Funkcjonowanie dzieci

 z małżeństw 

rozwiedzionych.

Rozwód, jako przejaw patologii życia rodzinnego, jest 

jednym 

z czynników, który może doprowadzić do powstania 

nieprzystosowania społecznego u dzieci z rodzin rozbitych.

Rozwód rodziców wpływa na życie 

coraz większej liczby dzieci. 

Jego oddziaływanie na dziecko 

jest konsekwencją zarówno 

traumy związanej z samym 

rozwodem, jak

 i procesów zachodzących w 

rodzinie po rozbiciu małżeństwa.

 Adaptacja dziecka do zmian 

następujących w rodzinie w 

wyniku rozwodu jest 

uwarunkowana wieloma 

czynnikami.

6 etapów psychicznego 

przystosowywania się 

dziecka do rozwodu 

rodziców:

I.

Uświadomienie sobie przez 
dziecko realności rozbicia 
małżeństwa rodziców.

- zrozumienie zmian zachodzących w rodzinie tuż po okresie 
fantazji lękowych na temat utraty któregoś z rodzica

II.

Nieangażowanie się w konflikt 
rodziców oraz wznowienie 
codziennych zajęć.

- znalezienie, zbudowanie i zachowanie pewnego poziomu 
psychicznego dystansu wobec rodziców (po tej fazie dziecko jest 
w stanie wrócić do dawnych czynności, zajęć)

III.

Uporanie się ze stratami.

- przezwyciężenie głębokiego uczucia odrzucenia,  upokorzenia, 
braku miłości oraz bezsilności; wywołanych odejściem rodzica 
(rozwiązanie tego problemu trwa wiele lat)

IV.

Opanowanie gniewu i 
samoobwinianie się.

- dzieci nie wierzą w rozwód bez winy, dlatego strona winna według 
niego staje się obiektem do ataku/gniewu, po za tym bardzo często 
dzieci same obwiniają się za rozpad małżeństwa rodziców (etap ten 
utrzymuje się bardzo długo; najbardziej dostrzegalny w okresie 
dojrzewania – trudności w szkole, przestępczość..)

V.

Zaakceptowanie trwałości rozwodu.

- akceptowanie przez dziecko trwałości i nieodwracalności rozwodu 
ma ścisły związek z wcześniej wymienionymi problemami, 
najprawdopodobniej fantazja ustępuję realności miejsca w 
momencie, kiedy dorastające dziecko tworzy i umacnia  
psychologiczny podział na „ja” i „rodzice”

VI.

Osiągnięcie realistycznej wiary w 
związki z ludźmi.

- najważniejszy problem dla dziecka;  chodzi o takie rozwiązanie 
małżeństwa przez rozwód , aby dorastające dziecko nie traciło 
zdolności do kochania i bycia kochanym (na tym etapie zostają 
zintegrowane wszystkie wysiłki obronne z wcześniejszych lat oraz 
następuję weryfikacja przeżyć związanych z rozwodem rodziców)

Konsekwencje

 rozwodu rodziców 

dla zachowania dzieci.

(na podstawie badań Wallerstein i Kelly) 

DZIECI W WIEKU 

PRZEDSZKOLNYM 

(3-5 lat)



80% badanych dzieci "[...] pozostawiono 
prawie bez żadnej pomocy w radzeniu 
sobie z dezorientującym i przerażającym 
faktem odejścia jednego z rodziców„

(Wallerstein, 1986; za: Crane, 2004).



Dzieci w tym wieku okazały się najmniej odporne 
psychicznie, przejawiały problemy natury 
emocjonalnej i psychologicznej takie, jak regresja 
do wcześniejszego stadium rozwojowego, 
przeżywanie lęku, kłopoty ze snem i ciągła 
obawa przed byciem porzuconym.

