Problemy pielęgnowania pacjentów z 
zaburzeniami pracy serca

Obraz kliniczny

•

Arytmie serca mogą stanowić poważne zagrożenie życia. W 
zaburzeniach rytmu i przewodnictwa wyróżnia się: 
zaburzenia rytmu przebiegające z wolną czynnością serca 
(bradyarytmie) oraz zaburzenia rytmu przebiegające z 
szybką czynnością serca (tachyarytmie), w tym arytmie 
nadkomorowe i komorowe.

•

Dodatkowe pobudzenia nadkomorowe, mogące towarzyszyć 
różnym chorobom serca, są również arytmiami 
występującymi powszechnie u osób zdrowych. Przebiegają 
zwykle bezobjawowo, tylko czasami pacjent odczuwa 
nierówne bicie serca lub przerwy w jego pracy. Zapis EKG 
jest podstawowym badaniem diagnostycznym. Dodatkowe 
pobudzenia nadkomorowe rzadko wymagają leczenia.

•

Częstoskurcz nadkomorowy (tachycardia 
supraventricularis) jest to każdy rytm serca > 100 
uderzeń na minutę. Pacjent odczuwa kołatanie 
serca, zawroty głowy, dyskomfort w klatce 
piersiowej, duszność, lęk. Może dojść do 
zasłabnięcia lub omdlenia. Częstoskurcz 
najczęściej przebiega napadowo.

•

Migotanie przedsionków (fibrillatio atriorum) jest 
to szybki i nieuporządkowany rytm przedsionków, 
zakłócający hemodynamikę skurczu, o róż-
norodnych przyczynach sercowych i 
pozasercowych. Może przebiegać bezobjawowo, 
choć najczęściej występują objawy kliniczne, tj. 
kołatanie serca, omdlenia, zawroty głowy, 
zmniejszona tolerancja wysiłku.

•

Komorowe zaburzenia rytmu serca (arrhythmia 
ventricularis) mogą występować pod postacią 
dodatkowych skurczów komorowych, częstoskurczu 
komorowego, migotania i trzepotania komór. 
Dodatkowe pobudzenia komorowe często przebiegają 
bezobjawowo, niekiedy obecne są takie objawy, jak 
kłucie w okolicy serca, zawroty głowy, spadek 
ciśnienia. Migotanie komór prowadzi do zatrzymania 
akcji serca.

•

Zaburzenia automatyzmu i przewodnictwa mogą mieć 
charakter stały lub przejściowy. Wiążą się z dysfunkcją 
węzła zatokowo-przedsionkowego. 

•

Do objawów klinicznych można zaliczyć napady utraty 
przytomności (zespół MAS – Morgagniego–Adamsa–
Stokesa), zawroty głowy, zmniejszoną tolerancję 
wysiłku.

Problemy pielęgnacyjne chorych i 
interwencje pielęgniarskie

•

Problem pielęgnacyjny: uczucie duszności 
oraz dyskomfortu w klatce piersiowej 
spowodowane częstoskurczem 
nadkomorowym.

•

Cel opieki:

-  przerwanie napadu częstoskurczu,
- uspokojenie pacjenta.

Działania pielęgniarskie

•

 podanie leków zleconych przez lekarza (powodujących 
przerwanie napadu), 

•

  wykonanie zabiegów zwiększających napięcie nerwu 
błędnego: próba Valsalvy – podczas testu badany 
wydmuchuje powietrze przez nos, przy zamkniętych 
ustach i uciśniętych skrzydełkach nosa;  polecenie 
pacjentowi zanurzenia twarzy w zimnej wodzie; podanie 
zimnego napoju; uciskanie na tylną ścianę gardła,

•

 poinformowanie chorego o konieczności unikania 
czynników, które mogą wyzwolić napad częstoskurczu 
nadkomorowego (nadużywanie kawy, papierosów, 
alkoholu, stres, duży wysiłek fizyczny, obfity posiłek).

Problem pielęgnacyjny: możliwość wystąpienia 

zasłabnięć i omdleń z powodu niedotlenienia mózgu 
na tle zaburzeń rytmu serca. 

Cel opieki:

•

  unormowanie pracy serca,

•

wczesne wykrycie zaburzeń rytmu serca,

•

  zapobieganie urazom. 

Działania pielęgniarskie:

•

 regularne kontrolowanie i odnotowywanie pomiarów 
tętna i ciśnienia tętniczego krwi,

•

  podawanie leków na zlecenie lekarza w zależności 
od rodzaju zaburzeń rytmu,

•

 przy zawrotach głowy ułożenie chorego w pozycji 
płaskiej z uniesionymi  kończynami dolnymi,

•

powiadomienie lekarza o każdym pogorszeniu stanu 
zdrowia, uspokojenie chorego.

Problem pielęgnacyjny: możliwość wystąpienia nagłego 

zatrzymania krążenia z powodu migotania komór.

Cel opieki:

•

  wczesne wykrycie zaburzeń rytmu serca,

•

  zapobieganie nagłym zgonom sercowym.

Działania pielęgniarskie:

•

  kontrolowanie podstawowych parametrów życiowych pacjenta 
(oddech, tętno, ciśnienie tętnicze krwi) oraz zapisu EKG,

•

  w sytuacji migotania komór podjęcie działań resuscytacyjnych 
według ERR (Europejska Rada Resuscytacji) z wykonaniem 
defibrylacji elektrycznej,

•

po unormowaniu pracy serca przy wskazaniach do 
wszczepienia kardiowertera-defi brylatora (ICD) przygotowanie 
chorego do zabiegu. ICD to urządzenie, które wszczepia się w 
okolicę lewego mięśnia piersiowego w celu zapobiegania 
nagłym zgonom sercowym, potrafiące wykrywać oraz 
automatycznie przerywać migotanie komór i częstoskurcz 
komorowy za pomocą defi brylacji impulsem działającym 
bezpośrednio na serce lub stymulacją przeciwczęstoskurczową