Bezpieczeństwo 

wewnętrzne państwa za 

panowania Władysława 

Jagiełły, Władysława 

Warneńczyka oraz 

Kazimierza IV 

Jagiellończyka

Bezpieczeństwo 

wewnętrzne za 

Władysława Jagiełły   

(działania 

zewnętrzne)

W 1385 roku zawarł w Krewie unię 

Księstwa Litwy z Polską.

• Aby Władysław Jagiełło mógł zasiąść 

na tronie polskim, musiał najpierw 
przyjąć chrzest, poddać 
chrystianizacji całą Litwę i pojąć za 
żonę królową  Polski Jadwigę

• Wskutek połączenia Królestwa 

Polskiego i Wielkiego Księstwa 
Litewskiego powstało największe 
państwo ówczesnej Europy

Unia Księstwa Litwy z Polską 

przyczyny

• Brak króla w Polsce
• Wspólny wróg Zakon Krzyżacki.
• Zwiększenie znaczenia polskiego 

Kościoła

• Wymiana handlowa pomiędzy 

miastami

• Dążenie bojarów litewskich do 

zrównania w prawach z polskimi.

• Uniezależnienie od aliansu z 

Węgrami.

Unia Księstwa Litwy z Polską 

skutki

• Odsunięta została groźba krzyżacka
• Chrystianizacja Litwy
• Rzeczpospolita stała się pomostem 

pomiędzy Zachodem, a Wschodem.

• Rzeczpospolita stała się krajem o 

wielonarodowej strukturze 
społecznej.

• Rozszerzenie granic Polski.

Pomoc zbrojna hołd lenny, sojusze

• W 1387 roku we Lwowie hospodar mołdawski 

Piotr I 

• W 1389 brat Jagiełły  Lingwen, rządzący na 

ziemiach Nowogrodu Wielkiego.

• 1 sierpnia 1404 roku w Kamieńcu Podolskim.  

Swój hołd lenny złożył także hospodar Mołdawii 
Aleksander Dobry  

• 10 września 1395 roku  podpisał w Sandomierzu 

traktat sojuszniczy z Pomorzem, 
reprezentowanym przez książąt pomorskich: 
Bogusława VIII i Świętobora III.

Wojna z zakonem krzyżackim

• W latach 1409-1411 Władysław Jagiełło toczył 

wojnę z zakonem krzyżackim i stoczył 
zwycięską bitwę pod Grunwaldem w 1410 roku

• Zakon był wspierany przez Monarchię 

Brandenburską, króla Węgier Zygmunta 
Luksemburskiego i rycerzy z zachodniej Europy

• po stronie polsko-litewskiej walczyły oddziały 

ruskie, tatarskie i czeskie

• Ważnym uczestnikiem wojny polsko-krzyżackiej 

był zawiązany w 1397 roku Związek 
Jaszczurczy, 

pokój toruński i melneński. 

• I pokój toruński – traktat pokojowy zawarty 1 

lutego 1411 na wiślanej wyspie Kępa 
Bazarowa w Toruniu, między Polską i Litwą a 
Krzyżakami, kończący tzw. wielką wojnę z lat 
1409-1411

• pokój meleński 1422 - traktat pokojowy 

między Polską i Wielkim Księstwem 
Litewskim a Krzyżakami, zawarty 27.09.1422 
w obozie królewskim nad jeziorem Melno (ob. 
Mełno, Pojezierze Chełmińskie).

