ZASADY WYCENY
AKTYWÓW I PASYWÓW
ZASADY WYCENY
AKTYWÓW I PASYWÓW
Wartości niematerialne i
prawne
Definicja (art.3 ust.1 pkt.14)
Wartości niematerialne i prawne to nabyte przez
jednostkę na własne potrzeby względnie oddane do
używania na podstawie najmu prawa majątkowe
nadające się do gospodarczego wykorzystania, których
okres ekonomicznej użyteczności jest dłuższy niż 1 rok.
Są to:
• koszty zakończonych prac rozwojowych
• wartości firmy
• autorskie prawa majątkowe lub zrównane z nimi to:
-prawa majątkowe i prawa pokrewne do praw autorskich
- prawa do wynalazków, patentów, znaków towarowych,
wzorów użytkowych i zdobniczych
- licencje, koncesje /np. licencje na oprogramowanie
komputerowe/
- know – how
Wycena bilansowa (art.28 ust.1 pkt.1)
Wartości niematerialne i prawne wycenia się
w ich wartości początkowej według cen
nabycia lub kosztów wytworzenia
pomniejszonych o odpisy amortyzacyjne, a
także o odpisy z tytułu trwałej utraty
wartości
Wycena bilansowa = wartość
początkowa – amortyzacja za bieżący
okres sprawozdawczy – odpis z tytułu
utraty wartości
Amortyzacja (art.33 ust.1 – 4, art.44b ust.10)
Wartość początkowa podlega odpisowi wg. przyjętej
metody amortyzacji:
• w przypadku kosztów zakończonych prac
rozwojowych – amortyzacja liniowa do 5 lat
• w przypadku wartości firmy - do lat 5-ciu lub w
uzasadnionych przypadkach do lat 20
• w przypadku pozostałych wartości
niematerialnych i prawnych wg ustalonego
okresu.
Amortyzacja jest rozliczana:
- od wartości firmy ciężar pozostałych kosztów
operacyjnych
- w pozostałych przypadkach – w ciężar kosztów
amortyzacji
Odpisy aktualizujące z tytułu utraty wartości
rozliczne są w ciężar pozostałych kosztów
operacyjnych
Rzeczowe aktywa trwałe
Definicja (art.3 ust.1 pkt.15, pkt.16)
Środki trwałe nabyte, otrzymane lub wytworzone we
własnym zakresie względnie oddane do użytkowania
na podstawie najmu, to rzeczowe aktywa trwałe,
których okres ekonomicznej użyteczności jest dłuższy
niż 1 rok, a ponadto są kompletne, zdatne do użytku i
przeznaczone na potrzeby jednostki.
Zalicza się tu w szczególności:
• - nieruchomości (grunty, prawo użytkowania
wieczystego gruntu, budynki i budowle, będące
odrębną własnością, lokale, spółdzielcze prawo do
lokalu użytkowego)
• -maszyny, urządzenia, aparatura, środki transportu
itp. rzeczy
• ulepszenia w obcych środkach trwałych
• inwentarz żywy
Środki trwałe w budowie to środki trwałe w okresie
ich budowy, montażu lub ulepszenia już istniejącego
środka trwałego.
Wycena bilansowa (art.28 ust.1 pkt.1 -2)
Środki trwałe i środki trwałe w budowie
wycenia się w ich wartości początkowej po
cenie nabycia bądź koszcie wytworzenia
pomniejszonej o odpisy z tytułu trwałej
utraty wartości oraz odpisy amortyzacyjne
w przypadku środków trwałych.
Wycena bilansowa = wartość
początkowa – amortyzacja za bieżący
okres sprawozdawczy – odpis z tytułu
utraty wartości
Amortyzacja (art.31, art.32)
Wartość początkową środków
trwałych z wyjątkiem gruntów nie
służących wydobyciu kopalin
zmniejszają odpisy amortyzacyjne
według ustalonego okresu lub stawki
i metody amortyzacji.
Amortyzacja jest rozliczana w
koszty amortyzacji.
Odpisy aktualizujące wartości środków
trwałych z tytułu likwidacji, wycofania z
używania lub trwałej utraty wartości - odnosi
się na pozostałe koszty operacyjne.
