Pierwsza 

pomoc

zranienia, złamania, 

oparzenia, odmrożenia

Wykonały:

 Magdalena Bekas, Daria Kłysz, Róża Przybyłek, 

Agnieszka Lewandowska

Zranienia

 (w prezentacji zawarto) :

- znaczenie pojęcia ,,rana”
- rodzaje ran i ich charakterystyka
- pierwsza pomoc

R

ana

 jest to przerwanie ciągłości 

tkanki skórnej lub błon śluzowych, 
np. jamy ustnej. Rozległość i głębokość ran
zależy od rodzaju urazu, jego siły i miejsca, 
na które działał. 

Rany powstają na skutek działania:



czynników mechanicznych, które powodują rany: 
cięte, rąbane, kłute, kąsane, postrzałowe



czynników elektrycznych, które  
wywołują oparzenia i zwęglenia tkanek



czynników termicznych, które wywołują oparzenia i 
odmrożenia 

Oparzenie II stopnia

Odmrożenie

- czynników chemicznych, które wywołują oparzenia 
chemiczne, martwicę lub rozpuszczenie tkanek

Znaczny stopień 
martwicy tkanki

Oparzenia chemiczne

Otarcie naskórka 

Powstaje najczęściej wskutek działania na 

skórę twardego, tępego narzędzia, upadku 
lub uderzenia o twarde chropowate podłoże; 
uszkodzeniu ulega tylko powierzchowna 
warstwa skóry.

Rana cięta 

Powstaje w następstwie działania ostrego narzędzia 

(nóż, szkło). Brzegi rany są gładkie i równe, ranie 
towarzyszy zwykle obfite krwawienie, a wypływająca krew 
usuwa zanieczyszczenia, co zmniejsza ryzyko zakażenia.

 

Rana kłuta 

Powstaje w wyniku zranienia ostrym długim 

przedmiotem (gwóźdź, sztylet): krwawienie zewnętrzne 
jest zwykle niewielkie, głębokie rany mogą spowodować 
rozległe uszkodzenia wewnętrzne z wystąpieniem 
krwotoku wewnętrznego; szczególnie niebezpieczne są 
rany kłute klatki piersiowej oraz brzucha ze względu na 
możliwość uszkodzenia płuc, serca, jelit oraz dużych 
naczyń krwionośnych.

Rana tłuczona 

Powstaje w wyniku uderzenia tępym narzędziem 

(kamień, młotek); brzegi rany są zgniecione i 
nierówne, krwawienie zewnętrzne jest skąpe, 
ponieważ naczynia krwionośne także ulegają 
zgnieceniu, co zwiększa ryzyko zakażenia.

Rana szarpana

Powstaje przy gwałtownym wyszarpnięciu 

wbitego zakrzywionego przedmiotu np. haka. Brzegi 
rany są nierówne, poszarpane, w dnie rany widoczna 
jest poszarpana tkanka mięśniowa i tłuszczowa, 
często występuje ubytek skóry i głębszych tkanek.

Rana kąsana

Jest to rana zadana zębami ludzi lub zwierząt, wiąże 

się z tym duże niebezpieczeństwo zakażenia ze względu 
na bogatą florę bakteryjną jamy ustnej; szczególnie 
niebezpieczne są wirusy wścieklizny, które wraz ze śliną 
zwierząt mogą wniknąć przez najdrobniejsze otarcie 
naskórka, nawet wtedy, gdy ukąszenie nastąpiło.

Rana postrzałowa 

Może być spowodowana przez pociski z broni palnej 

albo przez odłamki wybuchającego pocisku. Pocisk lub 
odłamek może pozostać w tkankach (rana ślepa) lub 
przebić je na wylot (rana przestrzałowa): rana wlotowa 
pocisku jest mała i gładka, podczas gdy rana wylotowa jest 
większa, o postrzępionych brzegach.

Pierwsza pomoc

1.      P

oszkodowanego układa się w pozycji leżącej lub 

siedzącej, z podparciem zranionej części ciała.

2.      O

bserwacja stanu ogólnego i miejsca zranienia.

3.      Z

abezpieczenie rany przed zakażeniem poprzez 

odkażenie skóry otaczającej miejsce zranienia środkiem 
antyseptycznym i założenie jałowego, suchego opatrunku.

4.      G

dyby w ranie znajdowało się ciało obce nie wolno 

go pod żadnym warunkiem samodzielnie usuwać.

