TEORIA WOJNY – TEORIA POKOJU
XVIII wiek
Idea środkiem implementacji strategii
Naród w służbie strategii
1
TEORIA WOJNY – TEORIA POKOJU
XVIII wiek
Idea środkiem implementacji strategii
Naród w służbie strategii
1
XVIII wiek
„bankructwo motywów wszelkiej polityki”
Mączak Antoni „Historia Europy”
2
Rewolucja francuska
Sukcesy Napoleona
Wojna o dominację Francji w Europie
Wolność, równość, braterstwo
XVIII wiek
„bankructwo motywów wszelkiej polityki”
Mączak Antoni „Historia Europy”
3
Rewolucja francuska – podłożem dla przemocy
stosowanej przez państwo
Obalenie ancien régime’u
Terror i przemoc – technika sprawowania władzy
Masowość republikańskiej armii Napoleona – mobilizacja
potencjału
Kreatywność i lojalność dowódców
Rozwój przemysłu zbrojeniowego, masowy pobór
Zmiana taktyki – zmasowane natarcia tyralierą →walka
na bagnety
W XVIII wieku wojna była jeszcze sprawą gabinetu…na
początku XIX stulecia w szranki wstąpiły narody
Wojna narzędziem polityki Napoleona
4
Podporządkowanie państwa potrzebom wojennym
Koncentracja środków do prowadzenia wojny
Centralizacja ustroju
Pobór wojska – system dywizyjny
Zaopatrzenie na zasadzie „życia z kraju”
Sztuka wojny jest prosta wszystko jest sprawą wykonania
Działania: głównie ofensywne – przebicie frontu
Jeden słaby generał jest lepszy od dwóch dobrych
Sztuka wojny jest prosta – wszystko jest sprawą wykonania.
Ideologia
5
Ideologia o podłożu romantyczno-
patriotycznym
Ideologia o podłożu nacjonalistycznym
Bitwa narodów – Lipsk 1813 rok
Wnioski z dyktatury Napoleona
Kontynuatorka – bolszewicka Rosja
Despotyzm Napoleona przez swój szowinizm, zaborczość i kult
władzy służył za wzór dla wszystkich późniejszych totalitaryzmów
– prof. Mączak
6
Kapitulacja to próba ocalenia wszystkiego, oprócz honoru
Armia baranów, której przewodzi lew, jest silniejsza
od armii lwów prowadzonej przez barana
Pamiętajcie, panowie, co powiedział pewien rzymski
cesarz: trup wroga zawsze pachnie słodko
Nie polityka powinna rządzić ludźmi, lecz ludzie polityką
Wojna jest lepsza niż nietrwały pokój
Tam, gdzie rząd jest słaby, rządzi armia
Politykę wszystkich mocarstw określa ich położenie
geograficzne
Są tylko dwa kraje: Wschód i Zachód, i dwa ludy:
Wschodu i Zachodu
Napoleon a sprawa Polski
7
W interesie Napoleona leżało przywrócenie
niepodległości Polski z uwagi na zagrożenie
jakie stwarza najpotężniejsze imperium na
świecie….Rosja
Przeciwnicy Napoleona
8
Aleksander Suworow – w działaniach duże
podobieństwo do Napoleona – Sztuka
zwyciężania – Szybkosć ruchu i żywiołowość
ataku są duszą obecnej wojny.
Denis Dawidow – taktyka wojny partyzanckiej
– Zarys teorii wojny partyzanckiej – walor
terytorium Rosji jako państwa defensywnego –
oddziały kozackie
Artur Wellington – analizator błędów
Napoleona – „my sami będziemy postępować
w sposób sprawiedliwy i umiarkowany
Okres ponapoleoński
9
Rewolucja przemysłowa – rozwój technik walki
Rozwój poziomu życia obywateli
Rozwój edukacji
Wpływ państwa na życie obywateli
Prawa obywatelskie
Ekspansja pozaeuropejska
Z Napoleonem strategia weszła w wiek
dojrzały.
Rozprzestrzenianie idei wolności - pretekst do
walki.
Clausewitz
10
Traktat O wojnie – 8 ksiąg i 128 rozdziałów
Wojna jest zderzeniem woli przeciwników –
prawo dialektyki
1.
Istota wojny
2.
Istota strategii
3.
Relacja polityka-wojna
1. Istota wojny
11
Akt przemocy mający na celu zmuszenie
przeciwnika do spełnienia woli
Zniszczyć siły zbrojne przeciwnika
Zdobyć kraj
Złamać wolę przeciwnika
Cechy geniuszu
12
Odwaga
Wytrwałość i męstwo
Przenikliwy rozum
Trafność spojrzenia i zdecydowanie umysłu
Clausewitz jako teoretyk wojny
13
Teoria wojny jako nauka jest niemożliwa –
wielokierunkowość wojny
Teoria powinna wszystko oświetlać, żeby
umysł mógł łatwiej znaleźć drogę, nie może
jednak dostarczyć umysłowi formuł dla
rozwiązania konkretnych zadań
2. Istota strategii
14
Zasada zniszczenia
Największe straty ponosi się w czasie ucieczki, dlatego ważny
jest pościg, aby zniszczyć jak najwięcej sił przeciwnika
Czynniki strategii
wielkości moralne;
odwaga;
wytrwałość;
przewaga liczebna;
zaskoczenie;
podstęp;
skupienie w przestrzeni;
połączenie sił w czasie;
odwód strategiczny;
ekonomia sił.
