BADANIA ILOŚCIOWE I JAKOŚCIOWE
Metody jakościowe- metody badawcze(w naukach przyrodniczych, 
ścisłych i humanistycznych), w których nie określa się parametrów 
liczbowych (określanych za to w metodach ilościowych), 
charakteryzujących badane zjawisko lub obiekt badań.
Najczęściej w wyniku stosowania badawczej metody jakościowej jest 
rozróżnienie pomiędzy znanymi możliwościami(np.. czy mamy do 
czynienia z obiektem A, B czy C). Często następnym etapem jest 
użycie metod ilościowych w celu określenia dokładnych parametrów 
badanego obiektu.
Metody ilościowe- metody badawcze, w których określa się 
parametry liczbowe(w odpowiednich jednostkach), 
charakteryzujących badane zjawisko lub obiekt badań. Niekiedy 
badania metodami ilościowymi poprzedzane są przez badania 
metodami jakościowymi.
  STOSUNEK DO TEORII
Badania jakościowe- nie rozpoczynają się od teorii, lecz od danych. 
Chodzi o to, by badany obiekt mógł sam się wypowiedzieć(np. by 
ludzie mogli powiedzieć, jak spostrzegają i odczuwają swoją 
sytuację).
    Natomiast ,,badacz ilościowy” już w punkcie wyjścia przyjmuje 
teorię i korespondującą z nią metodę, narzuca obiektom własne 
pojęcia, rejestruje fakty społeczne wyprane z subiektywnych sensów i 
wyjaśnia zaobserwowane zjawiska jako konkretyzacje (przypadki) 
ogólnego prawa.

  STOSUNEK DO OBIEKTYWIZMU
W badaniach jakościowych badacz nie ucieka od 
własnych wrażeń, uczuć i wartości, lecz wprost przyznaje, 
że badanie to ciąg jego osobistych wyborów. W 
szczególności pozwala, by jego wartości(np. feminizm) 
wchodziły w interakcję z wartościami badanego terenu, a 
on sam w osobiste interakcję z osobami badanymi.
   Natomiast ,,badacz ilościowy” ucieka w mechaniczną 
 procedurę, by zabezpieczyć swoje wnioski przed wpływem 
własnych wartości i wartości badanych osób.
  LICZBY I TEKSTY
Najbardziej uchwytna różnica między badaniem ilościowym 
a jakościowym tkwi w rodzaju surowych danych, które 
badacz gromadzi. W badaniu ilościowym dane mają 
postać liczb(np. zbiór ilorazów inteligencji). W badaniu 
jakościowym dane mają postać tekstu(np. 
korespondencja, pamiętnik, pełny zapis wywiadu, 
szczegółowy opis epizodu interakcyjnego).
  Gdy zbieramy dane liczbowe, chcąc nie chcąc 
przyjmujemy wszystkie założenia leżące u podstaw metody 
zbierania danych. Gdy zbieramy teksty, założenia co do 
warunków ich sensowności ograniczamy do minimum. 
Znaczenie tekstu jest bowiem pochodną wielu okoliczności 
towarzyszących badaniu.

Dane uznaje się za jakościowe, gdy nie istnieje 
gotowy schemat klasyfikacji przypadków. Taki 
schemat tworzy się ,,od dołu”, szukając 
podobieństw i różnic między wypowiedziami. 
Tworzenie schematu klasyfikacji wymaga namysłu 
nad znaczeniem poszczególnych składników 
wypowiedzi, dlatego utarło się łączyć dane 
jakościowe ze znaczeniem, a dane ilościowe ze 
składem (strukturą). Nie jest jednak tak, iżby 
dane ilościowe nie wymagały namysłu nad ich 
znaczeniem. Ten namysł przeprowadzono podczas 
konstruowania narzędzia pomiaru: to wtedy 
ustalono znaczenia odpowiedzi na poszczególne 
pytania.

  ZAINTERESOWANIE KONTEKSTEM
KONTEKST wszystkie okoliczności towarzyszące 
wytwarzaniu danego tekstu: zarówno językowe(np. to, co 
badany i badacz mówili przed i pogłównej wypowiedzi), 
jak i parajęzykowe(np. mimika, gestykulacja) 
pozajęzykowe(związane z całą sytuacją, w której badacz 
kontaktuje się z badanym).W badaniu ilościowym 
kontekst jest zawadą, toteż idzie o to, by go 
zneutralizować.
  Wskutek zainteresowania kontekstem badanie 
jakościowe przebiega w miejscach mających dla 
badanego ustalony sens(np. w izbie szkolnej, a nie w 
laboratorium), badanych wybiera się z pewną myślą(a 
nie losuje z populacji), a ich zbiór rozszerza lub zwęża w 
trakcie badania.
  Inny jest też przebieg badania. W badaniach 
ilościowych najpierw planuje się oddziaływania i 
pomiary, potem rygorystycznie wykonuje ten plan w 
odniesieniu do wszystkich obiektów próbki, a na końcu 
analizuje zebrane dane. Osoba nie wie, po co zbiera 
dane i dlaczego właśnie te.  

