MAKROEKONOMICZNY
WYMIAR PODATKU
MAKROEKONOMICZNY
WYMIAR PODATKU
Podatek jest klasyczną daniną
publiczną.
Należy on do najstarszych kategorii
finansowych i w ogóle ekonomicznych.
Wedle najbardziej rozpowszechnionej
definicji, podatek to:
◦
pieniężne
◦
przymusowe
◦
ogólne
◦
nieodpłatne
◦
bezzwrotne
świadczenie na rzecz państwa lub innych
związków publicznoprawnych.
Ze względu na kryterium przedmiotowe
podatki dzielą się na:
◦
podatki majątkowe i podatki od praw
majątkowych
◦
podatki od przychodów
◦
podatki od dochodów
◦
podatki od wydatków
Klasyfikacja podatków
Dochody ogółem 277 782 224
Dochody podatkowe 247 980 007
Dochody niepodatkowe 28 148 107
Środki z UE i innych źródeł
niepodlegających zwrotowi 1 654 110
89,27%
10,13%
0,60%
Podział dochodów według ustawy na rok 2014 w tys. PLN
Dochody podatkowe
Dochody niepodatkowe
Środki z UE i innych źródeł
niepodlegających zwrotowi
Podatek jest podstawowym narzędziem
przejmowania przez państwo
dochodów i zaspokajania popytu na
pieniądz.
264 803 010; 90,14%
27 125 247; 9,23%
1 837 871; 0,63%
Budżet według ustawy za rok 2012 w tys. PLN
Dochody podatkowe
Dochody niepodatkowe
Środki z UE i innych źródeł
248 274 572; 86,33%
37 143 234; 12,92%
2 177 309; 0,76%
Wykonanie za rok 2012 w tys. PLN
Dochody podatkowe
Dochody niepodatkowe
Środki z UE i innych
źródeł
Różnica pomiędzy dochodami wg ustawy
a wykonaniem za rok 2012 w tys. PLN
Wykonanie za rok 2012 w tys. PLN
0
50 000 000
100 000 000
150 000 000
200 000 000
250 000 000
300 000 000
350 000 000
Budżet według ustawy
Wykonanie
2%
7%
-
27%
-
16%
POLITYKA FISKALNA
Możliwości samoczynnego
kształtowania procesów gospodarczych
są ograniczone i wymagają interwencji
państwa, chociaż zakres tej interwencji
oraz stosowane narzędzia są
przedmiotem kontrowersji wśród
polityków gospodarczych.
Państwo ponosi odpowiedzialność za
przebieg procesów gospodarczych, nie
można jednak wyciągać wniosku, że
odpowiedzialność ta zmusza do ingerencji
państwa w gospodarkę np. wtedy, gdy
mechanizm rynkowy zapewnia wzrost
gospodarczy i harmonijny rozwój, ale też
państwo nie może dystansować się od
przebiegu procesów gospodarczych i
zjawisk, jak inflacja, bezrobocie itp.
Dwa podstawowe rodzaje
instrumentów pieniężnych, za pomocą
których państwo może oddziaływać na
gospodarkę:
◦
Polityka monetarna
◦
Polityka fiskalna
Polityka monetarna „odpowiedzialna" jest
przede wszystkim za obronę wartości
pieniądza, regulowanie podaży pieniądza
krajowego, zachowanie bezpieczeństwa
walutowego kraju względem zagranicy.
Polityka fiskalna ma na celu przede
wszystkim dostarczenie potrzebnych
państwu dochodów, ale w szerszym ujęciu
cele realizowane przez te rodzaje polityki
muszą sprowadzać się do celów globalnych,
takich jak np. wzrost gospodarczy.
Polityka fiskalna polega na
wykorzystywaniu różnych
instrumentów, które służą:
◦
zaspokojeniu popytu państwa (władz publicznych)
na pieniądz (dochody),
◦
realizacji statutowych zadań władz publicznych za
pomocą zgromadzonych środków pieniężnych,
◦
realizacji pozafiskalnych celów państwa, ale przy
wykorzystaniu instrumentów polityki fiskalnej.
