OŻYWIENIE
GOSPODARCZE
W LATACH 1926-1929
OŻYWIENIE
GOSPODARCZE
W LATACH 1926-1929
1. STABILIZACJA
SYSTEMU
KAPITALISTYCZNEGO
Pakt w Locarno – Październik 1925r podpisanie systemu
układów gwarantujących zachodnie granice Rzeszy.
Pozostawienie jednocześnie bez jakichkolwiek gwarancji ich
granic wschodnich z Polską i Czechosłowacji.
Układ w Berlinie - Kwiecień 1926r. Berlin- podpisanie
niemiecko-radzieckiego układu o przyjaźni i neutralności.
Niemcy i ZSRR mimo dzielących różnic podali sobie ręce i
wzmocnili swoje pozycje prowadząc w ten sposób do coraz
większej izolacji politycznej Polski na arenie
międzynarodowej.
7 czerwca 1929r.-podpisanie nowego planu na mocy
którego kwota reperacji wojennych została obniżona, spłaty
rozłożone na 59 rat rocznych, a Niemcy w razie
niekorzystnej koniunktury mają możliwość zawieszenia
spłat.
Lipiec 1931r.- zawieszenie realizacja spłat odszkodowań ze
względu na kryzys ekonomiczny – (Niemcy zapłaciły jedynie
16 % pierwotnie przewidywanej kwoty).
Odbudowa gospodarcza Niemiec przyczyniła się do stabilizacji,
a następnie ożywienia gospodarki europejskiej. Wpłynęła
korzystnie na międzynarodowy przepływ kapitałów oraz
wymianę handlową.
Rozwój przemysłu i produkcji
Szybki wzrost produkcji przemysłowej -w 1929r. była wyższa o 45% od
stanu przedwojennego.
Japonia najbardziej dynamicznie rozwijającym się krajem- poziom produkcji
w 1929r. przekroczył ponad 5-krotnie jej stan z 1913r.
Rozwój nowych gałęzi przemysłu takich jak: przemysł motoryzacyjny,
elektrotechniczny, chemiczny oraz automatyka.
Rozwój w przemyśle samochodowym - Stany Zjednoczone produkowały
prawie tyle samo samochodów co w latach pięćdziesiątych.
Rosnące wydobycie ropy naftowej i produkcji aluminium.
Upowszechnienie energii elektrycznej wraz z postępem naukowo-
technicznym.
Mechanizacja przemysłu .
Wprowadzenie nowoczesnej organizacji produkcji (określenie czasu na
wykonanie każdej czynności oraz upowszechnienie systemu taśmowego).
Wskaźnik produkcji przemysłowej świata oraz bardziej uprzemysłowionych państw kapitalistycznych
w latach 1924-1929(1913=100)
Kraj
1924
1925
1926
1927
1928
1929
Świat
115
123
125
130
136
145
USA
136
150
156
153
161
172
Wielka
Brytani
a
91
89
69
99
93
101
Francja
109
108
126
110
127
139
Niemcy
70
83
80
100
102
103
Japonia
430
456
460
444
477
515
Włochy
-
136
-
-
152
155
Belgia
-
107
-
-
136
140
Luksem
burg
-
113
-
-
145
156
Szwecja
-
109
-
-
132
150
Czecho
słowacj
a
107
111
108
125
134
140
Polska
57
58
56
70
79
81
Koncentracja produkcji i kapitału
Gospodarka w krajach uprzemysłowionych pod kontrolą wielkich banków i
przedsiębiorstw.
Postęp w zakresie monopolizacji wiążący się z nowymi gałęziami przemysłu:
•
Ford, Chrysler, General Motors- produkcja około 80% ogółu samochodów
•
General Electric – dominacja przemysłu elektrotechnicznego
•
US Steel Corporation – przemysł stalowy.
We Francji największe monopole w przemyśle elektrotechnicznym i
chemicznym.
Koncentracja najszybciej przebiegająca w Niemczech:
•
Koncern Verenigte Stahlwerke – 40% stali wytworzonej w kraju i 25%
wydobytego węgla,
•
Koncern I.G.Farben – przemysł chemiczny,
•
Koncern AEG i Simens-Halske – około 80% produkcji w przemyśle
elektrotechnicznym.