5.      W 

przypadku rany krwawiącej należy 

zatamować krwawienie poprzez założenie 
opatrunku

6.      Z

ranioną

  

kończynę unieruchamia się

7.      P

rzewieść poszkodowanego do szpitala  w celu 

opatrzenia rany przez lekarza.

Złamania (w prezentacji zawarto): 



wyjaśnienie pojęcia



podział złamań



charakterystyka złamań zamkniętych 

   i   otwartych



objawy złamania kości



przyczyny



powikłania



pierwsza pomoc

Z

łamanie

 kości oznacza całkowite 

lub częściowe przerwanie ciągłości kości.

Podział złamań:

1.

 Złamanie zupełne – kość została przerwana na całym obwodzie

2.

 Złamanie częściowe (tzw. „zielonej gałązki”) – złamana kość nie 

została przerwana całkowicie

3.

 Złamanie wieloodłamowe – kość została złamana na więcej niż 2 

fragmenty

4.

 Złamanie otwarte (złożone) – złamaniu kości towarzyszy uszkodzenie 

skóry ponad złamaniem

5.

 Złamanie zamknięte (również złamanie zmęczeniowe) – złamanie 

kości bez uszkodzenia skóry

6. 

Złamanie zaklinowane – złamane fragmenty kości są wgniecione w 

siebie

7.  

Złamanie awulsyjne – oderwanie fragmentu kości, spowodowane 

pociąganiem przez przyczepione do kości ścięgno

8.

 Złamanie patologiczne – złamanie kości osłabionej lub uszkodzonej 

przez inną chorobę, zwykle spowodowane niewielkim urazem

9. 

Złamanie zmęczeniowe – uszkodzenie spowodowane powtarzającymi 

się przeciążeniami kości, przeważnie podczas zbyt intensywnych 

wysiłków

Złamanie zamknięte

Można rozpoznać po nienaturalnym ułożeniu 

kończyny, oraz poprzez zachowanie samego 
poszkodowanego. Poza nienaturalnym 
ułożeniem w miejscu złamania może pojawić 
się zasinienie lub czerwona pręga. Do 
unieruchomienia takiego typu złamania, jeśli 
jest to ręka, najlepiej użyć chusty trójkątnej.

Złamanie otwarte

Złamanie otwarte można rozpoznać 

na pierwszy rzut oka. Charakteryzuje 
się ono przerwaniem ciągłości tkanek w 
miejscu złamania z wystawaniem 
kawałka kości na zewnątrz rany. W 
takim przypadku ranę zakrywamy 
opatrunkiem osłonowym, starając się 
nie poruszać uszkodzoną kończyną. W 
żadnym wypadku nie próbujmy 
złamanej części ciała „nastawiać” gdyż 
przy ruszaniu odłamki kostne mogą 
uszkodzić arterie krwionośne oraz 
pogłębić obrażenia wywołane tym 
złamaniem, przy okazji potęgując ból 
poszkodowanego.

Objawy 

 



Ból i obrzęk w okolicy złamania



Tkliwość okolicy złamania



Zniekształcenie i bladość kończyny



Krwawienie lub zasinienie w okolicy złamania



Osłabienie i niemożność wykonania ruchu kończyną 

 

Przyczyny  

Złamanie kości spowodowane jest przez uraz (np. upadek lub 
uderzenie).

Ryzyko złamania wzrasta w przypadku:



Osteoporozy



Guza kości i szpiku kostnego



Uprawiania niebezpiecznych sportów



Podeszłego wieku (ludzie starsi częściej upadają, a ich kości są bardziej 
kruche)

Powikłania  



Brak zrastania się kości (tzw. staw rzekomy)



Wstrząs pourazowy spowodowany utratą krwi



Zatory tłuszczowe – kuleczki tłuszczu ze złamanej kości dostające się 
wraz z krążącą krwią do płuc lub mózgu



Uszkodzenie przebiegających w pobliżu naczyń krwionośnych i nerwów

Pierwsza pomoc



Unieruchamiając złamaną kość należy równocześnie 
unieruchomić sąsiadujące z nim stawy, staw powyżej i 
poniżej miejsca złamania.  Opatrunek 
unieruchamiający powinien ściśle przylegać w okolicy 
stawów, zaś  nieco luźniejszy powinien być w okolicy 
miejsca złamania.