Tworzenie warunków pełnego (pełniejszego)
wykorzystania zdolności wytwórczych
gospodarki
Tworzenie warunków gromadzenia
oszczędności pieniężnych przez
optymalizację obciążeń podatkowych
Ograniczanie amplitudy wahań cyklu
koniunkturalnego
Cele polityki fiskalnej
Walka ze skutkami bezrobocia i promowanie
procesu tworzenia nowych miejsc pracy
Korekta nadmiernego zróżnicowania
dochodów w społeczeństwie będącego
skutkiem bezwzględnie działającego
mechanizmu rynkowego
Łagodzenie negatywnych skutków ubocznych
działalności podmiotów rynkowych
Polityki fiskalnej polega na tym, żeby
państwo umiejętnie łączyło realizację
podstawowych celów polityki fiskalnej
(gromadzenie potrzebnych państwu
środków pieniężnych) z równoczesnym,
rozwiązywaniem innych ważnych celów
gospodarczych i społecznych.
Narzędzia polityki fiskalnej
narzędzia podatkowe,
zasiłki dla bezrobotnych,
wydatki związane z tworzeniem nowych
miejsc pracy i z finansowaniem programów
zmiany kwalifikacji zawodowych,
wydatki promujące restrukturyzację
gospodarki w układzie branżowym i
przestrzennym,
Narzędzia do realizacji celów
polityki fiskalnej
wydatki promujące rozwój drobnej
wytwórczości,
wydatki na roboty publiczne,
deficyt budżetowy,
dług publiczny,
poręczenia i gwarancje państwa dla
podmiotów zaciągających pożyczki
(kredyty).
Ingerencja państwa za pomocą narzędzi
fiskalnych jest korzystna dla jednych
podmiotów, ale jedno cześnie narusza
interesy innych podmiotów.
Aktywna polityka fiskalna występuje
wówczas, gdy rząd stosuje wybrane środki
w celu: przeciwdziałania cyklicznym
przypadkowym wahaniom gospodarczym,
zapewnienia stabili zacji cen, ograniczania
bezrobocia itp.
Aktywna i pasywna polityka
fiskalna
Pasywna polityka fiskalna wykorzystuje
automatyczne stabilizatory.
Uruchomienie tych środków nie wymaga
żadnej decyzji władz administracyjnych, a
wynika z właściwej niektórym typom
podatków i wydatków państwa wrażliwości
na zmiany poziomu dochodu narodowego i
bezrobocia.
Wielkość wpływów podatkowych zależy od
wielkości takich czynników, jak np. dochody
osobiste ludności, dochody przedsiębiorstw,
spółek itp., wtedy zmiana poziomu tych
dochodów automatycznie prowadzi do
zmiany poziomu wpływów.
Działanie automatycznych stabilizatorów
koniunktury oparte jest na wykorzystaniu
„wbudowanej giętkości" np. systemu
podatkowego (progresywny, regresywny
charakter stawek podatkowych), dzięki
czemu w zależności od sytuacji
gospodarczej odpowiednio kształtują się
wielkości wpływów podatkowych.
dobrze skonstruowany i rozwinięty system
podatkowy,
skuteczny aparat skarbowy,
sprawne procedury legislacyjne,
dobrze rozwinięte instytucje publiczne.
Instytucjonalne podstawy
polityki fiskalnej
Od tego, jakie stosuje się rodzaje podatków
i innych instrumentów zależy stymulacyjne
lub hamujące oddziaływanie państwa na
aktywność podmiotów.
Warunkiem skutecznej polityki fiskalnej jest
też dobrze zbudowany i sprawnie
funkcjonujący aparat skarbowy, który
tworzą zarówno jednostki skarbowe
wymierzające i egzekwujące należności
skarbowe, jak i jednostki kontroli
skarbowej.
