Diagnoza rodziny

Do czego służy diagnoza 

rodziny?

• Rodzina w tej perspektywie jest podstawowym obszarem 

wpływów na rozwój i funkcjonowanie dziecka; w niej przede 
wszystkim dziecko uczy się podstawowych umiejętności 
życiowych, kształtuje swoją osobowość, nabiera przekonań o 
świecie, o jego wartościach i zasadach życia, tu formuje się 
jego tożsamość i wzorce zachowań.

• Badania nad rodziną podejmowane są zarówno w perspektywie 

interesowania określonym wychowankiem – jego trudnościami 
wychowawczymi, zaburzeniami zachowania, problemami 
szkolnymi czy specyficznymi cechami, np. uzdolnieniami lub 
niskimi umiejętnościami społecznymi, jak i wówczas, gdy 
chodzi o zaprojektowanie i zorganizowanie działań 
profilaktycznych ze względu na różne zagrożenia społeczne i 
wychowawcze (np. problem agresji między uczniami, problem 
narkotyków w szkole itp.). 

Strategie diagnozowania 

rodziny:

•  Diagnoza całościowa - dąży do ogólnej charakterystyki środowiska 

wychowawczego rodziny i wyrażenia ogólnej oceny jego funkcjonowania. 
W diagnozie takiej uwzględniona jest stosunkowo duża liczba różnych 
jakościowo cech i warunków rodziny oraz analizowane są związki między 
nimi. W rezultacie rozpoznanie przedstawia obraz całości rodziny jako 
środowiska wychowawczego.

•  Diagnoza typologiczna –określa  jakość tworzonego przez rodzinę 

środowiska wychowawczego. 
Typy rodzin:

      -środowisko wzorcowe 

-środowisko przeciętne 
-środowisko niekorzystne wychowawczo 
- środowisko dysharmonijne 

• Diagnoza wybiórcza - rodzina badana jest wybiórczo. Badacz skupia się 

na wybranych cechach i warunkach rodzinnych. Najczęściej w diagnozie 
wybiórczej przedmiotem zainteresowania diagnostycznego stają się 
oddziaływania wychowawcze rodziców, ich postawy wychowawcze, style 
wychowania, atmosfera wychowawcza, relacje między rodzicami a 
dzieckiem.

Czynniki opisujące rodzinę jako 

środowisko wychowawcze:

•

kulturowe:

-poziom wykształcenia rodziców,
-poziom umiejętności czytania,
-rodzaj i liczba książek,
-sposób spędzania czasu wolnego,

•

ekonomiczne:

-dochód rodziny,
-warunki mieszkaniowe,
-gęstość zamieszkania,

•

motywacyjne:

-stosunek rodziców do postępów dziecka w szkole,
-pomoc w nauce szkolnej,
-stosunek do zamierzeń zawodowych dzieci,

•

emocjonalne:

-stosunek uczuciowy rodziców do dzieci,
-harmonia współżycia rodzinnego i troska o dobro dziecka.

Podstawowe zasady poznawania 

rodziny:

1. Zasada  wartościującego  charakteru  

diagnozowania rodziny.

2. Zasada diagnozy pozytywnej-to cechy 

środowiska wychowawczego rodziny. 

3. Zasada relatywności wpływu warunków 

środowiska rodzinnego.

4. Zasada holizmu poznawczego.
5. Zasada uwzględniania dynamizmu rodziny.
6. Zasada  uwzględniania  kontekstu  

społecznego  rodziny.

7. Zasada autodiagnozy rodziny i jej członków

Elementy rodziny jako 

środowiska wychowawczego :

• sfera materialno-rzeczowa
• sfera oddziaływań o charakterze 

wychowawczym

• sfera wartości

Błędy wychowawcze  wg A. 

Guryckiej 

• Błędem wychowawczym nazywamy zdarzenie, które zachodzi w 

określonej sytuacji wychowawczej i jest takim zachowaniem 
wychowawczym, które ma niekorzystny wpływ na doraźne 
funkcjonowanie wychowanka oraz na jego dalszy lub bliższy rozwój. 
Błąd wychowawczy popełniany jest zawsze nieświadomie.

• 9 podstawowych błędów wychowawczych:
rygoryzm,
agresja,
hamowanie aktywności,
obojętność,
eksponowanie siebie,
uleganie,
zastępowanie,
idealizacja dziecka,
niekonsekwencja.

Narzędzia służące diagnozowaniu rodziny:

• kwestionariusz dla rodziców M. Ziemskiej 

• kwestionariusz stosunków między rodzicami 

a dziećmi (PCR; Roe i Siegelmann) 

• inwentarz postaw w moim domu B. 

Markowskiej 

• kwestionariusz diagnostyczny postaw 

wychowawczych (E.Littmann, E. Kosielke) 

Test rysunku rodziny:

• Na podstawie rysunku widzimy:
więź  emocjonalną w rodzinie
stopień zaspokojenia potrzeb 

psychicznych

postawy rodzicielskie rodziców
stosowanie metod wychowawczych
czy dziecko jest np. molestowane
RYSUNKÓW DO DIAGNOZY MUSI BYĆ 

OD 8-10!

Kryteria analizy rysunku:

• Kolejność rysowania postaci
• Przedstawianie osób znaczących
• Relatywna wielkość postaci
• Ozdabianie postaci
• Symbolika barw( jest ważna w diagnozie rodziny, a nie 

samego dziecka)

Szary- neutralność, 
Niebieski- spokój, wrażliwość, 
Zielony- zdecydowanie, trwałość
Czerwony-  agresywność, oznaka krwi
Żółty- otwartość, swoboda
Fioletowy- niezdecydowanie, wahanie się
Czarny- niedocenienie, nicość, koniec, zaprzeczenie.
• Relacje w rodzinie 

Literatura:

• Braun-Gałkowska M.: Test rysunku rodziny. Lublin 1985.
• Kaja B., Problemy diagnozy i terapii zaburzeń rozwoju u 

dzieci w wieku przedszkolnym. WSP, Bydgoszcz 1980.

• Kawula S.: Diagnoza społeczna[w:] Pilch T., Lepalczyk I.

(red.): Elementarne pojęcia pedagogiki społecznej i 
pracy socjalnej. Warszawa 1999

• Ewa Jarosz,  Diagnoza rodziny w praktyce 

pedagogicznej – wskazania i możliwości, „Problemy 
Poradnictwa Psychologiczno-Pedagogicznego”, nr 1, 
2003, s. 19-34.



Wykonały:

Magdalena Mrozek

Anna Kmiecik

ZEW i EP II gr. B