Pokój toruński 

postanowienia

• Królestwo Polskie odzyskało Ziemię dobrzyńską z zamkami w Złotoryi i 

Bobrownikach

• Zakon krzyżacki zrezygnował ze Żmudzi na okres życia Władysława 

Jagiełły i Witolda

• Księstwo Mazowieckie odzyskało Zawkrze
• Toruń, po pięciomiesięcznej przynależności do Polski, na mocy traktatu 

przeszedł ponownie pod panowanie Krzyżaków, podobnie jak cała ziemia 
chełmińska

• Obie strony postanowiły też, że kupcy obu państw mogą swobodnie i bez 

przeszkód, według dawnych zwyczajów, używać dróg wodnych i lądowych

• Zakon krzyżacki jako odszkodowanie i za wykup jeńców zobowiązał się 

zapłacić 6 milionów groszy czeskich

• Kwestia Santoka i Drezdenka miały być poddane sądowi arbitrażowemu
• Ziemie, miasta i zamki zdobyte przez obie strony wrócą pod poprzednią  

władzę

Pokój meleński 

postanowienia

• Krzyżacy zatrzymali Pomorze oraz ziemie: 

chełmińską i michałowską. 

• Polsce przypadła tylko Nieszawa, Orłowo i 

Murzynowo na Kujawach.

• Wielkie Księstwo Litewskie uzyskało trwałą 

rezygnację Zakonu z pretensji do Żmudzi 
oraz dostęp do Morza Bałtyckiego w 
okolicach Połągi.

•  Ustalona traktatem granica prusko-

litewska przetrwała do 1919 roku.

Bezpieczeństwo 

wewnętrzne za 

Władysława Jagiełły 

DZIAŁANIA WEWNETRZNE

• Władysław Jagiełło - Co roku objeżdżał wszystkie ziemie Królestwa 

i przeprowadzał kontrolę działalności starostów, a także odbywał 
sądy jako najwyższy sędzia.

• Potwierdził i rozwinął niepodważalności praw Królestwa, które 

narodziły się za panowania Kazimierza Wielkiego oraz jego 
następcy One właśnie zapewniały państwu trwałość, a 
społeczeństwu bezpieczeństwo, co okazało się szczególnie ważne, 
gdy zabrakło ciągłości dynastii.

• Kolejni władcy, począwszy od Ludwika Węgierskiego, przysięgali 

podczas koronacji, że zachowają całość terytorium Królestwa i 
będą przestrzegać dawnych praw.

• W 1422 r. rycerstwo, zgromadzone na wojnę z Krzyżakami w 

obozie pod Czerwińskiem, uzyskało od Jagiełły przyrzeczenie 
nietykalności majątkowej. Oznaczało to, że ani monarcha, ani jego 
urzędnicy nie mogli odbierać szlachcie majątków bez wyroku sądu.

DZIAŁANIA WEWNĘTRZNE

Oddzielenie władzy administracyjnej od 

samorządowego sądownictwa ziemskiego

 

Król wydał  zakaz sprawowania 

jednocześnie urzędu sędziego ziemskiego i 

starosty

.

Sądy ziemskie, powołane dla 

województw lub ziem, 

orzekały w większości spraw 

dotyczących szlachty osiadłej 

(posiadającej ziemię), a ich 

sędziowie byli obierani przez 

rycerstwo.

 Starosta (urzędnik królewski) 

sądził  jedynie w czterech 

rodzajach przestępstw 

kryminalnych napad na 

drodze, podpalenie, 

zgwałcenie i najazd na dom., 

co zapobiegało możliwym 

nadużyciom ze strony 

urzędników króla. 

DZIAŁANIA WEWNETRZNE

•  W 1430 r., król nadał w Jedlni, a 

potwierdził później w Krakowie, 
wszystkie dawne prawa i dodał 
szczególnie ważny przywilej 
zakazujący aresztowania szlachcica 
bez wyroku sądu (neminem 
captivabimus nisi iure victum)

Władysław Jagiełło 

podsumowanie

• Król Władysław Jagiełło podczas 

swoich rzadów doprowadził do wielu 
unii, paktów i porozumień, które 
umocniły państwo polskie. Bronił i 
odzyskiwał ziemie zagrożone bądź 
utracone. Umocnił nie tylko państwo, 
ale i szlachtę nadając im przywilej 
nietykalności dóbr szlacheckich i 
wolności osobistej.