Złamaną kończynę górną unieruchamia się poprzez 
podwieszenie jej na dużym temblaku wykonanym z 
chusty trójkątnej. Można również przymocować 
kończynę obwojami kolistymi do klatki piersiowej. W 
przypadku złamania obojczyka jest możliwe 
założenie opatrunku – gwiazda pozioma grzbietu, z 
wykorzystaniem bandaża elastycznego.



W przypadku złamania kości w obrębie kończyny dolnej 
do unieruchomienia dobrze byłoby wykorzystać 2 
elementy unieruchamiające. Jeden z nich umieszcza się 
od spojenia łonowego do pięty, drugi zaś od dołu 
pachowego do pięty. Najprostszym sposobem wykonania 
unieruchomienia improwizowanego w obrębię kończyny 
dolnej jest  przywiązanie kończyny złamanej do 
kończyny zdrowej kilkoma obwojami kolistymi. 



Uszkodzoną kończynę ułożyć należy powyżej poziomu 
serca aby osłabić narastanie obrzęku.



W celu zmniejszenia obrzęku i bólu uszkodzoną 
kończynę można schładzać workiem z lodem lub zimną 
wodą.

Oparzenia(w prezentacji zawarto):



wyjaśnienie pojęcia



podział oparzeń



głębokość oparzeń



rozległość oparzeń



pierwsza pomoc

O

parzenie

 – to miejscowe uszkodzenia skóry 

lub narządów wewnętrznych powstające 
wskutek działania wysokiej temperatury, 
substancji chemicznych, promieni słonecznych 
czy prądu elektrycznego

Oparzenia termiczne

 

Spowodowane są przez wysoką temperaturę. 

Powstają w wyniku bezpośredniego kontaktu z 
płomieniami, gorącymi płynami, gazami lub gorącą 
powierzchnią.

Oparzenia chemiczne

Spowodowane są przez kontakt ze stężonymi 

kwasami, zasadami lub pewnymi związkami 
organicznymi (np. fenolami), które mogą 
występować nie tylko w postaci płynnej ale również 
stałej lub gazowej.

Oparzenia elektryczne 

Powstają w wyniku przepływu prądu 

elektrycznego przez ciało. Źródłem prądu może 
być domowa lub przemysłowa instalacja 
elektryczna, piorun lub nagromadzenie bardzo 
dużego ładunku statycznego

.

Oparzenia radiacyjne

 

Są wynikiem działania promieniowania np. 

słonecznego lub radioaktywnego. Mogą objawić się 
bezpośrednio po napromieniowaniu lub z 
opóźnieniem

.

I stopień – powierzchowne.

Przyczyna

: wybuch płomienia, krótkie działanie gorącego płynu, 

krótki kontakt z gorącymi ciałami stałymi, oparzenie słoneczne.

Wygląd powierzchni

: sucha, bez pęcherzy lub z niewielkim 

obrzękiem.

Kolor:

 rumień.

Ból

: silny.

Stopnie oparzeń

II stopień – niepełnej grubości skóry.

Przyczyna

: bezpośredni kontakt z płomieniem, kontakt z 

gorącymi płynami i ciałami stałymi, oparzenia chemiczne.

Wygląd powierzchni

: pęcherze.

Kolor

: różowo-biały, czerwono-wiśniowy.

Ból:

 silny.

Ewolucja zakażenia oparzenia drugiego stopnia; 
pierwsza godzina

III stopień – pełnej grubości skóry.

Przyczyna: 

płomień, płonące ubranie, kontakt z gorącymi 

płynami i ciałami stałymi.

Wygląd powierzchni

: sucha, twardy strup.

Kolor

: biały, woskowy, ciemny lub występuje czarny strup.

Ból:

 słaby lub bezbolesność.

IV stopień – dotyczy głębszych struktur.

Przyczyna

: długotrwały kontakt z płomieniem, 

oparzenie elektryczne.

Wygląd powierzchni

: jak w III stopniu, dodatkowo 

mogą być widoczne ścięgna, mięśnie, kości.

Kolor

: jak w III stopniu.

Ból: 

jak w III stopniu.

Czasami nie wyróżnia się oparzeń IV stopnia i 
wszystkie oparzenia tego typu zalicza się do 
oparzeń III stopnia.

ROZLEGŁOŚĆ OPARZEŃ:

Przy ocenie ciężkości oparzenia 

rozległość jest ważniejsza niż 
głębokość. W obliczeniu 
powierzchni małych oparzeń 
można posłużyć się jako wzorcem 
dłonią poszkodowanego. Dłoń z 
wyprostowanymi, 
przywiedzionymi palcami stanowi 
1 % powierzchni ciała. Przy 
bardziej rozległych poparzeniach 
u dorosłych stosuje się tzw. regułę 
dziewiątek, a u dzieci – regułę 
piątek.

