Samorząd terytorialny
w Niemczech
Samorząd terytorialny
w Niemczech
Historyczny wpływ na rozwój
samorządu terytorialnego…
Strefa brytyjska – najwcześniej rozpoczęte prace nad tworzeniem
samorządu terytorialnego;
Pn. Nadrenia- Westfalia, Dolna Saksonia
i Szlezwik-Holstein;
wprowadzono model angielski samorządu i
funkcjonuje do dziś i Szlezwik przyjął model magistracki;
Strefa amerykańska-
Bawaria, Badenia- Wirtembergia, Hesja
;
samorząd wzmocniono o akcenty amerykańskie o wybór
burmistrza przez ogół mieszkańców(oprócz Hesji);
Strefa francuska- samorząd szczebla gminy i powiatu
wprowadzono w 1948 r., kraje południowe podobne rozwiązania jak
w gminach i powiatach Francji;
Północne kraje związkowe pewne elementy zaczerpnęły z modelu
angielskiego a pozostałe kraje same rozstrzygnęły w konstytucjach
te kwestie wzorując się na pruskiej szkole von Steina.
c.d
Strefa radziecka – tu wprowadzono ustrój rad narodowych.
Parlament jednoizbowy jest władzą w krajach związkowych
oprócz Bawarii gdzie jest druga izba i ma charakter
doradczy(rząd).
Każdy kraj posiada własny, niezależny od federacji aparat
państwowy, konstytucję, porządek prawny i organy władzy.
W Niemczech funkcjonują szczeble administracji:
Związek (federacja) –
Bund
;
Kraje (landy) –
Lander,
16 krajów w tym 3 miasta
wydzielone: Brema, Berlin i Hamburg;
Powiaty (
Kreiser)
i miasta wyłączone z powiatów -323;
Gminy (
Gemeinde)
.
Podział terytorialny Niemiec
Landy
Posiadają one własne :
organy prawodawcze (parlamenty)
organy wykonawcze
organy sądownicze.
Landy kształtują swoją konstytucję . Na szczeblu federacji są
reprezentowane przez
Radę Federalną (Bundesrat)
, której
członkami są delegaci krajowi w tym premierzy krajowi,
którzy są związani instrukcjami swoich rządów. Część
ustaw federalnych w tym zmiany konstytucji aby były
ważne potrzebna jest akceptacja właśnie Rad Federalnych.
Kraje związkowe same decydują o strukturze działania
wewnątrz kraju. Co sprawia, że kraje są zróżnicowane pod
tym względem.
Powiaty w federacyjnych
Niemczech
Powiat
- to związek gmin(korporacja
terytorialna), najniższy organ
administracyjny. Jako korporacja jest osobą
prawną prawa publicznego. Gminy, które
wchodzą w jego skład muszą uiszczać opłaty
na rzecz powiatu, które są elementem
budżetu powiatowego.
Realizują zadania:
własne i obowiązkowe
(przekraczające możliwości gminy) oraz
zlecone
(przekazane) przez organy państwa.
Powiat nie jest nadrzędny w stosunku do
gminy, gmina i powiat mają się uzupełniać.
Powiat wykonuje zadania przy pomocy gmin.
Powiaty w federacyjnych Niemczech
Landy
Powiaty
Badenia-Wirtembergia
35
Bawaria
71
Brandenburgia
14
Hesja
21
Meklemburgia- Pomorze
Przednie
12
Dolna Saksonia
38
Północna Nadrenia- Westfalia
31
Nadrenia-Palatynat
24
Saara
6
Saksonia
22
Saksonia- Anhalt
21
Szlezwik- Holsztyn
11
Turyngia
17
Razem
323
Powiaty w federacyjnych Niemczech
Berlin, Brema i Hamburg
są to miasta o podwójnym
charakterze:
są w znaczeniu administracyjnym krajami oraz
miastami, które mają pełne prawa samorządowe.
Istnieją również
miasta wydzielone
czyli funkcjonujące
na prawach powiatu. Przyjęto, że miasta te powinny
mieć od 100 tys. do 500 tys. mieszkańców.