DZIECI W WIEKU 5-11 LAT



Rozwód wywołał cierpienie z powodu samotności, 
ciągły niepokój, żal do rodziców, poczucie 
bezsilności. Przejawiały one wrogie uczucia, 
obwiniając rodziców za zaistniałą sytuację. Często 
reagowały na to wydarzenie pytaniem: "Czy mój 
tatuś znajdzie sobie nowego pieska, nową 
mamusię i nowego synka/córeczkę?„                 
      

( Wallerstein, 1986; za: Crane, 2004)



U dzieci tych nastąpiło pogorszenie się wyników 
w nauce, obniżenie nastroju, ucieczka w świat 
marzeń. Bardzo często występuje tzw.        
„syndrom nadmiernego obciążenia”, który 
powoduje przedwczesne wkroczenie w świat 
dorosłych.



Rozbicie rodziny w tym okresie życia dziecka 
jest szczególnie szkodliwe dla chłopców, 
ponieważ w młodszym wieku szkolnym 
nawiązują oni bliższe kontakty z ojcem. 

„Brak ojca w rodzinie powoduje głównie 
słabą motywację osiągnięć dziecka, jego 
niską samoocenę i niezdolność do 
rezygnacji z bieżących nagród dla 
korzyści, które można osiągnąć w 
przyszłości„

( Bronfenbrenner, 1970; za: Grochocińska, 1990).

DZIECI STARSZE



 Dzieci, które w momencie rozwodu 
rodziców były nastolatkami, wykazywały 
objawy depresji, nadpobudliwości, myśli 
samobójcze, drażliwość, nastąpiło u nich 
znaczne pogorszenie się wyników w nauce 
i stosunków z rówieśnikami.



 Wyrażały obawy, że w przyszłości one 
również się rozwiodą.



Część badanych nastolatków dopuściło się 
przestępstw lub w inny sposób przejawiało 
zaburzenia funkcjonowania społecznego.



Wielu z nich o rozwodzie rodziców mówiło, 
że w ten sposób zostali pozbawieni 
możliwości dorastania w pełnej rodzinie 
(stracili swoją rodzinę). Badacze zauważyli 
też, że im dziewczęta są starsze, tym 
gorzej przystosowują się do nowej sytuacji.

FUNKCJONOWANIE  W GRUPIE 

KLASOWEJ DZIECI Z RODZIN 

ROZBITYCH

Badania ujawniły częstsze odrzucenie i mniej 
korzystne spostrzeganie dzieci z rodzin 
rozwiedzionych. Uczniowie ci z punktu widzenia 
interesów grupy oceniani są jako mniej 
atrakcyjni. W wyniku trudności 
przystosowawczych, odrzucenia bądź izolacji ze 
strony rówieśników, istnieje niebezpieczeństwo 
wtórnej frustracji podstawowych potrzeb 
psychicznych, co może prowadzić do nasilenia 
się trudności, a w konsekwencji do zaburzeń w 
rozwoju osobowości tych dzieci.

PODSUMOWANIE



Rodzina jest pierwszą w życiu dziecka 
grupa społeczną, do której należy i w 
której uczy się funkcjonować.



Od jakości rodziny i dojrzałości 
rodziców zależy proces dorastania 
dziecka.



Dziecko do prawidłowego rozwoju 
potrzebuje zarówno MATKI, jak i OJCA, 
nikt nie jest w stanie ich zastąpić.

Rozwody stanowią przyczynę, 

m.in.:



zaburzeń w rozwoju osobowości 
dziecka,



trudności w jego adaptacji do 
warunków i wymagań szkolnych,



złego funkcjonowania dziecka w rolach 
społecznych,



nieprzystosowania społecznego dziecka

„Rodzina to jest coś najważniejszego, 

nie można jej bezkarnie założyć, 

a potem bezkarnie odłożyć, 

zlikwidować, nie pamiętać,

 nie czuć się zobowiązanym,

 rodzina to jest coś świętego.  „

Katarzyna Grochola

Bibliografia



Rodzice i dzieci, psychologiczny obraz sytuacji problemowych., Milewska, 
Szymanowska, Warszawa 2000



Funkcjonowanie w grupie klasowej dzieci z rodzin rozbitych., Haneczok M. [w:] 
Orientacja dzieci i młodzieży w sytuacjach społecznych, pod red. John-Borys M., 
Wydawnictwo PAN, Wrocław 1987



http://www.lex-pol.pl/2010/08/skutki-prawne-rozwodu-i-separacji/

XXXXXX