Wykład 1
Pedagogika – nauka czy filozofia wychowania?
(spory wokół pojęcia „wychowanie” i „nauczanie”)
Odmiany myślenia o edukacji. Rola przedrozumienia i
samowiedzy w pracy nauczyciela – wprowadzenie do
rozpoznawania
osobistych
teorii
nauczania
i
wychowania
• Pedagogika jest nauką o wychowaniu (kształceniu,
edukacji).
• Rozumiemy przez nie wszelkie warunki, procesy
i działania wspierające rozwój jednostki ku
pełnym jej możliwościom oraz sprzyjające
osiąganiu przez nią postawy życzliwości
wobec innych i kompetencji do aktywności
na rzecz, dobra własnego i wspólnego we
wszystkich sferach życia społecznego.
• Pedagogika czerpie z innych nauk: filozofii —
zwłaszcza etyki, psychologii rozwojowej i
wychowawczej, socjologii ogólnej i socjologii
edukacji, antropologii kulturowej, politologii oraz
metodologii nauk społecznych.
2
Opracowano na podstawie literatury: Pedagogika. Podręcznik akademicki, (red.) Z.
Kwieciński, B.Śliwerski cz 1, str.11-15 (wybrane fragmenty), PWN, Warszawa 2004.
• Pedagog i nauczyciel, wychowawca i
opiekun to ktoś, kto wspiera rozwój
Innego. Dlatego też podstawową
właściwością tych osób powinna być
życzliwość wobec innych ludzi,
„współczulność” wobec ich odczuć i
emocji, ich indywidualnych
możliwości i tempa uczenia się i
rozwoju.
3
Opracowano na podstawie literatury: Pedagogika. Podręcznik akademicki, (red.) Z. Kwieciński,
B.Śliwerski cz 1, str.11-15 (wybrane fragmenty), PWN, Warszawa 2004.
ODMIANY MYŚLENIA O EDUKACJI
• Pedagog jednej drogi, który oddaje się pod
opiekę określonego autorytetu zyskuje pewien
komfort psychiczny, ponieważ sądzi, iż zna
odpowiedź na pytania zasadnicze i kwestie
pochodne, jest członkiem wspólnoty podobnie
myślących.
• Problematyczność takiego nastawienia tkwi w
tym, że obecnie nawet najlepsi znawcy
zagadnień czują się coraz bardziej bezradni
wobec „kwestii dobra”.
4
Opracowano na podstawie literatury: Rutkowiak J., „Pulsujące kategorie” jako wyznaczniki mapy
odmian myślenia o edukacji, w: Odmiany myślenia o edukacji, str. 16-24 (wybrane fragmenty), red.
J. Rutkowiak, Ofic. Wyd. IMPULS, Kraków 1995.
• Wędrowcowi posuwającemu się utartym szlakiem
nie jest potrzebna mapa, gdyż nie dostrzega on
doświadczenia innego niż własne. Potrzebuje jej
dopiero ten, kto widzi wielość możliwości.
• Wielość kontrpropozycji obliguje wędrowca do
potrójnego krytycyzmu: w zakresie wybierania
mapy, w kwestii czytania jej oraz odnośnie
wyboru własnej drogi, którą mapa tylko pomaga
określać. (Rutkowiak)
• Teorie indywidualne - element tworzonej przez
człowieka „funkcjonalnej mapy świata",
pozwalającej mu działać w tym świecie.
Zawierają czynniki o charakterze: -
poznawczym
(Polak)
- wartościującym
- emocjonalnym
5
Opracowano na podstawie literatury: Rutkowiak J., „Pulsujące kategorie” jako wyznaczniki mapy
odmian myślenia o edukacji, w: Odmiany myślenia o edukacji, str. 16-24 (wybrane fragmenty), red.
J. Rutkowiak, Ofic. Wyd. IMPULS, Kraków 1995; Polak K. ,,Podążając ku niewidocznemu
(teorie indywidualne nauczycieli)”, str. 162-168 (wybrane fragmenty), w: Pedagogika w pokoju
nauczycielskim, WSiP, Warszawa 2000.
