Drgania występujące
w środowisku pracy.
Drgania występujące
w środowisku pracy.
Drgania mechaniczne zwane także wibracjami ,
można rozpatrywać jako oscylacyjny ruch
cząsteczek lub ciała względem punktu
odniesienia.
Charakter i lokalizacja skutków zdrowotnych
zależne są od miejsca wnikania i
rozprzestrzeniania się drgań w organizmie,
dlatego też umownie drgania podzielono na:
drgania o ogólnym działaniu na organizm
człowieka,
drgania działające na organizm człowieka
przez kończyny górne.
Drgania miejscowe przekazywane są do
organizmu przez ręce bezpośrednio z
trzymanych narzędzi wibracyjnych lub
pośrednio z elementów obrabianych na
urządzeniach drgających.
Drgania ogólne działają na całe ciało człowieka,
wnikając do organizmu z drgających
powierzchni,
na których pracownik stoi lub siedzi.
W pozycji stojącej drgania wnikają do organizmu
przez stopy. W pozycji siedzącej mogą wnikać
równocześnie z siedziska i oparcia siedziska
.
Reakcja organizmu na drgania zależy
od
:
intensywności drgań; intensywność wibracji
wyrażana jest najczęściej jako
przyśpieszenie „a” w m/s
2
,
częstotliwości drgań; drgania ogólne
mierzone są
w zakresie niskich częstotliwości do 90 Hz,
drgania miejscowe w zakresie 5-1400Hz,
kierunku działania na organizm; kierunek
działania drgań określa się zgodnie z
prostokątnym układem współrzędnych x, y i
z;
czasu ekspozycji na drgania,
charakteru drgań; charakter drgań zależy od
współczynnika szczytu „k”, definiowanego
jako stosunek szczytowej wartości
przyśpieszenia drgań do wartości skutecznej
przyśpieszenia.
Drgania dzielimy na: sinusoidalne, gdy
k=1,4;
przypadkowe dla 1,4<k<9 oraz wstrząsy,
gdy k>9.
obszaru i sposobu kontaktu ze źródłem drgań
oraz pozycji ciała; sposób i zasięg
rozprzestrzeniania się drgań w organiźmie
zależy od pozycji i postawy
przyjmowanej przez pracownika podczas
pracy,
W zależności od ułożenia ciała zmianie
ulegają
właściwości sprężyste i tłumienne ustroju.
wrażliwości osobniczej narażonego
pracownika; skutkiem narażenia na drgania
ogólne jest obniżenie sprawności funkcji
narządów zmysłów – pojawia się uczucie
zmęczenia, objawiające się zmniejszeniem
natężenia uwagi, wolniejszą reakcją na
bodźce świetlne i słuchowe itp.
Drgania mechaniczne działające na
organizm poprzez kończyny górne
powodują zmiany
w układzie kostno-stawowym i mięśniowym,
układzie naczyniowym i nerwowym.
Dopuszczalne wartości drgań
występujących na stanowiskach pracy
.
Zgodnie z rozporządzeniem MGiP z 10 października
2005r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie
najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń
czynników szkodliwych
dla zdrowia w środowisku pracy, opublikowanym w
Dz.U.