W badaniu jakościowym osoby zbierające dane są 
wprowadzone we wszystkie tajniki programu badawczego i 
wolno im modyfikować plan zbierania danych w miarę 
postępów pracy. Nie czeka też z przetwarzaniem informacji, 
aż zbierze wszystkie dane, lecz nieustannie analizuje 
narastającą masę tekstów, Szukając w nich odpowiedzi na 
początkowe pytanie, dopuszcza możliwość, że jego dane 
lepiej odpowiadają na inne, inaczej postawione pytanie. Nie 
ma więc liniowej sekwencji: teoria- hipoteza- metoda- 
wynik, lecz jest kołowość: pytanie prowadzi do danych, 
dane- do innego pytania itd.. Badacz nieustannie 
przepatruje całe swoje przedsięwzięcie oraz każdy jego etap 
w świetle poprzednich etapów i podejmuje decyzje 
metodologiczne, jak postępować w następnym etapie.
  Związek z kontekstem widać też w formie doniesienia 
badawczego. Trzonem doniesienia z badania ilościowego są 
zestawienia wysoce
 Przetworzonych liczb w formie współczynników, tabel i 
wykresów. Doniesienie z badania jakościowego jest 
natomiast szczegółową narracją o myślach i czynach 
badanych osób czy grup. Badacz nie ukrywa się za 
bezosobowym językiem, lecz otwarcie mówi o swoich 
próbach nawiązania kontaktu z badanymi, szczęśliwych i 
nieszczęśliwych pomysłach interpretacyjnych, wrażeniach i 
ocenach.

Badanie jakościowe polega na zbieraniu tekstów i 
przekształcaniu ich w inne teksty- zwłaszcza w tekst 
końcowego doniesienia.
  WIARYGODNOŚĆ
Wielkim problemem badania jakościowego jest 
wiarygodność jego wyników. Badanie ilościowe 
wykorzystuje narzędzia o ustalonej rzetelności i 
trafności, a osoba zbierająca dane nie może 
nieświadomie ukierunkować zachowania badanych, 
ponieważ nie zna założeń badania, a zwłaszcza 
hipotezy, którą ma ono sprawdzić. Także analiza 
danych, prowadzona standardowymi technikami 
statystycznymi, a często skomputeryzowana, znacznie 
ogranicza możliwość stronniczych ingerencji w układ 
wyników. Wiarygodność jest tu więc produktem 
automatyzacji procedury badawczej. Dzięki 
automatyzacji osoba badacza: jego poglądy, 
pragnienia, styl porozumiewania się z ludźmi itp.. 
Zostaje oddzielona od danych.

  W badaniu jakościowym automatyzacja jest wykluczona. 
Badacz angażuje się w badaną rzeczywistość, co znaczy, że 
może świadomie lub nieświadomie narzucać badanym swój 
punkt widzenia. Gdy analizuje zbiór tekstów, czyni to zawsze 
z pewną myślą, a to znaczy- selektywnie.
Rzetelność i trafność
Kirk i Miller w książce pt. ,, Rzetelność i trafność w badaniach 
jakościowych”. Mówiąc o rzetelności, rozważają kilka jej 
rodzajów:
  -Rzetelność nierealistyczną- to wymaganie stałości 
wyników uzyskiwanych tą samą metodą. Jeśli bowiem 
dostajemy ciągle taki sam obraz, powinniśmy raczej 
podejrzewać badacza o zamierzoną stronniczość.
  -Rzetelność diachroniczna- to wymaganie stałości 
wyników w czasie, też wątpliwa, bo rzeczywistość jest 
niezmienna.
  -Rzetelność synchroniczna- to wymaganie zbieżności 
wyników uzyskanych różnymi metodami.
We wszystkich tych przypadkach rzetelność łączy się z 
odtwarzalnością wyniku, co jest właściwe raczej potocznej niż 
naukowej odmianie tego pojęcia.