Władysław Warneńczyk

(1424- 1444)

– 25 lipca 1434 roku, popierany przez 

biskupa krakowskiego, został w katedrze 
wawelskiej koronowany na króla Polski 
przez arcybiskupa gnieźnieńskiego i 
prymasa. 

– Miał wtedy 1o lat. W jego imieniu władzę 

sprawowała Rada Opiekuńcza z 
regentem kard. Zbigniewem Oleśnickim

– Nie przyjął tronu Litwy. Objął go jego brat 

Kazimierz IV Jagiellończyk

Władysław Warneńczyk

(1424- 1444)

– Regent- uprawniona osoba 

sprawująca władzę w imieniu 
monarchy gdy ten nie może tego robić 
osobiście, np. z powodu zbyt młodego 
wieku

– Król zatem nie prowadzi realnej 

polityki- staje się „marionetką”

DZIAŁANIA WĘWNĘTRZNE

W chwili objęcia panowania trwa wojna z 
Zakonem Krzyżackim.
– 1433 r. rozejm w Łęczycy,
– 1435r. pokój w Brześciu Kujawskim.
– Konsekwencje pokoju:

• oddanie zamku Dybów,
• odszkodowanie za zerwanie pokoju 

melneńskiego,

• porzucenie Świdrygiełły przez Krzyżaków
• gwarantem pokoju zostały stany pruskie

DZIAŁANIA WĘWNĘTRZNE

- 1439r. Nowe Miasto Korczyn- 

konfederacja pod kierownictwem Spytka 
z Melsztyna- aktywny sprzeciw wzrostu 
roli duchowieństwa w państwie oraz 
płaceniu dzięsięciny.

- Zdecydowania postawa regenta bpa 

Oleśnickiego doprowadziła do 
uspokojenia buntu, w bitwie pod 
Grotnikami konferderaci zostali 
pokonani.

DZIAŁANIA WĘWNĘTRZNE

Ucieczka z kraju na Węgry 

doprowadziła do przekazania władzy 
dwóm namiestnikom. 

Ich wzajemny konflikt wywołał 

poważny kryzys w Polsce.

DZIAŁANIA WĘWNĘTRZNE

SKUTKI:
- Osłabienie aparatu wykonawczego 

i policyjnego,

- Nasilająca się anarchia, obniżenie 

autorytetu monarchy

DZIAŁANIA ZEWNĘTRZNE

1440 r.- opuścił Polskę udając się na 
Węgry.  Został koronowany na króla 
Węgier, zobowiązał się do obrony przed 
Imperium Osmańskim.
Węgrzy liczyli na pomoc w zatrzymaniu 
ekspansji potęgi tureckiej.
1443r. – podjął kampanie zbrojną przeciw 
Turcji. Wyprawa zakończona sukcesem 
zakończyła się podpisaniem rozejmu w 
Segedynie

DZIAŁANIA ZEWNĘTRZNE

Władysław III Warneńczyk za 
namową wysłannika papieskiego 
sam zerwał pokój z Turkami.
1444r. Wyprowdził źle przygotowaną 
armię pod hasłem krucjaty 
chrześcijańskiej, gdzie w bitwie pod 
Warną poniósł klęskę i śmierć mając 
20 lat.

KAZIMIERZ IV JAGIELLOŃCZYK

(1427- 1492r.)

1440r. Kazimierz Jagiellończyk 
zostaje ogłoszony wielkim księciem 
litewskim, co jest jednoznaczne z 
zerwaniem unii polsko – litewskiej 
(wymagana była zgoda polskiego 
króla i sejmu czego zabrakło)
1447r. Przyjął tron Królestwa 
Polskiego na swoich warunkach:

KAZIMIERZ IV JAGIELLOŃCZYK

(1427- 1492r.)

- akcentując mocno 

równouprawnienie Litwy 
gwarantuje:

• zachowania granic Wielkiego 

Księstwa Litewskiego

•nienaruszalności terytorialnej 

Wielkiego Księstwa

•niezależności

KAZIMIERZ IV JAGIELLOŃCZYK

(1427- 1492r.)