nr 212/05 poz.1769 zał. B wartości dopuszczalne
kształtują się następująco:
A/ drgania na stanowiskach pracy działające na organizm
człowieka
przez kończyny górne charakteryzowane są przez:
- ekspozycję dzienną wyrażoną w postaci równoważnej
energetycznie
dla 8 godzin działania sumy wektorowej skutecznych,
ważonych
częstotliwościowo przyśpieszeń drgań, wyznaczonych dla
trzech
składowych kierunkowych (a
hwx
,
a
hwy
, a
hwz
),
- ekspozycję trwającą 30 minut i krócej, wyrażoną w postaci
sumy
wektorowej skutecznych, ważonych częstotliwościowo
przyśpieszeń
drgań wyznaczonych dla trzech składowych kierunkowych
(a
hwx
,
a
hwy
, a
hwz
),
- wartość ekspozycji dziennej nie może przekraczać wartości
2,8 m/s
2
,
- wartość ekspozycji trwającej 30 minut i krócej nie może
przekraczać
11,2 m/s
2
,
Badania potwierdziły, że działanie drgań
miejscowych
w trzech kierunkach ma charakter synergistyczny
w porównaniu do działania w jednym kierunku,
dlatego też do oceny narażenia na te drgania
przyjęto sumę wektorową ważonych
częstotliwościowo wartości przyśpieszeń drgań
mierzonych w trzech kierunkach, którą oblicza się
z następującego wzoru:
Gdy czas działania drgań na pracownika jest krótszy
od 8 h, wtedy równoważną dla 8h, wartość sumy
wektorowej wyznacza się z następującej zależności:
2
,
,
2
,
,
2
,
,
,
RMS
z
w
RMS
y
w
RMS
x
w
s
w
a
a
a
a
t
a
T
a
s
w
h
eq
s
w
2
,
8
,
,
,
1
B/ drgania na stanowiskach pracy o ogólnym działaniu na
organizm
człowieka charakteryzowane są przez:
- ekspozycję dzienną wyrażoną w postaci równoważnego
energetycznie
dla 8 godzin działania skutecznego, ważonego
częstotliwościowo
przyśpieszenia drgań, dominującego wśród przyśpieszeń
drgań,
wyznaczonych dla trzech składowych kierunkowych z
uwzględnieniem
właściwych współczynników (1,4a
hwx
,
1,4a
hwy
, a
hwz
),
- ekspozycję trwającą 30 minut i krócej, wyrażoną w postaci
skutecznego, ważonego częstotliwościowo przyśpieszenia
drgań,
dominującego wśród przyśpieszeń drgań, wyznaczonych dla
trzech
składowych kierunkowych z uwzględnieniem właściwych
współczynników (1,4a
hwx
,
1,4a
hwy
, a
hwz
),
- wartość ekspozycji dziennej nie może przekraczać wartości
0,8 m/s
2
,
- wartość ekspozycji trwającej 30 minut i krócej nie może
przekraczać
3,2 m/s
2
,
Wrażliwość człowieka na drgania poziome tj.
w kierunku osi x i y, jest większa niż na drgania
pionowe, czyli w kierunku osi z.
Dlatego też do oceny narażenia na drgania
ogólne, skuteczne wartości ważone
przyspieszeń drgań mierzone w osiach x i y
zwiększa się 1,4-krotnie
w porównaniu do drgań działających w
kierunku
osi z, czyli pionowej.
W przypadku krótszej ekspozycji na drgania
ogólne, równoważną dla 8 h, wartość ważoną
przyśpieszeń drgań oblicza się z tego samego
wzoru, co dla drgań miejscowych.
Rozporządzenie MGiP z 5 sierpnia 2005r. w sprawie
bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach
związanych
z narażeniem na hałas i drgania mechaniczne,
opublikowane w Dz.U.05.157.1318, określa m.in.
wartości progowe działania drgań:
- drgania miejscowe: dla ekspozycji dziennej wyrażonej w postaci
równoważnej energetycznie dla 8 godzin działania sumy
wektorowej
skutecznych, ważonych częstotliwościowo przyśpieszeń drgań,
wyznaczonych dla trzech składowych kierunkowych (a
hwx
,
a
hwy
,
a
hwz
) –
wartość progowa działania wynosi 2,5 m/s
2
,
- drgania ogólne: dla ekspozycji dziennej wyrażonej w postaci
równoważnego energetycznie dla 8 godzin działania
skutecznego,
ważonego częstotliwościowo przyśpieszenia drgań,
dominującego
wśród przyśpieszeń drgań, wyznaczonych dla trzech
składowych
kierunkowych z uwzględnieniem właściwych współczynników
(1,4a
hwx
,
1,4a
hwy
, a
hwz
) - wartość progowa działania wynosi 0,5
m/s
2
.