  Trafność Kirk i Miller sprowadzają do pytania, czy 
badacz widzi to, co myśli, że widzi. Wchodzą tu 
w grę trzy błędy:
  1. Badacz spostrzega coś czego nie ma,
  2. Badacz nie spostrzega czegoś, co jest,
  3. Badacz stawia nietrafne pytania wobec tego, 
co jest.
Trafność badania jakościowego wchodzi w 
konflikt z jego rzetelnością. Rzetelność wymaga 
standaryzacji, trafność odchodzenia od 
standaryzacji. Jeśli badacz troszczy się o 
autentyczność tekstu, to słucha badanego z 
pewną dozą krytycyzmu, gotów zawsze upewnić 
się co do znaczenia, sprawdzić szczerość itd.. To 
jednak znaczy, że nie trzyma się ustalonej 
procedury i otwiera wrota przypadkowi.

Nie tylko rzetelność, ale i trafność uważają niektórzy za 
pojęcie mało użyteczne w badaniach jakościowych. 
Trafność wiąże się z ocena wyniku: pytaniem, czy opis 
zgadza się z rzeczywistością. Ale w tradycji jakościowej o 
rzeczywistości mówi się niechętnie z racji kryzysu 
reprezentacji. Ważniejsze niż trafność jest więc 
ugruntowanie wiedzy. Ugruntowanie jest związane z 
cechami procesu wytwarzania wiedzy: otwartością i 
brakiem stronniczości. Wytwórca wiedzy ugruntowanej 
zbiera fakty i trzyma się faktów, choć ciągle jest 
świadomy, że wiele może przeoczyć, że jego fakty mogą 
być artefaktami lub, że mogą nie przystawać do jego 
pojęć.
  Kontrola ugruntowania polega na porównywaniu 
różnych wersji badanego miejsca. Nazywa się ją 
triangulacją, przez analogię do geodezyjnej metody 
wyznaczania położenia pewnego punktu przez 
obserwowanie go z dwóch innych punktów. 

Denzin wyróżnia 4 typy triangulacji:
1.Triangulacja źródeł- porównuje się dane pochodzące 
od różnych   osób, z różnych miejsc terenu i czasu.
2. Triangulacja badaczy- porównuje się wnioski, do 
których dochodzi kilku badaczy pracujących w tym 
samym terenie. Jeśli dwie osoby niezależnie zbierające 
dane o życiu młodzieży w pewnej dzielnicy miasta 
dochodzą do podobnych wniosków, ich wiarygodność 
wzrasta. W przeciwnym razie rodzi się podejrzenie, że 
wnioski odzwierciedlają indywidualne nastawienie 
badaczy.
3. Triangulacja metod- porównuje się dane zebrane 
różnymi metodami, np. za pomocą ankiety i otwartego 
wywiadu.
4. Triangulacja teorii- porównuje się interpretacje 
danych w różnych perspektywach teoretycznych.
Te odmiany triangulacji mogą współwystępować ze sobą.

INDUKCJA ANALITYCZNA
Indukcja analityczna to jeszcze bardziej radykalny 
sposób podniesienia wiarygodności wyników. Polega ona 
na wprowadzeniu hipotez z danych i sprawdzaniu ich na 
danych.
  Indukcja analityczna zaleca, by sformułowawszy 
hipotezę, sprawdzać ją przypadek po przypadku.
UOGÓLNIANIE
W tradycji ilościowej nic tak nie wpływa na 
wiarygodność wyników, jak odtworzenie się ich w 
niezależnym badaniu. Jeśli inni badacze nie są w stanie 
uzyskać takich wyników, jak moje, wiarygodność moich 
wyników jest wątpliwa, choćby zastosował nieskazitelnie 
poprawną procedurę badawczą. W tradycji 
jakościowej sprawa jest bardziej złożona. Jeśli badanie 
przeprowadzono bezbłędnie, wyniki badania można 
uznać za wiarygodne. Można je ogłosić, ponieważ 
powiększają nasza wiedzę o zbadanych terenach czy 
osobach.

W tradycji jakościowej uogólnienie 
wyników nie ma uzasadnienia. 
Zwolennicy tej tradycji dopuszczają 
jednak możliwość ,,przenoszenia”. 
Niestety ,,przenoszenie” i 
,,uogólnianie’’ to niemal synonimy. 
Mówiąc, że dwa obiekty są podobne, 
ponieważ zajmują zbliżone pozycje na 
jednym lub kilku wymiarach 
znaczeniowych, ignorujemy fakt, że 
zajmują one odmienne pozycje na wielu 
innych wymiarach.

