wariantu ?
Jak zmieniłaby się optymalna decyzja w przypadku zmiany warunków ?
Czy na wybór wpływają kluczowe zmienne ekonomiczne, co do których
menedżer nie ma pewności ?
5
Zasada racjonalnego gospodarowania
Zasada racjonalnego gospodarowania (zasada
racjonalności) ujmowana bywa dwojako:
1) Zasada największego efektu, tzn. należy
dążyć do uzyskania jak największego efektu z
danego zbioru nakładów.
2) Zasada najmniejszych nakładów, tzn. należy
dążyć, by dany efekt uzyskać przy jak
najmniejszym poziomie nakładów.
6
Optimum Pareto
Ekonomista włoski Vilfredo Pareto
Optimum Pareto - taki podział dóbr, którego nie
można już poprawić nie pogarszając jednocześnie
sytuacji któregokolwiek z podmiotów.
Słabości:
Największym ograniczeniem tej zasady jest, że odwołuje się do
indywidualnych preferencji i nie uwzględnia interesu społecznego,
czego przykładem jest np. osiągnięcie optimum Pareto w sytuacji
zablokowania budowy drogi przez jednego z właścicieli gruntu.
Optimum Pareto osiągane jest wówczas, gdy wszystkie zasoby są
u jednego właściciela, a inni nie posiadają nic.
7
Zasada Kaldora-Hicksa
Twórcami są: Nicholas Kaldora oraz John Hicks
W myśl zasady efektywności Koldora-Hicksa
rozwiązanie
jest
efektywne
(zwiększa
łączną
efektowność), gdy jeden podmiot zyskuje więcej niż
traci inny. Przyjmuje się również, że istnieje
(przynajmniej teoretyczny) sposób kompensacji strat
podmiotu tracącego przez zyskujący. Jeżeli taka
kompensacja istnieje, wówczas zasada efektywności
Koldora-Hicksa byłaby również efektywna w sensie
Pareto.
8
Przedsiębiorstwo i cele przedsiębiorstwa
Przedsiębiorstwo
-
jednostka
gospodarcza
wyodrębnione organizacyjnie, ekonomicznie i prawnie,
wyspecjalizowana
w
prowadzeniu
działalności
określonej w sferze.
Cel działalno ci przedsiębiorstwa):
Cele prywatne:
maksymalizacja zysku (prosty model przedsiębiorstwa)
maksymalizacja wartości przedsiębiorstwa (bardziej rozwinięte
teorie przedsiębiorstwa)
Cele publiczne: np. dobrobyt społeczny - analiza kosztów i
korzyści
9
Podejmowanie optymalnych decyzji
Menedżer kierujący przedsiębiorstwem, podejmując
decyzje o wielkości produkcji i cenie (w przypadku
konkurencji doskonałej tylko o produkcji, cenę
wyznacza rynek), kieruje się dążeniem do osiągnięcia
jak najwyższego zysku.
max
)
(
Q
)
(
)
(
)
(
Q
C
Q
R
Q
0
dQ
d
M
0
dQ
dC
dQ
dR
dQ
d
MC
MR
dQ
dC
dQ
dR
Maksymalizacja zysku
Zysk – nadwyżka utargu nad kosztami
Maksymalizacja zysku – zysk
krańcowy równy zero
Maksymalizacja zysku - utarg
krańcowy równy kosztowi
krańcowemu
1
0
Podejmowanie optymalnych decyzji
Q
R
MR
dQ
dR
MR
Utarg krańcowy (marginalny)
oznacza dodatkowy utarg uzyskany w
wyniku
sprzedaży
dodatkowo
wyprodukowanej jednostki produktu (o
ile wzrośnie utarg, jeżeli produkcję
zwiększymy o jednostkę)
Q
C
MC
dQ
dC
MC
Koszt krańcowy (marginalny)
oznacza koszt wyprodukowania
dodatkowej jednostki produktu (o ile
wzrosną koszty
produkcji, jeżeli produkcję zwiększymy
o jednostkę)
1
1
Korzyści całkowite i marginalne
Korzyści marginalne –
przyrost korzyści
całkowitych w wyniku
wzrostu produkcji
(konsumpcji) dobra o
kolejną jednostkę.