Sprawne procedury legislacyjne dlatego
warunkują skuteczność polityki fiskalnej, że
polityka ta dotychczas jest prowadzona
metodą prób i błędów. Wprowadzenie zmian
w tym zakresie wymaga zmian w
podstawach prawnych.
Warunkiem skutecznej polityki fiskalnej są
dobrze rozwinięte, szeroko rozumiane,
instytucje publiczne. Chodzi zwłaszcza o
takie instytucje, które pozwalają jak
najlepiej wydać publiczne środki pieniężne
w celu realizacji zadań władz.
„Istotą dobrej polityki finansowej jest
dążenie do zrównoważenia budżetu bez
przeciążenia podatkowego; a więc bez
inflacji i bez przeciążenia finansowego w
innej formie. Budżet zrównoważony kosztem
przeciążenia podatkowego jest tylko
chwilowo zrównoważony„
A. Krzyżanowski
„Dobra” polityka fiskalna
Racjonalny fiskalizm
Umiejętność łączenia celów fiskalnych z
celami pozafiskalnymi
Stabilność polityki fiskalnej
Teoretyczne cechy „dobrej”
polityki fiskalnej
W skali makroekonomicznej „dobra”
polityka fiskalna ma za zadanie przede
wszystkim zapewnić wzrost
gospodarczy państwa.
Nadmiernie agresywne ingerowanie władz
publicznych w dochody, czego skutkiem
może być spowolnienie wzrostu
gospodarczego, a w krańcowych
przypadkach nawet doprowadzenie
podmiotów do ruiny, co obróci się przeciw
władzom publicznym, które utracą źródło
dochodów.
Nadmierna polityka
fiskalna
zakres ingerencji systemu finansów
publicznych w PKB,
stopień pokrycia wydatków publicznych z
dochodów,
progresywne skale podatkowe,
różnice między nominalną a efektywną
stopą opodatkowania,
zakres występowania tzw. szarej strefy w
gospodarce.
Mierniki fiskalizmu
Cechą „dobrej” polityki fiskalnej jest też
stabilność zasad.
Jest ona warunkiem racjonalnego
zachowania się podmiotów gospodarczych,
co daje podstawę podejmowania decyzji
średnio- i długookresowych
BUDŻET PAŃSTWA
Stanowi najważniejszą część dochodów i
wydatków sektora finansów publicznych.
Jest to roczny plan dochodów i wydatków
instytucji szczebla centralnego (tzn.
instytucji rządowych), nazywany też często
planem finansowym państwa.
Budżet państwa
Założenia makroekonomiczne
Dochody budżetu państwa
Wydatki budżetu państwa
Przewidywany wynik budżetu państwa
Sposób sfinansowania deficytu budżetu
Elementy budżetu państwa
179 030 000; 72,20%
23 250 000; 9,38%
43 700 000; 17,62%
7; 0,00% 2 000 000; 0,81%
Plan dochodów z tyt. podatków na rok 2014 (w tys. PLN)
Podatki pośrednie
Podatek dochodowy od osób
prawnych
Podatek dochodowy od osób
fizycznych
Podatek tonażowy
Podatek od wydobycia niektórych
kopalin
115 700 000; 64,63%
62 080 000; 34,68%
1 250 000; 0,70%
Plan dochodów budżetowych z tyt. podatków pośrednich na rok 2014 (w tys. PLN)
Podatek od towarów i
usług
Podatek akcyzowy
Podatek od gier
jest funduszem scentralizowanych zasobów
pieniężnych
przymusowy charakter gromadzenia
środków
gromadzenie środków ma charakter
ekonomiczny i społeczny
dotyczy działalności organów i podmiotów
państwa w przyszłości
budżet jako fundusz nadaje rygorów
prawnych wydatkom budżetowym
Wybrane cechy budżetu
państwa
Polityczna
Kontrolna
Ekonomiczna
Grupy funkcji budżetu państwa
Redystrybucyjna
Fiskalna
Stabilizacyjna
Alokacyjna
Podział funkcji
ekonomicznej
DOCHODY A PRZYCHODY
BUDŻETOWE
Środki pieniężne pobierane od podmiotów
gospodarczych i gospodarstw domowych
przez państwo lub przez odrębny organ
samorządu terytorialnego w celu realizacji
wydatków zapewniających wypełnienie
zadań państwowych.