Reguła dziewiątek u 
dorosłych:

9 % głowa.
9 % każda kończyna 
górna.
18 % przód tułowia.
18 % tył tułowia.
18 % każda kończyna 
dolna.
1 % okolica krocza.

Reguła piątek u 
dzieci i niemowląt:

20 % głowa.
20 % przód tułowia.
20 % tył tułowia.
10 % każda kończyna

Pierwsza pomoc

Nie należy!

1. Schłodzić poparzony 

fragment ciała 
strumieniem wody o 

temp.20C lub 
lodem przez 10-20 

min

2. Podczas schładzania 

usunąć z miejsca 
poparzenia odzież

3. Założyć jałowy 

opatrunek(tak, aby 

nie przylegał do 
miejsca poparzenia)

4. Skontaktować się z 

lekarzem

• Dotykać 

poparzonego 
miejsca

• Odrywać 

przylgniętego 

materiału

• Smarować kremem, 

pianka, tłuszczem, 
itp.

• Przekłuwać 

pęcherzy

Odmrożenia(w prezentacji zawarto) :



wyjaśnienie pojęcia



przyczyny



stopnie odmrożenia



objawy odmrożeń



pierwsza pomoc

O

dmrożenia-

 zmiana miejscowa na skórze 

spowodowana działaniem niskiej temperatury 
otoczenia. Do powstania odmrożeń łatwiej 
dochodzi, jeśli niskiej temperaturze towarzyszą 
zimny wiatr czy wilgoć, osoba narażona jest w 
bezruchu, skóra jest odsłonięta, ubranie obcisłe 
lub też osoba znajduje się pod wpływem alkoholu 
czy narkotyków. 

Przyczyny:



niska temperatura



obcisłe ubranie



wilgoć, np. mokre buty, spodnie



 głód



niewystarczająca izolacja cieplna od mrozu i 
wiatru



zmniejszone krążenie krwi w uciśniętych 
ubraniami tkankach



zmęczenie



choroby układu krążenia



odwodnienie



hipotermia



spożycie alkoholu



palenie tytoniu

Stopień 

odmrożenia

Objawy

I

Początkowo 

miejscowe  

zblednięcie skóry, 

obrzęk, 

zmniejszenie 

czucia, mrowienie i 

zdrętwienie, silny 

ból, swędzenie, 

pieczenie

II

Sinoprzekrwiony 

kolor skóry, 

pęcherze, znaczny 

obrzęk, 

uszkodzenie 

naczyń 

krwionośnych. 

Uszkodzone 

miejsca pozostają 

bardzo wrażliwe na 

zimno i podczas 

nawet lekkiego 

zmarznięcia 

odczuwalny jest w 

tym miejscu ból, 

swędzenie, mogą 

również powstawać 

obrzęki

Stopień 

odmrożeni

a

Objawy

III

Żółtawy lub 
sinoczerwony 
kolor skóry, 

pęcherze, skóra 
bez czucia bólu w 
miejscu 
odmrożenia, 

martwica 
powierzchniowa 
skóry

IV

Niebieskoczarna 
skóra, 

nieodwracalne 
uszkodzenia 
dolnych warstw 

skóry, które 
ulegają martwicy, 
Najbardziej 
odmrożone 

miejsca(np.: 
uszy, palce nóg) 
mogą odpadać.

1.

Przenieść poszkodowanego do ciepłego 
pomieszczenia

2.

Ogrzać odmrożony fragment ciała, zanurzając w 
letniej wodzie lub nałożyć letni okład

3.

Usunąć z miejsca odmrożenia odzież, biżuterię

4.

Założyć jałowy opatrunek

5.

Podać do picia ciepłe, słodkie napoje

6.

Skontaktować się z lekarzem

Nie należy!



Gwałtownie rozgrzewać



Przekłuwać pęcherzy



Masować i nacierać czymkolwiek odmrożone okolice 
skóry/ części ciała



Podawać poszkodowanemu alkoholu

Pierwsza pomoc

DZIĘKUJEMY 

ZA UWAGĘ

Wykonały:

 Magdalena Bekas, 

Daria Kłysz, 

Róża Przybyłek,

 Agnieszka Lewandowska