Wzmocnił administracyjną rolę 
władzy miasta.
Odnowił prawa magdeburskie:
- na czele miasta stanął wójt,
- drugim organem był magistrat z 12 

burmistrzami i 24 ławnikami.

- Starosta zamku i biskup również 

mieli udział we władzy w mieście.

PRZYWILEJE NIESZAWSKIE

1454 przywileje nieszawskie. Dały 
one gwarancję szlachcie, że król nie 
zwoła pospolitego ruszenia, nie 
nałoży kolejnych podatków ani nie 
wyda kolejnych praw bez zgody 
sejmików ziemskich.

PRZYWILEJE NIESZAWSKIE

Statuty nieszawskie wprowadzały zakaz 
łączenia urzędów wojewody i kasztelana z 
urzędem starosty, zobowiązanie króla 
niezastawiania starostw grodowych. 
Wojewodowie uzyskali prawo ustanawiania 
cenników na wyroby rzemieślnicze. 
Kasztelanowie zostali pozbawieni własnych 
sądów.

KAZIMIERZ IV JAGIELLOŃCZYK

(1427- 1492r.)

1468 nadał Wilnu ustawy sądowe. 
Regulował cztery kwestie prawne:

1. Przestępstwa chłopów. Efekt 

przekształcania wolnych chłopów w 
ludność zależną.

2. Spory o ziemię. Zakazywał „zajazdów” 
ustanawiając jednocześnie procedury 
sądowe rozstrzygania tych sporów. 

KAZIMIERZ IV JAGIELLOŃCZYK

(1427- 1492r.)

3. Zakazywał przywłaszczania rzeczy 
znalezionych oraz udzielania 
schronienia zbiegłym ludziom 
niewolnym. 

4. Ustanawiał kary za szkody powstałe 
wskutek nieutrzymywania w należytym 
stanie dróg i mostów.

KAZIMIERZ IV JAGIELLOŃCZYK

(1427- 1492r.)

Ponadto po raz pierwszy w prawie 

litewskim użyto pojęcia złamania 
prawa oraz król Kazimierz zniósł 
możliwość wykupienia z kary 
śmierci. Ustawy sądowe stały się 
podwaliną pełnych regulacji 
prawnych.

KAZIMIERZ IV JAGIELLOŃCZYK

(1427- 1492r.)

1473 zjazd w Wilnie. Uchwalono dla 
poratowania nadszarpniętego skarbu 
królewskiego nałożenie podatku na 
chłopów.  Od czasów Kazimierza w 
mieście odbywały się duże 
dwutygodniowe jarmarki, pierwszy 
po święcie Trzech Króli (w styczniu) 
zaś drugi po uroczystościach Matki 
Boskiej Zielnej (w sierpniu). Poza 
tym regularnie co tydzień miał 
miejsce targ.

KAZIMIERZ IV JAGIELLOŃCZYK

(1427- 1492r.)

Opiekując się handlem, król 

Kazimierz IV Jagiellończyk zniósł cło 
pobierane od mieszczan 
handlujących po całym kraju, za 
zasługi dla miasta rozdawał parcele 
pod budowę domów i świątyń.

Skutki wojny trzynastoletniej

(1454- 1466)

pokój II toruński:

• do Polski powróciły: Pomorze Gdańskie- 

Polska odzyskała dostęp do morza po 
158 latch, ziemia chełmińska

• do Polski przyłączono Warmię, Elbląg, 

Malbork

• Ziemie te otrzymały nazwę Prus 

Królewskich

• Mistrz Zakonu składał hołd lenny królowi 

polskiemu i miał obowiązek pomocy w 
czasie wojny

Skutki wojny trzynastoletniej

(1454- 1466)

•Nadanie przywilejów cerkwicko- 

nieszawskich ograniczyło władzę 
króla.

•Dzięki dostępowi do morza rozwój 

handlu, miast nadmorskich i 
portów, gł. Gdańsk.

•Wisła stała się główna drogą 

transportu surowców- spław zboża.