Dochody budżetowe
podatki i opłaty
cła
wpłaty z zysku przedsiębiorstw państwowych
oraz jednoosobowych spółek Skarbu Państwa
wpłaty z tytułu dywidendy
wpłaty z zysku NBP
Elementy dochodów budżetu
państwa
2009
2010
2011
2012
95000000
100000000
105000000
110000000
115000000
120000000
125000000
Wartość dochodu z tyt. podatku VAT
Wartość dochodu z tyt.
podatku VAT
odsetki od środków zgromadzonych na
rachunkach bankowych państwowych
jednostek budżetowych lub organów władzy
publicznej
odsetki od lokat terminowych ustanowionych ze
środków zgromadzonych na centralnym
rachunku bieżącym budżetu państwa
odsetki od udzielonych z budżetu państwa
pożyczek krajowych i zagranicznych
2008
2009
2010
2011
2012
240 000 000
250 000 000
260 000 000
270 000 000
280 000 000
290 000 000
300 000 000
310 000 000
320 000 000
330 000 000
Dochody i wydatki budżetu państwa w latach 2008-2012 (w tys. PLN)
Przychody publiczne wynikają głównie z
przyprowadzonych przez jednostki operacji
dłużnych, w związku z tym są pozycjami o
charakterze zwrotnym.
Przychody budżetowe
ze sprzedaży papierów wartościowych
z prywatyzacji majątku Skarbu Państwa oraz
majątku jednostek samorządu
terytorialnego
ze spłat pożyczek i kredytów udzielonych ze
środków publicznych
z otrzymanych pożyczek i kredytów
Elementy przychodów budżetu
państwa
WYDATKI A ROZCHODY
BUDŻETOWE
Charakter prawny wydatków budżetowych,
w tym ich przeznaczenie, rodzaj, sposób
klasyfikacji i prezentacji w ustawie
budżetowej, określa ustawa o finansach
publicznych.
Wydatki budżetowe
funkcjonowanie organów władzy publicznej
zadania wykonywane przez administrację rządową
subwencje ogólne i dotacje dla JST
wpłaty do budżetu Unii Europejskiej
subwencje dla partii politycznych
obsługę długu publicznego
Wydatki budżetu państwa
3,28%
3,89%
6,32%
23,89%
4,11%
3,19%
13,24%
21,52%
3,90%
4,38%
12,29%
Wydatki budżetowe w roku 2012, wybranych działach (w tys. PLN)
Rolnictwo i łowiectwo
Administracja publiczna
Obrona narodowa
Obowiązkowe ubezpieczenia
społeczne
Bezpieczeństwo publiczne i
ochrona przeciwpożarowa
Wymiar sprawiedliwości
Obsługa długu publicznego
Różne rozliczenia
Szkolnictwo wyższe
Pomoc społeczna
Inne
Rozchody publiczne (budżetowe)
odzwierciedlają przede wszystkim
przeprowadzone przez jednostki operacje
zwrotne.
Rozchody budżetowe
spłaty otrzymanych pożyczek i kredytów
wykup papierów wartościowych
udzielone pożyczki i kredyty
płatności, których źródłem finansowania są
przychody z prywatyzacji majątku Skarbu
Państwa
płatności związane z udziałami Skarbu
Państwa w międzynarodowych instytucjach
finansowych
Rozchody budżetu
państwa
0
200000
400000
600000
800000
1000000
1200000
1400000
Rozchody
Przychody
Autorzy:
Łukasz Gawenda
Grzegorz Bujakowski
Sebastian Dziechciarz