Do przyczyn trwałej utraty wartości można
zaliczyć:
• zmianę technologii produkcji,
• likwidację środka trwałego,
• wycofanie z użycia,
• zaniechanie lub restrukturyzacja działalności,
• niekorzystne prognozy dotyczące zdolności
ekonomicznej i technicznej środków trwałych,
• niekorzystne zmiany w otoczeniu
przedsiębiorstwa, spowodowane czynnikami
prawnymi, technicznymi i gospodarczymi.
Wartość środka trwałego może być również
przeszacowana (zaktualizowana) w górę.
Przesłankami tej zmiany mogą być tylko dwa
przypadki:
1. zmiana formy prawnej przedsiębiorstwa
państwowego lub komunalnego w spółkę kapitałową,
2. decyzja administracyjna, wydana w formie
Rozporządzenia Ministra Finansów (ostatnio miało to
miejsce 1.01.1995 r. w wyniku czego zaktualizowana
została wartość wielu środków trwałych).
Odzwierciedleniem drugiego zdarzenia było
zwiększenie wartości pozycji pasywów - kapitału z
aktualizacji wyceny i przyrost wartości środka
trwałego.
Należności długoterminowe
to należności, których termin realizacji jest
dłuższy niż 12 m-cy,
należności z tytułu dostaw i usług – zawsze są
zaliczane do należności krótkoterminowych. Do
tej pozycji kwalifikowane są należności z tytułu
leasingu finansowego, należności od jednostek,
z którymi zawarto ugodę lub układ.
Wycena bilansowa
Na moment bilansowy należności ujmuje się w
kwocie wymaganej zapłaty, z zachowaniem
ostrożności (art. 28 ust. 1 pkt 7 UoR)
Należności w ciągu roku wykazywane są w
wartości nominalnej, jednak na koniec okresu
obrotowego, przynajmniej na dzień bilansowy,
należy wykazać je w kwocie wymagalnej zapłaty,
kierując się jednocześnie zasadą ostrożności.
Inwestycje
długoterminowe
Definicje (art.3 ust.1 pkt.14, pkt.24)
Inwestycje – to najogólniej aktywa, które nie są użytkowane
przez jednostkę, lecz zostały nabyte w celu osiągnięcia
korzyści ekonomicznych wynikających z przyrostu wartości
tych aktywów, uzyskania z nich przychodów w formie
odsetek, dywidend lub innych pożytków.
Do inwestycji zalicza się aktywa finansowe oraz nieruchomości
i wartości niematerialne i prawne, które nie są
wykorzystywane przez jednostkę, ale zostały nabyte w celu
osiągnięcia korzyści.
- inwestycje majątkowe: nieruchomości, wartości
niematerialne i prawne, inne
- inwestycje finansowe: udziały, akcje, inne papiery
wartościowe udzielone pożyczki, inne.
/nie są użytkowane przez jednostkę/
Wycena bilansowa (art.28 ust.1 pkt.3 – 4, art.35
ust.4 – 7, art.35c)
Inwestycje zaliczone do aktywów trwałych
wycenia się wg cen nabycia pomniejszonych o
odpisy z tytułu trwałej utraty wartości lub wg
wartości godziwej.
Z zasady inwestycje wycenia się wg wartości
godziwej (cena rynkowa) – jeśli istnieje dla danej
inwestycji aktywny rynek.
Jeżeli nie jest to możliwe – wycena następuje wg
ceny nabycia pomniejszonej o odpisy z tytułu
trwałej utraty wartości;
Ta sama metoda wyceny powinna być stosowana
w kolejnych latach.
Odpisy aktualizujące
Dokonywane są:
- z tytułu trwałej utraty wartości – obciążają
koszty finansowe a odwracanie takich
odpisów podlega zaliczeniu do przychodów
finansowych (art. 35c)
- z tytułu przeszacowania w górę, do ceny
rynkowej (wg wartości godziwej) różnicą z
tytułu podwyższenia wartości zwiększa
kapitał z aktualizacji wyceny a spadek
wartości tej inwestycji obciąża kapitał z
aktualizacji wyceny w kwocie nie wyższej niż
wynosiło zwiększenie tego kapitału oraz w
koszty finansowe w pozostałej kwocie
ujemnej różnicy z przeszacowania nie
rozliczonej z kapitałem z aktualizacji wyceny.
