PEDAGOGIKA
ZDROWIA
PEDAGOGIKA
ZDROWIA
Pedagogika
zdrowia
jest jedną z subdyscyplin
pedagogiki.
Według M. Demela, "stanowi teoretyczną
podstawę wychowania zdrowotnego.
Głównym jej zadaniem jest wypracowanie
formuły kooperacji pedagogiki z medycyną,
a następnie przekładanie kategorii medycznych
na kategorie pedagogiczne. Przyczynia się do holizmu
pedagogicznego tj. postrzegania ucznia jako całości".
Uświadamia nauczycielom związki między
naukami biologicznymi i społecznymi oraz fakt,
że "nie mózg dziecka chodzi do szkoły, lecz ono całe„
(M. Kacprzak) i że ciało jest "drugim, równie ważnym
podmiotem procesu wychowania…”
W wielu krajach (zwłaszcza anglojęzycznych) nie wyodrębnia
się pedagogiki zdrowia, uważając, że jest ona równoznaczna
(synonim) z edukacją zdrowotną.
W Polsce pedagogika zdrowia (edukacja zdrowotna) nie
znajduje dotychczas należnego jej miejsca w teorii i praktyce
pedagogiki oraz w kształceniu i doskonaleniu pedagogów i
nauczycieli
Pedagogikę zdrowia ze względu na cele i przedmiot
zainteresowań
można podzielić na dwie części. Jedną z nich moglibyśmy
nazwać
„
pedagogiką o zdrowiu
”, drugą – „
pedagogiką dla zdrowia
”.
~Przedmiot i cele pedagogiki zdrowia ~
„Pedagogika o zdrowiu” dokonuje
analizy
z punktu widzenia pedagoga
(kogoś kto ma oddziaływać)
bada wpływ zdrowia
podopiecznych, jednostek,
grup na procesy wychowania i
nauczania
„Pedagogika dla zdrowia” to
część pedagogiki
zajmująca się działaniami które
mają
wzbogacić pedagoga,
nauczyciela,
instruktora w wiedze.
Co ma zrobić i jak
ukształtować wychowanka.
Dorobek pedagogiki jest także podstawą określania celów
nauczania,
projektowania dydaktycznego, konstruowania strategii
kształcenia i edukacji zdrowotnej, kształtu treści nauczania,
ewaluacji i pomiaru edukacji zdrowotnej. Dydaktyka zajmuje się
również innowacyjnością w nauczaniu. Prezentuje konkretne
organizacyjne rozwiązania dydaktyczne przyjęte w instytucjach
kształcących i wobec różnych grup społecznych.
Dzięki pedagogice edukatorzy zdrowia uczą się technik
poradnictwa i przygotowania wychowanków do samokształcenia
i wychowania. Odrębnym problemem zaś jest zadnienie
kształcenia pedagogów zdrowia.
Obszary badawcze mieszczące się w sferze zainteresowań
współczesnej pedagogiki zdrowia obejmują zdaniem
między innymi :
Społeczno-środowiskowe uwarunkowania zdrowia i
choroby
Wieloaspektowe badania i analizy związane z procesem
edukacji (kształcenie i wychowywanie),
Edukacja zdrowotna w pedagogice zdrowia
Społeczno-środowiskowe uwarunkowania zdrowia
i choroby
Poznawanie takich uwarunkowań zdrowia i choroby,
jak:
warunki kulturowe,
społeczno-ekonomiczne, tj. :
zatrudnienie (bezrobocie),
poziom życia (standard życia w danym społeczeństwie),
dostęp do informacji i edukacji,
stres społeczny,
ubóstwo społeczne,
polityka społeczna państwa,
marginalizacja wielu grup
społecznych,
dostęp do służby zdrowia,
nierówności społeczne
Wieloaspektowe badania i analizy związane z procesem
edukacji (
kształcenie i wychowywanie
)
Ukierunkowane na doskonalenie zdrowia i umiejętności życiowych
sprzyjających zdrowemu stylowi życia, a także związanej z nim poprawie
jakości życia w każdym okresie życia człowieka.
Dobra diagnoza jest punktem wyjścia projektowania zmian,
pedagogicznej kompensacji oraz pracy socjalnej w środowisku na rzecz
zdrowia. Diagnozowanie indywidualnych i rodzinnych potrzeb
zdrowotnych, a także potrzeb edukacyjnych związanych ze zdrowiem
różnych grup społecznych wiąże się z przygotowaniem odpowiednich
narzędzi badawczych, wykorzystaniem medycznych i społecznych
mierników zdrowia/choroby.
Podnoszenie poziomu świadomości (wiedzy o zdrowiu) zdrowotnej i
umiejętności z nim związanych oraz kształtowanie nawyków prowadzą
prawdopodobnie do wyborów zachowań prozdrowotnych, tj.
sprzyjających zdrowiu.
Edukacja zdrowotna w pedagogice
zdrowia
Może być rozpatrywana (analizowana,
badana i organizowana) w wielu różnych aspektach
:
ze względu na zasięg społeczno-środowiskowy
ze względu na kategorie wieku
ze względu na stan zdrowia osób
jako przedmiot nauczania na wszystkich szczeblach
kształcenia
jako obszar udzielania wsparcia społecznego, głównie
o charakterze informacyjnym i instrumentalnym, które
sprzyja zrozumieniu sytuacji i położenia życiowego
związanego z chorobą
jako kompensacja (kompensacja przez edukację
zdrowotną dotyczy wyrównywania braków w zakresie
wiedzy o zdrowiu, zagrożeń zdrowia, umiejętności
życiowych służących właściwemu rozwojowi i/lub
adaptacji jednostek i grup społecznych do nowych
warunków)
MEDYCYNA -> anatomia, fizjologia, genetyka należą do
podstawowych dziedzin bez znajomości których nie można
mówić o właściwym funkcjonowaniu kreatora zdrowia. Treści
mające swe źródła w medycynie znajdują się w programach
nauczania wszystkich pedagogów.