Wykonują one:
zadania federacji bądź kraju związkowego jako
zadania zlecone oraz
zadania samorządowe podejmowane przez własny
organ- Radę.
Modele ustrojów powiatów
niemieckich
Ustrój
południowoniemi
ecki
Ustrój komisji
powiatowej
Ustrój
dyrektorski
Bawaria, Badenia-
Wirtembergia,
Nadrenia-
Palatynat, Saara,
Saksonia-Anhalt,
Turyngia;
Pozycja
starosty
zróżnicowana i
różny sposób jego
wyboru…
Brandenburgia,
Hesja,
Meklemburgia-
Pomorze Przednie,
Szlezwik- Holsztyn;
Pozycja
starosty
ograniczona…
Północna Nadrenia-
Westfalia, Dolna
Saksonia;
Wyróżnia się rola
dyrektorów a
starosta
…
Rada powiatu
organ stanowiący;
wybierana w wyborach bezpośrednich;
kadencja- 5 lat;
przewodniczącym jest
starosta
w landach
południowych i południowo-zachodnich
a w
landach
północnych i zachodnich
jeden z członków rady powiatu.
Kompetencje:
stanowienie prawa, uchwalanie budżetu,
decyzje o przedsiębiorstwach komunalnych.
Komisja powiatowa
jest organem uchwałodawczym i kolegialnym;
składa się z członków honorowych i
zawodowych;
jest komisją główną rady powiatu,
odpowiadającą za przygotowywanie uchwał
rady i koordynacja działań komisji fachowych.
Gmina w federacyjnych Niemczech
najmniejsza i podstawowa jednostka terytorialna;
możliwość sprawowania władzy na danym terytorium;
swoboda organizowania pracy wewnątrz gminy;
stanowienie prawa wewnętrznego gminy np. statut
gminy, budżet;
autonomia finansowa- prawo do własnego budżetu,
dochodów, opłat lokalnych;
samodzielność działań w rozwoju gosp. i planowaniu
przestrzennym;
organizacja gminy leży w gestii krajów przez co
występuje zróżnicowanie w ustrojach gmin.
Gmina w federacyjnych Niemczech
Rada
jest organem stanowiącym gminy. Kadencja
trwa od 4 do 6 lat w zależności od landów. Różny
system wybierania radnych:
Hesja, Nadrenia-Palatynat, Saara
- system
proporcjonalny (czysty);
Badenia-Wirtembergia, Bawaria
- system
kumulowany oraz w
Badenii-Wirtembergii
również system panaszerowany;
Północna Nadrenia-Westfalia
- system mieszany;
Szlezwik-Holsztyn
- system personalno-
proporcjonalny (odmiana mieszanego).
Funkcja burmistrza
Administracja jest kierowana zazwyczaj
jednoosobowo. Pozycja burmistrza zależna od
rodzaju gminy, którą kieruje.
W gminach mniejszych-
burmistrz
W gminach liczniejszych( zwłaszcza
miejskich) –
nadburmistrz.
Kompetencje burmistrza np.:
w
Bawarii
- przewodniczy radzie i wykonuje jej uchwały;
w
Badenii-Wirtembergii
- kieruje administracją,
przewodniczy komisjom i radzie i ma w niej prawo
głosu, podejmuje decyzje w sprawach leżących w jego
kompetencji i prowadzi zadania zlecone;
w
Dolnej Saksonii
- kieruje pracą rady a administracją
kieruje dyrektor( tak jak w Północnej Nadrenii-
Westfalii) i ma on prawo sprzeciwu w radzie;
w
Saarze
- burmistrz reprezentuje gminę na zewnątrz i
kieruje administracją, przewodniczy też radzie ale bez
prawa głosu, przewodniczy komisjom, sprawuje pieczę
nad zadaniami zleconymi i bieżącymi;
Kompetencji c.d.
w
Nadrenii-Palatynacie
- kieruje
administracją, reprezentuje gminę na
zewnątrz, przewodniczy radzie z prawem
głosu, wykonuje projekty komisji i rady i
realizuje sprawy gminy nie zastrzeżone do
kompetencji rady.