1
2
Koszty całkowite i marginalne
Koszt marginalny – przyrost
kosztów całkowitych w
wyniku wzrostu produkcji
(konsumpcji) dobra o
kolejną jednostkę.
1
3
Optymalizacja decyzji
Optimum decyzji polega na
znalezieniu najwyższych w
danych warunkach korzyści
netto (różnicy pomiędzy
korzyściami całkowitymi, a
kosztami całkowitymi).
Optimum to znajduje się
przy wielkości produkcji
zrównującej poziom korzyści
i kosztów marginalnych.
1
4
Popyt rynkowy
Popyt rynkowy – zapotrzebowanie na dane dobro, za
które nabywca gotowy jest zapłacić ustaloną na rynku
cenę, dysponując do tego odpowiednią sumą środków
pieniężnych
Prawo popytu – wraz ze wzrostem ceny rynkowej
produktu zmniejsza się, ceteris paribus, popyt na ten
produkt, natomiast wraz ze spadkiem ceny popyt
wzrasta.
Rodzaje popytu:
Popyt efektywny – chęć nabycia towaru poparta jest posiadaniem
odpowiedniego ekwiwalentu (możliwościami dochodowymi).
Popyt nieefektywny – chęć nabycia towaru nie jest poparta
odpowiednią siłą nabywczą.
Popyt funkcjonalny – wynikający z cech użytkowych dobra, będący
funkcją wartości użytkowej.
Popyt niefunkcjonalny – wynikający z oddziaływania efektów
zewnętrznych na użyteczność. Użyteczność dobra zmienia się wraz ze
zmianami zachowania innych konsumentów (naśladownictwo,
demonstracja: snobizm, efekt Veblena
).
Popyt spekulacyjny – związany z oczekiwanymi w przyszłości zmianami
cen.
1
5
Popyt – ilustracja graficzna
1
6
Cena i pozacenowe determinanty popytu
Pozacenowe czynniki wpływające na popyt
1) Dochody ludności (konsumentów) – w
zdecydowanej
większości
przypadków
wzrost
dochodów powoduje wzrost popytu na dobra i usługi.
Odstępstwem od reguły są dobra niższego rządu.
2) Ceny innych dóbr:
Ceny dóbr substytucyjnych (zamienników, dóbr
mogących się zastępować, zaspokajających tą samą
potrzebę)
Dwa dobra są substytucyjne wówczas, gdy wzrost ceny
jednego z nich powoduje spadek jego popytu i
jednoczesny wzrost popytu na drugie z dóbr. Popyt
przesuwa się więc w kierunku dobra relatywnie
tańszego.
Podstawowy determinant popytu – CENA DOBRA
1
7
Pozacenowe determinanty popytu
Ceny dóbr komplementarnych (uzupełniających,
konsumowanych wspólnie przy zaspokajaniu tej samej
potrzeby)
Dwa dobra są komplementarne wówczas, gdy wzrost
ceny jednego z nich powoduje spadek jego popytu i
jednoczesny spadek popytu na drugie z dóbr.
3) Gusta i preferencje konsumentów (czynniki
psychologiczne):
Efekt naśladownictwa – popyt jednego konsumenta
zmienia się zgodnie ze zmianami popytu większości
konsumentów, zmianami popytu rynkowego.
Efekt demonstracji – nabywanie dóbr odmiennych od
innych
konsumentów
celem
wyróżnienia
się,
manifestacji, prestiżu, podkreślenia pozycji społecznej.
1
8
Pozacenowe determinanty popytu
Efekty demonstracji dzieli się na:
Efekt snobizmu – popyt na dane dobro zmienia się
odwrotnie niż popyt większości konsumentów, odwrotnie
niż popyt rynkowy.
Efekt (paradoks) Veblena – zaobserwowany wśród
dóbr ekskluzywnych. Popyt na dane dobro wzrasta wraz
ze wzrostem ceny dobra ekskluzywnego. Nabywcy
kupują te dobra celem podkreślenia własnego prestiżu,
wyróżnienia się itp.
4) Przewidywane zmiany cen – spodziewany wzrost
cen w przyszłości powoduje wzrost popytu na dobro.
5) Jakość produktów
6) Liczba kupujących
7) Możliwość zwiększania siły nabywczej (kredyty
bankowe, systemy ratalne itp.)