DIETETYKA -> oraz dorobek lekarzy dotyczący racjonalnego
żywienia stały się również jednym z niezbędnych elementów
wykształcenia lidera zdrowia
Związki pedagogiki zdrowia z innymi
dziedzinami nauki i wiedzy
ZDROWIE PUBLICZNE -> w pewnym zakresie zajmuje się
odniesieniami zdrowia do problemów organizacji i struktury
społeczeństwa
MEDYCYNA SZKOLNA -> ten dział nauki i praktyki
lekarskiej jako typ wiedzy o medycynie środowiskowej
wzbogacał poznawczo pedagogów
FILOZOFIA I ETYKA -> prowadzony przez nie dyskurs
nadaje wyraźny kierunek myśleniu o zdrowiu w różnych jego
stanach, o chorobie i o śmierci
PSYCHOLOGIA ZDROWIA ->edukacja zdrowotna czerpie z
psychologii zdrowia informacje o potrzebach człowieka,
zależnościach między procesami emocjonalnymi a
zachowaniami człowieka
NAUKI O KULTURZE FIZYCZNEJ -> dają pedagogowi
zdrowia wiedzę merytoryczną o kształtowaniu cielesności
człowieka i o optymalnych metodach samodoskonalenia ciała.
OŚWIATA ZDROWOTNA -> wyodrębniła się w autonomiczną
dziedzinę metodyki oświatowej, realizowaną przez
wyspecjalizowane instytucje, posiadające własne ośrodki,
system kształcenia i nadzoru.
Wybrane zagadnienia metodologiczne w pedagogice
zdrowia
D E F I N I C J A Z D R O W I A
Zdrowie jest procesem przystosowania się do
zmieniających się warunków środowiskowych. Dlatego też
program edukacji pro zdrowotnej powinien obejmować
swym zasięgiem całe otoczenie, w którym przebywa
dziecko. W procesie tym współdziałać muszą trzy podmioty
edukacyjne: dzieci, nauczyciele i rodzice.
Ocena zdrowia zależy od :
jego faktycznego stanu
od typu choroby – ostra czy przewlekła
dotychczasowych doświadczeń wynikających
z braków zdrowotnych
perspektyw zmiany stanu zdrowia
domniemanego i rzeczywistego wpływu na społeczne
sytuowanie się jednostki
marginesu swobody
kulturowego stereotypu przypisywania obowiązującego
stanu zdrowia do takich kat. jak : wiek, płeć, zawód itp.
wartości zdrowia w systemie aksjologicznym człowieka
stopnia akceptowania realizowanych wzorów zachowań
Ocena zdrowia
Czynniki wpływające na stan
zdrowia
Światowa Organizacja zdrowia
uznaje, że „zdrowie to pozytywny stan
Samopoczucia fizycznego, psychicznego
i społecznego, a nie tylko brak choroby
lub ułomności”
lub
„zdrowie jest pełnią
fizycznego, psychicznego i społecznego
dobrostanu człowieka a nie tylko brakiem
choroby lub niedomagania”
Definicja WHO
Z punktu widzenia kryterium dewiacji i defektów rozwojowych
człowieka należy założyć, iż pedagogika zdrowia zajmuje się
wszystkimi kategoriami ze szczególnym uwzględnieniem
pewnych grup, są to :
Osoby zdrowe, uważające się za zdrowe i chcące osiągnąć
wyższy poziom zdrowia
Osoby uważające się za zdrowe i podejmujące aktywność w
celu zapobieżenia chorobie
Osoby uważające się za zdrowe, ale znajdujące się w
warunkach zwiększonego ryzyka dla elementów stanu zdrowia
Osoby dostrzegające u siebie anomalie zdrowotne
Osoby uważające się za chore i będące faktycznie chore
Status teoretyczny pedagogiki zdrowia wśród
nauk o wychowaniu
Osoby uważające się za chore i podejmujące aktywność w
celu poprawy swego stanu zdrowia
Osoby dbające o zdrowie płodu, dziecka lub innego
człowieka
Osoby pragnące zajść w ciążę lub dążące do zapewnienia
jej optymalnego przebiegu
Społeczne dążenie do optymalnego zdrowia jednostek i
zbiorowości wynika z instynktu samozachowawczego
społeczeństwa. Uzasadnieniem praktycznego uprawiania
edukacji zdrowotnej jest stan zdrowia społeczeństwa i
ogromne możliwości jego poprawy.
W zależności od schorzenia, wieku chorego, płci, stopnia
przypisania choroby do grupy przypadków piętnujących może
wystąpić szereg niekorzystnych zmian i ograniczeń :
Fizjologiczne – zmiany wyglądu, ograniczenia ruchu, siły,
koordynacji
Społeczne – upośledzenie w kontaktowaniu się z innymi ludźmi
Psychologiczne – obawy, lęki, fobie, depresja, izolowanie się
Uzasadnienie dla uprawiania
pedagogiki zdrowia
Marlena Duchnik
Ewelina Bartczak
Ada Tomalkiewicz
Angelika Jen
Prezentację przygotowały :
B. Śliwerski, Pedagogika Subdyscypliny wiedzy Pedagogicznej,
Gdańskie Wydawnictwo Pedagogiczne, Gdańsk 2006, tom 3,
s. 337-359
Pedagogika zdrowia [online]. [dostęp 7.06.2012 godz. 16.00]
dostęp w :
http://docs6.chomikuj.pl/657533806,PL,0,0,Pedagogika-
zdrowia.doc
Bibliografia