(art.35 ust.4):
Od aktywów nabytych w celu osiągnięcia
korzyści ekonomicznych nie dokonuje się od
nich odpisów amortyzacyjnych!
Wycena zapasów
Definicja (art.3 ust.1 pkt.19)
Rzeczowe aktywa obrotowe to:
a). materiały nabyte w celu zużycia na
własne potrzeby,
b). wytworzone lub przetworzone przez
jednostkę produkty gotowe (wyroby i
usługi) zdatne do sprzedaży lub w toku
produkcji,
c). półprodukty oraz towary nabyte w celu
odsprzedaży w stanie nieprzetworzonym
Bieżąca ewidencja zapasów rzeczowych składników
aktywów obrotowych może być prowadzona stosownie
do przyjętej przez jednostkę metody (art.17 uat.2):
a). ilościowo – wartościowo, w jednostkach naturalnych i
pieniężnych
b). tylko ilościowo, wyłącznie w jednostkach naturalnych –
stwarzając możliwość przyjęcia do wyceny okresu
stosowanego do rozliczenia podatku dochodowego
c). tylko wartościowo (dotyczy wyłącznie towarów oraz
opakowań znajdujących się w punktach obrotu
detalicznego lub miejscach składowania)
d). odpisywania w koszty wartości materiałów i towarów
na dzień ich zakupu lub produktów gotowych w
momencie ich wytworzenia. Ustalenie stanu tych
składników i jego wycena, w ślad za tym korekta o
wartości tego stanu, powinna nastąpić nie później niż
na dzień bilansowy.
Wycena bilansowa (art.28 ust.1
pkt.6)
Rzeczowe składniki aktywów
obrotowych wycenia się wg cen
nabycia lub kosztów wytworzenia nie
wyższych od cen ich sprzedaży netto
na dzień bilansowy.
Odpisy aktualizujące wartości rzeczowych
składników aktywów obrotowych dokonane w związku
z (art. 34 ust.5) :
- utratą ich wartości użytkowych bądź handlowych
- oraz wynikające z wyceny według cen sprzedaży netto
zamiast według cen nabycia albo zakupu, albo
kosztów wytworzenia zalicza się odpowiednio w
zależności od rodzaju zapasu do:
- pozostałych kosztów operacyjnych (odpisy dotyczące
materiałów)
- kosztów wytworzenia sprzedanych produktów
(produkty gotowe i produkcja w toku)
- lub kosztów sprzedaży (towary)
Odpisy aktualizujące wartość rzeczowych
składników aktywów obrotowych dokonane w związku
z trwałą utratą ich wartości oraz wynikające z wyceny
według niższych cen sprzedaży netto zamiast według
cen nabycia, zakupu lub kosztów wytworzenia
prezentuje poniższa tabela.
Wycena należności krótkoterminowych
Do należności krótkoterminowych
stanowiących część aktywów obrotowych
jednostki, zgodnie z art. 3 ust.1 pkt 18c
UoR, zakwalifikowano wszystkie
należności z tytułu dostaw i usług
niezależnie od umownego terminu
wymagalności (zapłaty) oraz z pozostałych
tytułów, wymagalne w ciągu 12 miesięcy
od dnia bilansowego – z wyłączeniem tych
należności, które spełniają warunki
zaliczenia do aktywów finansowych
wykazywanych w odrębnej pozycji.
Na dzień bilansowy należy wycenić w kwocie
wymaganej zapłaty, z zachowaniem ostrożności –
uwzględnieniem stopnia prawdopodobieństwa ich
zapłaty.
Należności i udzielone pożyczki wycenia się w
kwocie wymaganej zapłaty z zachowaniem
ostrożności. Wartości należności aktualizuje się
uwzględniając stopień prawdopodobieństwa ich
zapłaty
poprzez
dokonanie
odpisu
aktualizacyjnego na należności:
• od dłużników postawionych w stan likwidacji lub
upadłości,
• kwestionowane przez dłużników oraz, z których
zapłatą dłużnik zalega,
• należności o znacznym stopniu
prawdopodobieństwa nieściągalności,
• należności przeterminowanych.