W większości landów burmistrza wybiera
rada. Kadencje trwają:
6
lat w Bawarii i Hesji,
8
lat w Badenii-Wirtembergii,
10
lat w Saarze
i Nadrenii-Palatynacie,
12
lat w Dolnej
Saksonii i Północnej Nadrenii-Westfalii oraz
od
6
do
12
lat w Szlezwiku Holsztynie.
Typy gmin
Ustrój magistracki
- w
Hesji i Szlezwiku-
Holsztynie
; administracją gminną kieruje
magistrat, który składa się z burmistrza i
rajców miejskich, organy gminy współpracują
z mieszkańcami poprzez komisje, stosowany
też w
Berlinie, Bremie i Hamburgu
;
Ustrój burmistrzowski(reński)
- w
Saarze i
Nadrenii-Palatynacie
; podział zadań między
burmistrzem i radą; burmistrz sprawuje
władzę jednoosobowo;
Typy gmin
Ustrój północnoniemiecki (angielski)
- w
Dolnej Saksonii,
Północnej Nadrenii-Westfalii
; rada gminy wybierana
bezpośrednio przez mieszkańców gminy; i to rada wybiera
przewodniczącego;
Ustrój południowoniemiecki (bawarski)
- w
Bawarii, Badenii-
Wirtembergii
i od 1993r. w
Saksonii
; rada jest organem
uchwałodawczym i wykonawczym; burmistrz wybierany
bezpośrednio przez obywateli;
Model krajów byłej NRD
- do 1990 r., obowiązywał w
Meklemburgii- Pomorzu Przednim, Brandenburgii, Saksonii,
Saksonii-Anhalt i Turyngii
. W latach 1993-1994 landy byłej NRD
wydały swoje własne ustawy gminne.
W Bawarii występują też okręgi;
model stuttgarcki
- miasta
powyżej 300 tys. mieszkańców.
Zadania gminy
samorządowe
powierzone
obowiązkowe – gmina
wykonuje samodzielnie,
są nałożone ustawowo;
dobrowolne – gmina
może je wykonywać
kreatywnie(finanse,
kadra gminy).
należą do związku lub
kraju ale może je
wykonać gmina w ich
imieniu;
z administracji należą do
nich: wydawanie
paszportów, obrona
cywilna, nadzór
budowlany, nadzór nad
opieką zdrowia a także
inspekcje przemysłowe.
Zadania gminy
Zadanie własne, nałożone na gminę:
•
szkolnictwo podstawowe;
•
odbiór i oczyszczanie ścieków;
•
budowa i utrzymanie dróg;
•
opieka socjalna;
•
ochrona przeciwpożarowa;
•
zaopatrzenie w wodę;
•
zakładanie i utrzymanie cmentarzy.
Podatki
1)
dochody publiczne
– na rzecz federacji, np.
cła, podatki konsumpcyjne;
2)
podatki płynące na rzecz gminy i związków
gmin
– np. podatek od nieruchomości i od
posiadania psów;
3)
podatki płynące na rzecz krajów
związkowych
– np. podatek majątkowy, od
spadków;
4)
podatki wspólne
– dotyczą federacji, landów
i gmin, np. podatek obrotowy, podatek
dochodowy od osób fizycznych i od osób
prawnych.
Dochody własne gminy
Są to:
podatki realne czyli przemysłowy i gruntowy;
udział w podatku dochodowym i od wynagrodzeń w
wysokości 15 % pobranych kwot;
podatek od psów i polowań;
podatek od konsumpcji i luksusu;
opłaty administracyjne (ok. 20 % wpływów);
dochody ze sprzedaży mienia komunalnego;
2 % to składki, z których finansuje się np. budowę dróg;
3 % to dochody z działalności gminnych podmiotów
gospodarczych.
Dziękuję za uwagę
Bibliografia:
1.
Dolnicki B., Samorząd terytorialny, wyd.
Zakamycze 2003;
2.
Lipska - Sondecka A., Samorząd terytorialny
Republiki Federalnej Niemiec, Szwecji i
Hiszpanii, wyd. Uczelniane Politechniki
Koszalińskiej, Koszalin 2005;
3.
Wojnicki J., Samorząd lokalny w Polsce i
Europie, Pułtusk 2003