• Teorie indywidualne nauczyciela to: „osobisty
(subiektywny) zbiór poglądów na temat
prawidłowości uczenia się i nauczania, roli
ucznia i nauczyciela we wzajemnym
współdziałaniu, poglądów będących rezultatem
dotychczasowych doświadczeń edukacyjnych
nauczyciela i sposobu, w jaki ulegają one
integracji w jego świadomości.” (K. Polak)
• „Ideologie edukacyjne” - system pojęć
odzwierciedlających te pożądane cele, treść i
metody wychowania, które ludzie czynią
przedmiotem świadomego działania, zarówno w
wymiarze indywidualnym, jak instytucjonalnym.
• - ideologiom tym odpowiadają wyraźnie
wyodrębniające się rodzaje teorii indywidualnych.
6
Opracowano na podstawie literatury: Polak K. ,,Podążając ku niewidocznemu (teorie indywidualne
nauczycieli)”, str. 162-168 (wybrane fragmenty), w: Pedagogika w pokoju nauczycielskim, WSiP,
Warszawa 2000.
RODZAJE IDEOLOGII EDUKACYJNYCH:
wg Lawerence’a Kohlberga i Rochelle Mayer
Teorie
romantyczn
e
Teorie transmisji
kulturowej
Teorie
progresywne
Źródła:
prace Jana
Jakuba
Rousseau:
koncepcja
wychowania
naturalnego
Źródła:
wielowiekowa
praktyka wychowania
pojmowanego jako
przekazywanie wiedzy,
norm i wartości z
pokolenia na
pokolenie.
Źródła:
John Dewey: uczenie
się przez działanie.
Aktywne poznawanie
świata zgodne z zasadą
użyteczności
7
Opracowano na podstawie literatury: Śliwerski B., „Wspólczesne teorie i nurty wychowania”, str. 33,
Ofic.Wyd.IMPULS, Kraków 1998).
Teorie
romantyczne
Teorie
transmisji
kulturowej
Teorie
progresywne
Krytyka kultury:
obcowanie z
cywilizacją
prowadzi do
zniewolenia
umysłu;
Pochwała
kultury:
stanowi ona silny
instrument
integracji
społeczeństwa,
pozwala zachować
ciągłość tradycji,
buduje poczucie
tożsamości;
Kultura:
Treści i metody
wychowania muszą
odpowiadać
naturze
wychowanka; z
drugiej strony
wychowanie ma
wprowadzać
wychowanka w
poszczególne sfery
życia społecznego;
8
Opracowano na podstawie literatury: Śliwerski B., „Wspólczesne teorie i nurty wychowania”, str. 33,
Ofic.Wyd.IMPULS, Kraków 1998).
Teorie
romantyczne
Teorie
transmisji
kulturowej
Teorie
progresywne
Człowiek:
jest z natury dobry,
należy mu stworzyć
warunki
nieskrępowanego
rozwoju; Każdy z
nas jest
niepowtarzalną,
świadomą siebie
strukturą „ja”,
zdobywającego tą
świadomość na
drodze
wewnętrznego
doświadczenia;
Człowiek:
w miarę jak
jednostka
uwewnętrznia
zasoby kultury,
przybierają one
formę osobistych
standardów;
Człowiek:
przekonanie o
ważnej roli
dynamicznych,
dialogowych relacji
człowieka ze
światem, w toku
których następuje
jego rozwój
poznawczy i
społeczny;
9
Opracowano na podstawie literatury: Śliwerski B., „Wspólczesne teorie i nurty wychowania”, str. 33,
Ofic.Wyd.IMPULS, Kraków 1998).