1
9
Prosty model przedsiębiorstwa
Przedsiębiorstwo wytwarza jeden produkt lub
usługę, sprzedając je na jednym rynku
Przedsiębiorstwo jest w stanie (w sposób
deterministyczny) przewidzieć skutki swoich
decyzji
Dążeniem przedsiębiorstwa jest maksymalizacja
sprzedaży.
Czy maksymalizacja sprzedaży odpowiada
maksymalizacji zysku?
Jak maksymalizować zysk?
2
0
Ustalenie poziomu produkcji zapewniającego
maksymalizację zysku
Lp.
Popyt
Cena
Przychody
całkowite
Przychody
marginalne
Koszty
całkowite
Koszty
marginalne
Zysk
1
60
250
15 000
11 000
4 000
2
70
240
16 800
1 800
12 000
1 000
4 800
3
80
230
18 400
1 600
13 000
1 000
5 400
4
90
220
19 800
1 400
14 000
1 000
5 800
5
100
210
21 000
1 200
15 000
1 000
6 000
6
110
200
22 000
1 000
16 000
1 000
6 000
7
120
190
22 800
800
17 000
1 000
5 800
8
130
180
23 400
600
18 000
1 000
5 400
9
140
170
23 800
400
19 000
1 000
4 800
10
150
160
24 000
200
20 000
1 000
4 000
11
160
150
24 000
0
21 000
1 000
3 000
12
170
140
23 800
-200
22 000
1 000
1 800
13
180
130
23 400
-400
23 000
1 000
400
14
190
120
22 800
-600
24 000
1 000
-1 200
15
200
110
22 000
-800
25 000
1 000
-3 000
16
210
100
21 000
-1 000
26 000
1 000
-5 000
17
220
90
19 800
-1 200
27 000
1 000
-7 200
18
230
80
18 400
-1 400
28 000
1 000
-9 600
19
240
70
16 800
-1 600
29 000
1 000
-12 200
20
250
60
15 000
-1 800
30 000
1 000
-15 000
2
1
Ustalenie optymalnego poziomu produkcji
-20 000
-15 000
-10 000
-5 000
0
5 000
10 000
15 000
20 000
25 000
30 000
35 000
60 70 80 90 100 110 120 130 140 150 160 170 180 190 200 210 220 230 240 250
Przychody całkowite
Koszty całkowite
Zysk
Koszty marginalne
Przychody
marginalne
2
2
Podejmowanie decyzji menedżerskiej - przykład
Zadaniem nowego menedżera zatrudnionego w
przedsiębiorstwie
produkującym
szkło
okienne
hartowane jest ustalenie, czy osiąga ono optymalne
efekty, możliwe do zrealizowania przy obecnych
warunkach rynkowych i wewnętrznych (optimum
produkcji lub optimum zysku).
Gdyby okazało się, że istnieją możliwości poprawy
sytuacji, zadaniem jego jest zaproponowanie
możliwych do podjęcia działań, wraz z określeniem ich
skutków.
1. Zdefiniowanie problemu
2. Określenie celu
3. Zbadanie wariantów wyboru4. Przewidzenie konsekwencji
5. Wybór optymalnego wariantu6. Dokonanie analizy wrażliwości
2
3
Dane przedsiębiorstwa w procesie decyzyjnym
Dane finansowe przedsiębiorstwa
Lp.