Określenie środka ciężkości przeciwnika - środek ciężkości leży
w jedności interesów
3.Relacja polityka-wojna
15
Wojna jest integralną częścią polityki
Wojny nigdy nie można oddzielić od polityki…
im potężniejsza polityka tym potężniejsza
staje się wojna
Podporządkowanie politycznego punktu
kierownictwa wojskowemu byłoby absurdalne,
gdyż wojnę stworzyła polityka…polityka jest
inteligencją, wojna zaś narzędziem, a nigdy
odwrotnie
WOJNA JAKO RZECZYWISTOŚĆ NIELINEARNA
16
Alan Beyerchen
Na wojnie wszystko jest niepewne - Clausewitz
Wojna jest kameleonem zmieniającym po
trosze
w każdym poszczególnym przypadku swoją
naturę
Gra prawdopodobieństwa i przypadku
Teoria pokoju
17
Wieczysty pokój wg Kanta
Teoria demokratycznego pokoju
Idea pokoju wieczystego Projekt
Wieczystego Pokoju
18
1795 - formułuje następujące postulaty trwałego pokoju między
państwami:
Artykuły preliminaryjne:
żaden traktat pokojowy, w którym przez utajone zastrzeżenie zawarte zostało
zarzewie przyszłej wojny, nie może być za takowy uznany
żadne samoistne państwo (małe czy też duże) nie może być nabyte przez
jakieś inne państwo drogą spadku, zamiany, kupna lub darowizny
wojska regularne (miles perpetuus) winny być z czasem zupełnie zniesione
w związku z zewnętrznymi zatargami państwa nie powinny być zaciągane
żadne długi państwowe
żadne państwo nie powinno mieszać się przemocą do ustroju i rządów innego
państwa
żadne państwo w stanie wojny z innym państwem nie może sobie pozwolić na
takie wrogie kroki, które musiałyby uniemożliwić wzajemne zaufanie w
przyszłym pokoju, jak: wynajmowanie skrytobójców, trucicieli, łamanie
warunków kapitulacji, nakłanianie do zdrady w kraju, z którym prowadzi się
wojnę
Idea pokoju wieczystego Projekt
Wieczystego Pokoju
19
Artykuły definitywne:
ustrój obywatelski w każdym państwie powinien być
republikański
prawo międzynarodowe powinno opierać się na
federalizmie wolnych państw
ogólnoświatowe prawo obywatelskie, powinno być
ograniczone do warunków powszechnej gościnności
Kant
20
Demokracje nie walczą między sobą.
Król z narodem, naród z królem.
Postępuj wedle takiej tylko zasady, co do
której mógłby i jednocześnie chcieć, aby stała
się prawem powszechnym.
Kant
21
Wieczny pokój wymaga radykalnej i niezbędnej przemiany
ludzkich relacji, bez której wszelka własność i
bezpieczeństwo są niepewne. Wymaga on ustanowienia
powszechnego ustroju państwowego. Jest to niewykonalne,
zamiast tego musimy zaakceptować związek państw.
Ponieważ jednak niewykonalność tego projektu nie została
ostatecznie dowiedziona, a moralność domaga się
wiecznego pokoju, a więc i powszechnego państwa
obywatelskiego, należy mimo wszystko uznać wieczny pokój
za cel, do którego będziemy nieustannie się przybliżać
dzięki ciągłemu postępowi.
Teoria demokratycznego pokoju
22
Jack Levy podsumował stanowisko liberalne twierdząc, że „wojna jest
nieekonomiczna, ponieważ jej wynikiem jest zmniejszenie liczby ludności,
zniszczenie przemysłu, wzrost podatków i długów, strata zysków,
ograniczenie handlu międzynarodowego i generalne zakłócenie równowagi
ekonomicznej; dlatego generuje ona szeroką koalicję interesów
przeciwnych polityce wojennej”.
neokantowska teoria demokratycznego pokoju
teoria bezpieczeństwa zbiorowego.
Teoria demokratycznego pokoju utrzymuje, że państwa
demokratyczne nie prowadzą ze sobą wojen.
Wariant słabszy - teoria zakłada, że państwa demokratyczne są mniej
skłonne do inicjowania wojen
Wariant silniejszy - im większa liczba państw demokratycznych, tym
rzadsze występowanie wojen, a zmiany wewnątrz państw mogą
zmienić naturę międzynarodowej polityki.
Wysuwane są dwa rodzaje argumentów przeciwko wojnie
między demokracjami - instytucjonalny i normatywny.