Teorie romantyczne Teorie transmisji
kulturowej
Teorie progresywne
Działania
wychowawcze:
wychowanie polega
na udzielaniu
wsparcia, nie może
jednak niczego
narzucać
wychowankowi;
Działania
wychowawcze:
mają wychowankom
przybliżyć świat
kultury, niekiedy
nawet wymuszając
takie zachowania
wychowanków, które,
choć sprzeczne z ich
osobistymi
potrzebami czy
wartościami, mają na
celu dobro wspólne;
Działania
wychowawcze:
proces wychowania to
przechodzenie przez
kolejne etapy, z
których każdy
następny jest
jakościowo lepszy od
poprzednich.
Organizowanie
takiego środowiska
wychowawczego,
które stawia
wychowanków w
sytuacjach
problemowych,
wymagających
wysiłku praktycznego
lub poznawczego,
nierzadko w
sytuacjach
niepewnych czy
konfliktowych;
10
Opracowano na podstawie literatury: Śliwerski B., „Wspólczesne teorie i nurty wychowania”, str. 33,
Ofic.Wyd.IMPULS, Kraków 1998).
Teorie
romantyczne
Teorie
transmisji
kulturowej
Teorie
progresywne
Nauczyciel:
pomaga
wychowankowi
w odkrywaniu i
uświadamianiu
wewnętrznych
emocji i myśli,
gdyż one
stanowią o
prawdziwej
istocie
człowieka i jego
autentycznej
tożsamości;
Nauczyciel:
miarą
skuteczności
wychowania jest
szybkość i
głębokość
wrastania w
kulturę.
Procesowi
przyswajania
tych wartości
towarzyszy
kontrola
zachowań
wychowanków;
Nauczyciel:
stawia uczniów
wobec
problemów
poznawczych i
dylematów
moralnych:
struktury
poznawcze;
11
Opracowano na podstawie literatury: Śliwerski B., „Wspólczesne teorie i nurty wychowania”, str. 33,
Ofic.Wyd.IMPULS, Kraków 1998).
Teorie
romantyczne
Teorie
transmisji
kulturowej
Teorie
progresywne
Konsekwencje:
dążenie do zniesienia
autorytetów,
podkreślanie potrzeby
bycia sobą;
rezygnacja z
„pouczania” i
„sterowania”. Hasła
„deskolaryzacji”, ruch
tworzenia szkół
alternatywnych;
upowszechnienie idei
podmiotowości
wychowanków w
procesach
edukacyjnych,
poszanowania ich
praw i wolności;
Konsekwencje:
kategorie:
„indywidualnego
sukcesu”,
„umiejętności
działania”,
„pomiaru
osiągnięć;
uniwersalne i
standardowe
instrumenty
badania osiągnięć
i orzekania o nich;
Konsekwencje:
nauczyciel dba o
to, aby
uczniowskie
związki ze
światem były
bogate i
urozmaicone, by
sprzyjały
rozwojowi
zainteresowań,
stymulowały do
wciąż nowych
poszukiwań.
12
Opracowano na podstawie literatury: Śliwerski B., „Wspólczesne teorie i nurty wychowania”, str. 33,
Ofic.Wyd.IMPULS, Kraków 1998).
Powyższy materiał został opracowany przez
Zespół Pedagogów CEN UWr
na podstawie literatury:
1. Pedagogika. Podręcznik akademicki, (red.) Z. Kwieciński,
B.Śliwerski cz 1, str.11-15 (wybrane fragmenty), PWN,
Warszawa 2004
2. Rutkowiak J., „Pulsujące kategorie” jako wyznaczniki mapy
odmian myślenia o edukacji, w: Odmiany myślenia o edukacji,
str. 16-24 (wybrane fragmenty), red. J. Rutkowiak, Ofic. Wyd.
IMPULS, Kraków 1995.
3. Polak K. ,,Podążając ku niewidocznemu (teorie indywidualne
nauczycieli)”, str. 162-168 (wybrane fragmenty), w:
Pedagogika w pokoju nauczycielskim, WSiP, Warszawa 2000.
4. Śliwerski B., „Wspólczesne teorie i nurty wychowania”, str. 33,
Ofic.Wyd.IMPULS, Kraków 1998).