  WSPÓŁPRACA
Mimo wszystkich odmienności obóz badań jakościowych nie jest wrogi celom 
nauki- odrzucając bowiem jedne ograniczenia, wprowadza inne, w trosce o 
prawomocność, wiarygodność i precyzję sądów.
  Jak wszędzie, tak i w nauce są ,,rzemieślnicy’’ i ,,artyści’’. Artysta to ktoś 
otwarty, ciekawy szczegół, a przede wszystkim niechętny rutynie. Pracuje bez 
reguł i dopiero gdy rzecz ukończy, formułuje reguły, których się trzymał. 
Mniej dna o procedurę niż o końcowe wrażenie, jakie zrobi swoim 
doniesieniem. Chce jednak zrobić wrażenie nie elegancją języka i walorami 
retorycznymi tekstu(choć i o to zabiega), lecz nową wiedzą, która byłaby 
czymś więcej niż projekcją jego wyobrażeń i postaw. Artyści zasilają obóz 
badań jakościowych. Nie mogą się powieść próby wprowadzenia sztywnego 
schematu oceniania badania jakościowego, by się przekonać o ich 
bezużyteczności. Z jednej strony- wdzierają się w proces myślenia badacza, z 
drugiej- są tak ogólnikowe, że niczego nie mogą zdyskwalifikować. W 
badaniach jakościowych nie warto mnożyć reguł- zastępuje je zwiększona 
odpowiedzialność badacza za wynik jego pracy. Początkującym badaczom 
podejście jakościowe może się wydać pociągające, ponieważ przypomina 
codzienny proces poznania społecznego, no i nie wymaga znajomości 
statystyki. Ale może się okazać, że po miesiącach ciężkiej pracy przygniata 
ich góra danych, z których nie wyłania się żadne odkrycie. Z powyższego 
płynie wniosek, że różnice między oboma obozami nie wykluczają 
współpracy. Ogólne cele badania jakościowego nie są inne niż cele badania 
ilościowego. Badanie jakościowe może mieć cel praktyczny: dostarczyć 
przesłanek do decyzji lub oceny. Może tez mieć cel teoretyczny: gromadzić 
wskazówki co do budowy teorii lub sprawdzać teorię.

Większość badań jakościowych 
to badania eksploracyjne, 
weryfikacyjne albo 
eksploracyjno- weryfikacyjne. 
Mogą występować samodzielnie 
lub w połączeniu z badaniami 
ilościowymi. Kilka typowych 
wariantów:
Badanie jakościowe prowadzące 
do teorii jednostkowej. Może to 
być teoria jednej organizacji(np. 
hospicjum lub szkoły), 
społeczności(np. gangu 
młodzieżowego), przedsięwzięcia 
społecznego(np. reformy oświatowe) 
czy nawet jednej historii życia.

Badanie jakościowe prowadzące do typologii.
Badanie jakościowe jako wstęp do badania ilościowego. 
Wnioski z badań jakościowych są źródłem wartościowych hipotez 
dla badania ilościowego. Badanie jakościowe pomaga zaplanować 
badanie ilościowe i opracować narzędzia pomiaru.
Badanie jakościowe sprawdzające wyniki badania 
ilościowego. Jeśli w badaniu ilościowym wykrywa się intrygującą 
regularność, to badanie jakościowe, uwzględniające pełny kontekst 
zjawiska, może pozwolić je zrozumieć. Dotyczy to, np. nierówności 
oświatowych.
Elementy ilościowe i jakościowe są w tym samym badaniu. 
Połączenie obu tradycji dokonuje się najczęściej na poziomie 
metod analizy danych. Oryginalne dane muszą być jakościowe, 
możliwe jest bowiem przejście od tekstu do liczby, ale i odwrotnie.
Badanie jakościowe i ilościowe jako niezależne i 
uzupełniające się przedsięwzięcia naukowe. Jeśli interesują 
nas przeżycia osób upośledzonych umysłowo i sposoby, jakimi oni 
sami i ich otoczenie radzą sobie z tą ułomnością, powinniśmy użyć 
podejścia jakościowego. Jeśli jednak chcemy oszacować 
skuteczność szkolnictwa specjalnego w przygotowaniu tych osób 
do życia w społeczeństwie, powinniśmy wybrać podejście 
ilościowe(np. badania porównawcze losów reprezentatywnej próbki 
absolwentów tych szkół).