Czy istnieje terroryzm 

islamski?

Początki…

• Charydżyci i Asasyni - walka o Koran i władzę

• Początki islamskiego fundamentalizmu zazwyczaj 

odnajduje się na początku XI wieku, w sekcie Asasynów. 

• Wcześniej, bo w VII wieku, wyłonił się najstarszy religijno-

polityczny nurt islamu - charydżyci. Najważniejszym 
motywem ich działania była walka z kalifatem bagdadzkim. 
Żyli ascetycznie – zabronione były rozrywki czy 
prowadzenie wystawnego życia. Jeśli ktoś w ich rozumieniu 
popełnił grzech główny, był wówczas na zawsze wyłączany 
ze wspólnoty wiernych. Grzechem mogło zaś być 
prowadzenie trybu życia sprzecznego z zasadami wiary. 

Assasyni

• Assasyni - utworzył ją około roku 

1090 Hasan ibn Sabbah, który przed 
swoimi ludźmi roztaczał wizję 
wiecznego życia w raju po walce na 
śmierć i życie w obronie nauki 
Koranu.

• Dominujący współcześnie odłam 

isma'ilitów, uznający linię imamów 
wywodzącą się od Nizara.

Asasyni

• Asasyni prowadzili terror polityczny, którego celem 

była realizacja (w ich rozumieniu) celów religijnych. 

• Członkowie sekty byli ślepo posłuszni Sabbahowi, 

który utrzymywał mir m.in. przez stosowanie tortur 
i zabójstw nielojalnych członków.

• W zamkach asasynów obowiązywało całkowite 

posłuszeństwo wobec przełożonych. Pretendent do 
miana fidai - zabójcy czynnego, biorącego udział w 
akcjach, poddawany był mozolnemu treningowi 
zarówno fizycznemu, jak i w równym stopniu – 
duchowemu.

Współczesność

Współcześni terroryści islamscy nie są 

bezpośrednimi sukcesorami 

Asasynów czy charydżytów, choć 

cele i sposób ich realizacji, fanatyzm 

w postępowaniu są zbliżone i często 

z nimi tożsame.

Ojciec duchowy współczesnych 

męczenników

Taqi ad-Din Ahmad Ibn Tajmijja (1263-1328). 

•

Postulował on powrót islamu do źródeł (Koranu). 

•

Był wybitnym uczonym, teologiem i prawnikiem. 

•

Ponieważ działał w czasach, kiedy świat islamski 
był zagrożony przez Mongołów i wyprawy 
krzyżowe prezentował radykalne poglądy nt. 
obrony wiary islamskiej i starał się uprawiać 
propagandę skierowaną przeciwko wrogom 
zewnętrznym, ze szczególnym uwzględnieniem 
Mongołów (których demonizował, jako jeszcze 
gorszych od charydżytów).

Głowna idea Tajimijji

„Należy walczyć z każdą grupą ludzi, 

która buntuje się przeciwko jasnym i 
wiarygodnie przekazanym nakazom 
islamu, jak twierdzą wszyscy 
prominentni islamscy uczeni, 
dotyczy to też tych członków, który 
publicznie czynią wyznanie wiary, 
wypowiadając szahadę”.

Ismail ibn Kathir

• Żyjący w XIV wieku uczony, 
• połączył ideologię Tajmijji z 

fragmentem Koranu (5:44): „A ci, 
którzy nie sądzą według tego, co 
zesłał Bóg, są niewiernymi”.

• Historia fundamentalizmu 

muzułmańskiego nie jest ciągła, nie 
rozwijał się on liniowo, zaś często 
zdarzało się, że poszczególne grupy 
lub bardziej wyraziści liderzy byli ze 
sobą skłóceni i nawzajem zwalczali 
lub byli niekonsekwentni.

Współczesne źródła islamizmu

• Historia islamizmu zaczyna się od działalności 

Dżamala al-Din Al-Afghaniego podczas jego 
pobytu w Kairze w latach 1871-1879

• Był z pochodzenia irańskim szyitą, choć sam 

podawał się za Afgańczyka.

• To on na nowo odkrył i wypromował przemyślenia 

ibn Tamijji.

• Al-Afghani zachodniej dominacji przeciwstawiał 

twardy nacjonalizm i poszukiwanie spoiwa dla 
świata arabskiego. Według niego świat islamu 
upadł z dwóch powodów: przez fanatyzm i tyranię.

Bractwo Muzułmańskie

• Ideologia Afghaniego padła na 

podatny grunt w 1928 roku za 
sprawą organizacji o nazwie Bractwo 
Muzułmańskie. 

• Jej twórcą był Hassan Al-Banna, 

egipski działacz religijny. 

• Wprowadził on zawodową przemoc 

do ruchu, który obecnie nazywamy 
fundamentalizmem islamskim.

Bractwo Muzułmańskie

•

Bracia Muzułmanie założyli tajny aparat, który 
miał przeprowadzać nielegalne operacje 
skierowane przeciw panującym w Egipcie 
Brytyjczykom. 