W Wielkiej Brytanii wolniejsza koncentracja produkcji i kapitału .
Międzynarodowe porozumienia monopolistyczne - W 1928r. koncerny: Royal
Dutch Shell, Anglo-Persian i Standard Oli dokonały podziału stref wpływów
na światowym rynku naftowym.
Rolnictwo
8-krotny wzrost produkcji kauczuku w porównaniu z latami 1909-1913
dzięki postępowi w dziedzinie motoryzacji.
Rozwijająca się głównie uprawa roślin mających duże znaczenie dla
przemysłu.
Wzrost produkcji większości surowców dla przemysłu włókienniczego,
takich jak: jedwab naturalny, bawełna, juta i wełna.
2-krotny wzrost w stosunku do przedwojennego produkcji cukru
trzcinowego oraz kawy.
Mniejszy postęp w uprawach zbóż (za wyjątkiem plonów pszenicy i ryżu)
Konsekwencje:
•
powiększenie się liczby osób stale niedożywionych, zwłaszcza w
krajach słabo rozwiniętych,
•
Kłopoty finansowe - zniżkowa tendencja cen wielu podstawowych
produktów takich jak pszenica, kawa, kauczuk.
Polityka pieniężno-
kredytowa
Duży wpływ na gospodarkę światową miała polityka
pieniężno-kredytowa. J.M.Keynes w 1923r. wydał „Tract
on Monetary Reform”, w którym wyłożył propozycje
dotyczące wprowadzenia „kontrolowanego pieniądza” i
ustabilizowanych cen. Gorliwymi rzecznikami tej idei
był Montgau Norman, prezes Bank of England oraz
Benjamin Strong, prezes nowojorskiego oddziału
Federalnego Banku Rezerw. Zarządzali oni
międzynarodowym systemem finansowym i rozszerzyli
zasięg kredytowania. W drugiej połowie dziesięciolecia
ich polityka ożywiła handel międzynarodowy. Obroty
handlowe w 1929r. osiągnęły najwyższy poziom w
okresie międzywojennym.
Benjamin Strong
Montgau Norman
2.Zamach majowy.
Pozytywne
tendencje w
gospodarce polskiej.
Sytuacja Polski przed 1926
Wzrost popularności Piłsudskiego oraz umacnianie
wpływów piłsudczyków w Polsce.
Konflikt między prawicą reprezentowaną przez
endecje z Romanem Dmowskim, a Józefem Piłsudskim
utożsamianym z socjalizmem.
Zła sytuacja gospodarcza kraju.
Przygotowanie do zamachu
Przejęcie władzy przez Józefa Piłsudskiego spowodowane
głównie
•
powstaniem 10 maja 1926r. Drugiego rządu Chjeno-
Piasta z premierem Wincentym Witosem,
•
obawy przed powtórzeniem się niepokojów
społecznych zakończonych brutalną interwencją
policji i masakrą robotników krakowskich z 1923r.
Przewrót majowy 1926r. i jego
konsekwencje
12 maja 1926r. Piłsudski wkroczył do Warszawy.
Walki trwały 3 dni do 15 maja.
15 maja utworzono nowy rząd pod kierownictwem prof. Kazimierza
Bartla.
Prezydentem mianowano prof. Ignacego Mościckiego, a J. Piłsudskiego
zachował pozycją ministra spraw wojskowych.
2 sierpnia Sejm uchwalił nowelizacją konstytucji:
•
prezydent uzyskał prawo samodzielnego rozwiązywania Sejmu i
Senatu i wydawania dekretów,
•
kompetencje Sejmu uległy ograniczeniu,
•
grupa rządząca w Polsce i system rządów zyskały nazwę sanacji
uzdrowienie sytuacji politycznej i gospodarczej kraju.
Czynniki wpływające na
ożywienie gospodarcze po 1926r
Załamanie się kursu złotego po 1925r. co wpłynęło dodatkowo na wzrost eksport.
Strajk górników angielskich trwający przez drugie półrocze 1926r. umożliwiał
zwiększenie wywozu węgla.