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 lipca 2005r.
opublikowane w Dz.U.05.136.1145 określa wartości
drgań, powyżej których wzbroniona jest praca
młodocianych.
1/ W przypadku narażenia na drgania działające na organizm
człowieka
poprzez kończyny górne wzbroniona jest praca młodocianym,
gdy:
- wartość ekspozycji dziennej wyrażonej w postaci równoważnej
energetycznie dla 8 godzin działania sumy wektorowej
skutecznych,
ważonych częstotliwościowo przyśpieszeń drgań,
wyznaczonych
dla trzech składowych kierunkowych (a
hwx
,
a
hwy
, a
hwz
)
przekracza
1 m/s
2
,
- wartość ekspozycji trwającej 30 minut i krócej, wyrażonej w
postaci
sumy wektorowej skutecznych, ważonych częstotliwościowo
przyśpieszeń drgań wyznaczonych dla trzech składowych
kierunkowych
(a
hwx
,
a
hwy
, a
hwz
) przekracza 4 m/s
2
,
2
/ w przypadku narażenia na drgania o ogólnym
działaniu
na organizm człowieka wzbroniona jest praca
młodocianym,
gdy:
- wartość ekspozycji dziennej wyrażonej w postaci
równoważnego energetycznie dla 8 godzin
działania
skutecznego, ważonego częstotliwościowo
przyśpieszenia
drgań, dominującego wśród przyśpieszeń drgań,
wyznaczonych dla trzech składowych
kierunkowych
z uwzględnieniem właściwych współczynników
(1,4a
hwx
,
1,4a
hwy
, a
hwz
), przekracza 0,19 m/s
2
,
- wartość ekspozycji trwającej 30 minut i krócej,
wyrażonej
w postaci skutecznego, ważonego
częstotliwościowo
przyśpieszenia drgań, dominującego wśród
przyśpieszeń
drgań, wyznaczonych dla trzech składowych
kierunkowych
z uwzględnieniem właściwych współczynników
(1,4a
hwx
,
1,4a
hwy
, a
hwz
), przekracza 0,76 m/s
2.
Rozporządzenie Rady Ministrów z 20 lipca 2002r.
opublikowane Dz.U.02.127.1092 podaje wykaz prac
wzbronionych kobietom w ciąży.
Kobietom w ciąży zabronione są wszystkie prace w warunkach
narażenia na drgania o ogólnym działaniu na organizm człowieka.
W przypadku narażenia na drgania działające na organizm przez
kończyny górne kobietom w ciąży zabroniona jest praca, gdy:
- wartość sumy wektorowej skutecznych, ważonych
częstotliwościowo
przyśpieszeń drgań, wyznaczonych dla trzech składowych
kierunkowych X, Y i Z, przy 8-godzinnym działaniu drgań na
organizm,
przekracza 1 m/s
2
,
- maksymalna wartość sumy wektorowej skutecznych,
ważonych
częstotliwościowo przyśpieszeń drgań wyznaczonych dla
trzech
składowych kierunkowych X, Y i Z, dla ekspozycji trwającej 30
minut
i krótszej, przekracza 4 m/s
2
.
Celem badań jest wyznaczenie wielkości
charakteryzujących drgania mechaniczne występujące
na stanowiskach pracy,
do potrzeb oceny narażenia na omawiany czynnik
i określenia stopnia ryzyka zawodowego, będącego
następstwem tego narażenia, a także podjęcia działań
zmniejszających narażenie.
Pomiary należy przeprowadzać w trakcie wykonywania
przez pracownika konkretnych, typowych czynności
czy operacji technologicznych z narażeniem na
drgania. Podczas pomiarów na kontrolowanym
stanowisku powinny przebywa tylko osoby zatrudnione
w jego obrębie oraz członkowie ekipy pomiarowej.
Dziękuję za uwagę.
Maria Popiel