Produkcja i
sprzedaż w
sztukach [A]
Cena
jednostkowaw
w złotych [B]
Całkowite
przychody w
[C=AxB]
Całkowite koszty
wytworzenia [D]
Zysk całkowity
[E=C-D]
1
1 460,0
154,50
225 570,0
193 147,3
32 422,7
2
1 473,0
154,00
226 842,0
193 242,0
33 600,0
3
1 484,0
153,50
227 794,0
195 697,5
32 096,5
4
1 492,0
153,00
228 276,0
196 413,2
31 862,8
5
1 501,0
152,50
228 902,5
196 500,3
32 402,2
6
1 507,0
152,00
229 064,0
197 004,6
32 059,4
7
1 511,0
151,50
228 916,5
196 801,8
32 114,7
8
1 526,0
150,50
229 663,0
199 270,6
30 392,4
9
1 529,0
149,50
228 585,5
199 756,7
28 828,8
10
1 534,0
149,00
228 566,0
198 915,8
29 650,2
11
1 541,0
148,50
228 838,5
198 915,1
29 923,4
12
1 552,0
147,50
228 920,0
201 183,4
27 736,6
1 440
1 460
1 480
1 500
1 520
1 540
1 560
144
146
148
150
152
154
156
2
4
Funkcja popytu rynkowego przedsiębiorstwa
Q
P
0799
,
0
91
,
271
25
Produkcja zapewniająca maksymalne przychody
Q
P
0799
,
0
91
,
271
2
0799
,
0
91
,
271
Q
Q
R
Q
P
R
Q
dQ
dR
R
cx
b
y
cx
bx
a
y
0799
,
0
2
91
,
271
'
2
'
2
6
,
701
1
1598
,
0
91
,
271
0
0799
,
0
2
91
,
271
Q
Q
26
Funkcja kosztów całkowitych przedsiębiorstwa
Q
TC
842
,
84
196
69
27
Funkcja zysku i zysk maksymalny
2
2
0799
,
0
07
,
187
196
69
)
842
,
84
196
69
(
0799
,
0
91
,
271
Q
Q
Z
Q
Q
Q
Z
TC
R
Z
Q
dQ
dZ
Z
Q
dQ
dZ
Z
cx
b
y
cx
bx
a
y
1598
,
0
07
,
187
'
0799
,
0
2
07
,
187
'
2
'
2
6
,
170
1
1598
,
0
07
,
187
0
1598
,
0
07
,
187
Q
Q
28
Funkcja zysku i zysk maksymalny – ilustracja graficzna
6
,
170
1
1598
,
0
07
,
187
0
1598
,
0
07
,
187
Q
Q
29
Wartość zysku maksymalnego
Ile wynosi zysk maksymalny, możliwy do osiągnięcia?
ac
b
c
bx
ax
y
4
2
2
y
x
a
a
b
W
4
,
2
879,40
12
)
196
69
(
)
0799
,
0
(
4
)
07
,
187
(
4
196
69
07
,
187
0799
,
0
2
2
2
2
ac
b
Q
Q
Z
c
bx
ax
y
298,48
40
)
0799
,
0
(
4
879,40
12
-
4
max
a
Z
30
Zmiana wariantu decyzyjnego
Jakie działania można zaproponować, by ekstremum
zysku osiągnięte zostało przy obecnym poziomie
produkcji, tj. Q=1600 jednostek?
2
2
2
0799
,
0
)
91
,
271
(
196
69
)
196
69
(
0799
,
0
91
,
271
)
842
,
84
196
69
(
0799
,
0
91
,
271
Q
Q
kj
Z
Q
kj
Q
Q
Z
Q
Q
Q
Z
Q
kj
Z
Q
kj
dZ
dQ
Z
Q
kj
Q
Q
Z
Q
Q
Q
Z
1598
,
0
91
,
271
'
0799
,
0
2
91
,
271
'
)
196
69
(
0799
,
0
91
,
271
)
842
,
84
196
69
(
0799
,
0
91
,
271
2
2
23
,
16
68
,
255
91
,
271
600
1
1598
,
0
91
,
271
0
600
1
1598
,
0
91
,
271
0
'
;
600
1
kj
kj
kj
Z
Q
dla
31
Ustalenie maksimum zysku za pomocą analizy marginalnej
2
0799
,
0
91
,
271
Q
Q
R
Q
Q
dQ
dR
R
cx
b
y
cx
bx
a
y
1598
,
0
91
,
271
0799
,
0
2
91
,
271
'
2
'
2
Q
TC
842
,
84
196
69
842
,
84
'
842
,
84
196
69
'
dQ
dTC
TC
Q
TC
b
y
bx
a
y
6
,
170
1
1598
,
0
842
,
84
91
,
271
842
,
84
1598
,
0
91
,
271
'
'
Q
Q
TC
R
32
Ustalenie maksimum zysku za pomocą analizy marginalnej
6
,
170
1
1598
,
0
842
,
84
91
,
271
842
,
84
1598
,
0
91
,
271
'
'
Q
Q
TC
R
Document Outline