Teoria demokratycznego pokoju
23
Argument instytucjonalny wynika z pierwszego warunku trwałego
pokoju Kanta, zgodnie z którym ustrój w każdym państwie powinien być
republikański, tzn. taki, który zapewnia wolność i równość wszystkich
obywateli - Christopher Layne „obywatele płacą cenę wojny krwią i
majątkiem, jeżeli cena konfliktu jest wysoka, demokratyczne rządy
mogą stać się ofiarą procesu wyborczego”.
wybory w Hiszpanii po ataku terrorystycznym 11 marca 2004 r. w Madrycie -
społeczeństwo wybrało rząd opowiadający się za bardziej pokojową polityką i
wycofaniem wojsk tego państwa z Iraku.
Argument normatywny wynika z drugiego warunku trwałego pokoju
Kanta, jakim jest utworzenie federacji państw demokratycznych.
Demokratyczne wartości przenoszone są na sferę stosunków
międzynarodowych. J. M. Owen, „liberalna ideologia motywuje
obywateli przeciwko wojnie z podobnymi sobie demokracjami, a
demokratyczne instytucje sprawiają, że ideologia ta ma wpływ na
politykę zagraniczną”.
Teoria demokratycznego pokoju
24
Państwa autorytarne i dyktatury są bardziej agresywne niż
państwa demokratyczne, nie funkcjonują w nich bowiem
ograniczenia instytucjonalne i normatywne. Państwa
demokratyczne, zagrożone przez sam fakt sąsiedztwa z
państwami niedemokratycznymi, mogą i powinny żądać, aby
inne państwa wprowadziły ustrój demokratyczny. Zgodnie z
tym rozumowaniem, w celu zapewnienia sobie bezpieczeństwa
państwa demokratyczne będą prowadzić wojny z państwami
niedemokratycznymi.
polityka amerykańska zmierzająca do obalenia reżimów autorytarnych,
które odbierane są jako zagrażające bezpieczeństwu Stanów
Zjednoczonych.
Teoria demokratycznego pokoju
25
Teoria demokratycznego pokoju - amerykańska
polityka zagraniczna.
promocja demokracji w świecie
Ronald Reagan ogłosił w 1982 r. kampanię na rzecz
demokracji
Bill Clinton stwierdził w 1994 r., zgodnie z filozofią
demokratycznego pokoju, że „najlepszą strategią, aby
zapewnić bezpieczeństwo i zbudować trwały pokój, jest
popieranie postępu demokracji” uzasadnienie
amerykańskiej strategii rozszerzenia strefy stabilności w
Europie Środkowej i rozszerzenia NATO
George W. Bush przywoływał argumenty demokratycznego
pokoju, uzasadniając interwencję amerykańską w Iraku i
Afganistanie.
Siła państwa
26
Literatura:
• Bezpieczeństwo międzynarodowe u schyłku XX wieku, pod Ed. D. Bobrow, E. Haliżak, Warszawa
1997.
• Cesarz E., Stadtmuller E., Problemy współczesnego świata, Wrocław 2004.
• Czulda R., Polityka bezpieczeństwa militarnego Stanów Zjednoczonych 2001 – 2009, Warszawa
2010.
• Cziomer E., Zyblikiewicz L., Zarys współczesnych stosunków międzynarodowych, Kraków 2005.
• Globalizacja a stosunki międzynarodowe, pod red. E. Haliżak, R. Kuźniar, J. Symonides, Warszawa
2004.
• Kissinger H., Dyplomacja, Warszawa 2000.
• Kukułka J., Historia współczesnych stosunków międzynarodowych 1945-2000, Warszawa 2003.
• Kukułka J., Wstęp do nauki o stosunkach międzynarodowych, Warszawa 2003.
• Leksykon współczesnych stosunków politycznych, pod red. Cz. Mojsiewicz, J. Bryła, Wrocław 2000.
• Liga Narodów, ONZ, NATO, UE, KBWE/OBWE, organizacja pozarządowe, pod red. P. Żurawski vel
Grajewski, Łódź 2004.
• Łoś-Nowak T., Stosunki międzynarodowe, Teorie-systemy-uczestnicy, Warszawa 1999.
• Łoś R., Teoria stosunków międzynarodowych. Wybrane zagadnienia, Łódź 2001.
• Łoś R., Reginia-Zacharski J., Współczesne konflikty zbrojne, Warszawa 2010.
• Paczkowski A., Pół wieku dziejów Polski, Warszawa 2005.
• Parzymies S., Stosunki międzynarodowe w Europie 1945 – 1999, Warszawa 1999.
• Stosunki międzynarodowe. Geneza, struktura, dynamika, pod red. E. Haliżak, R. Kuźniar, Warszawa
2004.
• Stosunki międzynarodowe, pod red. W. Malendowski, Cz. Mojsiewicz, Wrocław 1998.
• Węc J., Patek A., Najnowsza historia świata 1945-1995, Kraków 1995.
• Wiaderny-Bidzińska K., Polityczna integracja Europy Zachodniej, Toruń 2002.
• Gryz J., Proces instytucjonalizacji stosunków transatlantyckich, Warszawa 2004.
• Żurawski vel Grajewski P., Polityka Unii Europejskiej wobec Rosji a interesy Polski 1991-2004,
Kraków 2008.
27