Ujawnienie pozytywnych skutków wojny celnej polsko-niemieckiej wpłynęło na
rozbudowę nowych działów produkcji w przemyśle ciężkim i elektrotechnicznym.
Wpływ wysokich urodzajów w lecie 1925r. na wzrost dochodów z gospodarki rolnej.
Wzrost zaufania kapitału zagranicznego do Polski, czego wyrazem było uzyskanie
pożyczki stabilizacyjnej od USA.
Wzrost napływu do Polski kapitałów zagranicznych, głównie ze Stanów
Zjednoczonych, Anglii i Niemiec, co wpłynęło na poprawę koniunktury
gospodarczej i umożliwiało szersze finansowanie produkcji przemysłowej i
ułatwiały działalność inwestycyjną.
Powstanie wielkich
przedsiębiorstw typu
monopolistycznego
Szybki wzrost organizacji monopolistycznych, przede wszystkim karteli i
syndykatów.
Pozytywny stosunek rządu do kartelizacji wyrażany w popieraniu
tworzenia karteli w celu unowocześnienia i modernizacji procesów
produkcyjnych.
Przebieg kartelizacji przemysłu w II Rzeczypospolitej uważano za jeden z
najszybszych w świecie.
Kartele obejmowały głównie przedsiębiorstwa największe.
W Polsce monopole podporządkowały sobie prawie całą produkcję m.in.
cegieł, cementu, cukru, nafty, papieru, węgla, żelaza.
Wzrost produkcji przemysłowej
Wzrost inwestycji, dzięki rozporządzeniu z 1927r.
zwalniającym od podatków i opłat przedsiębiorstwa
tworzone na teranie portu w Gdyni.
Ulgi podatkowe dla przedsiębiorstw w trójkącie
bezpieczeństwa.
Przeznaczanie środków państwowych na inwestycje
przemysłowe, np. na fabrykę nawozów azotowych w
Tarnowie.
Najszybsze tempo produkcji przemysłowej w
dwudziestoleciu międzywojennym- wzrost o 30%.
Produkcja w latach 1914-
1928
0
20
40
60
80
100
120
stal
surówka odlewnicza
cynk surowy
wytwory walcowate
Zmiany w rolnictwie
Wzrosły ceny artykułów rolniczych.
Lepsze zbiory oraz wysokie ceny zbóż powodowały wzrost dochodów
ludności.
Gospodarka zbożowa była przede wszystkim domeną wielkiej własności
ziemskiej, chłopi zaś zdobywali środki pieniężne głównie dzięki hodowli.
Zmiany w dochodach z rolnictwa wpływały w zasadniczy sposób na
stan popytu w kraju, część dochodu chłopi przeznaczali na zakup ziemi.
Rósł popyt na ziemię a także jej cena, co skłaniało do oddawania
podupadłych majątków na sprzedaż.
Parcelowano na drodze wolnej sprzedaży ponad 200 tys. Ha rocznie
(więcej niż przewidywała ustawa o reformie rolnej z 1925r.)
Najwięcej gruntów podzieliły osoby prywatne i urzędy ziemskie.
Polska ogółem 1 432 782 ha
WOJ. KRAKOWSKIE
WOJ.
LWOWSKIE
WOJ. STANISŁAWOWSKIE
WOJ.
TARNOPOLSKIE
WOJ.
ŁUCKIE
WOJ. NOWOGRODZKIE
WOJ. WILEŃSKIE
WOJ. BRZESKIE
WOJ. LUBELSKIE
WOJ. KIELECKIE
WOJ. KATOWICKIE
WOJ. BIAŁOSTOCKIE
WOJ. POMORSKIE
WOJ. POZNAŃSKIE
WOJ. ŁÓDZKIE
WOJ. WARSZAWSKIE
200
150
100
50
25
3
tys. ha
REFORMA ROLNA.
PARCELACJA W LATACH
1919-1927
Inne pozytywne skutki ożywienia
Spadek bezrobocia oraz wzrost realnych płac klasy
robotniczej.
93% dzieci objętych zostało obowiązkiem nauki.
Największą inwestycją tego okresu była budowa
linii kolejowej z Górnego Śląska do
rozbudowujących się Gdyni i Gdańska.
DZIĘKUJEMY