•

Przeorganizowali się w komórki (usar), które nie 
mogły liczyć więcej niż pięciu członków. 

•

Dokonywali skrytobójstw i prowadzili akcje 
dywersyjne. 

•

Prowadzili działalność propagandową skierowaną 
przeciw Brytyjczykom, starając się ukazać ich 
jako źródło niestabilności, biedy i upadku kraju.

Ku nowoczesności

• Bractwo Muzułmańskie stało się podwaliną 

współczesnego fundamentalizmu 
muzułmańskiego 

• Zachowała się jego legenda, która między 

innymi przyczyniła się do powstania Al-
Kaidy.

• Wielu badaczy jest skłonnych widzieć 

przyczynę odrodzenia islamskiego 
fundamentalizmu w kompromitacji 
świeckich ideologii w świecie islamu.

Ku nowoczesności

W odrodzeniu się islamskiego fundamentalizmu 

współuczestniczyła Związek Radziecki, kiedy w 
1979 roku dokonał najazdu na Afganistan. 

To wydarzenie zjednoczyło świat arabski w walce z 

„niewiernym najeźdźcą”. 

Ochotnicy z całego islamskiego świata zjechali się do 

Afganistanu, aby chronić ten kraj przed 
„bezbożnym komunizmem”. 

Świat islamski zjednoczył się wtedy wokół jednej idei 

i nie było wtedy ważne, czy bojownik pochodzi z 
Afganistanu, Jemenu, Arabii Saudyjskiej czy Egiptu.

Terror

•

Terror wymierzony w ludność cywilną nie był 
stosowany jedynie przez fanatyków islamskich.

•

Jego początki to walka o powstanie Izraela – atak 
Irgun na hotel King David w Jerozolimie w 1947 
(zginęło ok. 100 osób)

•

Od 1965 r. taktyką palestyńskiego ugrupowania 
al Fatah stały się ataki na ludność cywilną. 

•

Podczas olimpiady w Monachium w 1972  
palestyńskie komando Czarny Wrzesień 
zaatakowało sportowców izraelskich (w akcji 
odbicia zginęło 11 sportowców i 7 terrorystów).

Terror

Terroryści zaczęli dostosowywać taktykę 

zamachów terrorystycznych do 
zmieniających się realiów, w poszukiwaniu 
metody, która w największym stopniu 
zastraszyłaby społeczeństwo i zmusiła 
rządzących do ustępstw. 

Bronią o największym psychologicznym 

potencjale rażenia stały się zamachy 
samobójcze.

Terror

• W połowie lat 90. zaczęli wysadzać się bojownicy 

palestyńskiego Dżihadu, Hezbollahu i Hamasu 

• Samą metodę jako pierwsze zastosowały „Tamilskie 

Tygrysy”). 

• Hezbollah po raz pierwszy użył jako ruchomych 

„bomb” kierowanych przez samobójców ciężarówek 
(atak na amerykańskie koszary w Bejrucie w 1983) 

• Najsłynniejszymi indywidualnymi zamachami 

samobójczymi był atak na przystanek autobusowy w 
Tel Awiwie (1994, ginie 21 osób), atak na klub w 
Riszon Lecion, koło Tel Awiwu (2002, ginie 14 osób).

Droga ku Al-Kaidzie

• Sayyid Qutb był jednym z najważniejszych działaczy Bractwa 

Muzułmańskiego. 

• Postulował utworzenie państwa islamskiego. 
• Uważał, że muzułmanie nie są pewnymi wyznawcami islamu i, jak 

wszyscy fundamentaliści, uzurpował sobie prawo do decydowania o 
tym, kto jest prawdziwym islamistą a kto odstępcą (zasługującym 
oczywiście na śmierć). 

• Poglądy Kutuba stały się inspiracją dla niejakiego Aymana Muhammada 

Rabaie al-Zawahiriego. 

• Zawahiri, jako mocno zaangażowany w działalność Braci, uczestniczył w 

spisku na życie Sadata. 

• Po zabiciu prezydenta Egiptu Zawahiri został złapany i torturowany. W 

więzieniu nie wytrzymał tortur, załamał się i wydał swoich wspólników. 

• To wydarzenie zaważyło na jego dalszym losie. Nigdy nie wybaczył tej 

zdrady sobie i reżimowi. Jego poglądy stały się jeszcze bardziej skrajne, 
co miało już niedługo znaleźć swoje ujście w działalności dla Al-Kaidy.

Droga ku Al-Kaidzie

• Niszczeni w Egipcie Bracia Muzułmanie 

emigrowali do pobliskich krajów 
arabskich, gdzie zajęli się nauczaniem 
miejscowych. 

• Jednym z nich był brat Sayyida Qutba - 

Mohamed. 

• Wyjechał on do Arabii Saudyjskiej, gdzie 

stał się nauczycielem pewnego młodego 
człowieka - Osamy ibn Ladena.