Odpis aktualizujący wartość
należności w zależności od ich rodzaju
obciąża pozostałe koszty operacyjne lub
koszty finansowe.
• Dokonane odpisy aktualizacyjne
zmniejszają należności uznane za
umorzone, przedawnione lub nieściągalne.
• Należności w ciągu roku wykazywane są w
wartości nominalnej, jednak na koniec
okresu obrotowego, przynajmniej na dzień
bilansowy, należy wykazać je w kwocie
wymagalnej zapłaty, kierując się
jednocześnie naczelną zasadą ostrożności.
Inwestycje krótkoterminowe
Cechą inwestycji krótkoterminowych jest łatwa
zbywalność, dlatego w momencie pozyskania,
ewidencjonuje się je podobnie jak inwestycje
długookresowe, tzn. wg ceny nabycia lub ceny
zakupu, jeżeli koszty przeprowadzenia i rozliczenia
transakcji nie są istotne (art.35 uor),
natomiast na dzień bilansowy jednostka gospodarcza
ma wybór i może je wykazać w bilansie:
• według wartości rynkowej lub
• według ceny nabycia lub wartości rynkowej, w
zależności która z nich jest niższa.
Wycena pasywów
Kapitał (fundusz) własny
Kapitał własny obejmuje zgodnie z art.36.ust.1-2 UoR następujące pozycje
:
• Kapitał (fundusz) podstawowy,
• Należne wpłaty na kapitał podstawowy (wielkość
ujemna),
• Udziały (akcje) własne (wielkość ujemna),
• Kapitał (fundusz) zapasowy,
• Kapitał (fundusz) z aktualizacji wyceny,
• Pozostałe kapitały (fundusze) rezerwowe,
• Zysk (strata) z lat ubiegłych,
• Zysk (strata) netto,
• Odpisy z zysku netto w ciągu roku obrotowego
(wielkość ujemna)
• Kapitały (fundusze) własne ujmuje się z podziałem na
ich rodzaje według zasad określonych przepisami
prawa, postanowieniami statutu lub umowy o
utworzeniu jednostki. Wycenia się w wartości
nominalnej (art.28 ust.1 pkt.10, art.36 ust.2b-4)
Kapitał obcy
Zobowiązania (art.3 ust.1 pkt 20):
wynikający z przeszłych zdarzeń obowiązek
wykonania świadczeń o wiarygodnie określonej
wartości
wykonane świadczenia spowodują wykorzystanie
już posiadanych lub przyszłych aktywów jednostki
Wycena
bilansowa
Zobowiązania wycenia się w kwocie
wymagającej zapłaty, przy czym
zobowiązania finansowe, których
uregulowanie zgodnie z umową następuje
drogą wydania aktywów finansowych
innych niż środki pieniężne lub wymiany
na instrumenty finansowe, według
wartości godziwej a rezerwy w
uzasadnionej, wiarygodnie oszacowanej
wartości.
Rezerwy (art.3 ust.1 pkt 21 )
Są to zobowiązania, których termin
wymagalności lub kwota nie są pewne.
Rezerwy tworzy się na zobowiązania, których:
- kwota lub termin zapłaty są niepewne
- ich powstanie jest pewne lub o dużym stopniu
prawdopodobieństwa
- wiarygodny szacunek kwoty jest możliwy.
Kwoty rezerw, zależnie od tego jaki charakter
mają zdarzenia, na które się je tworzy obciążają
odpowiednio; pozostałe koszty operacyjne, koszty
finansowe lub straty nadzwyczajne.
Bierne rozliczenia międzyokresowe kosztów – to
prawdopodobne zobowiązania, przypadające
na bieżący okres sprawozdawczy, wynikające
ze świadczeń wykonanych na rzecz jednostki
gospodarczej przez jej kontrahentów, a także z
obowiązku wykonania – związanych z bieżącą
działalnością – przyszłych świadczeń wobec
innych podmiotów.
Bierne rozliczenia międzyokresowe kosztów
koszty rozliczne w czasie, za które płatność
nastąpi „z dołu”
- świadczenia wykonane na rzecz jednostki przez
kontrahentów jednostki, a kwotę zobowiązań
można oszacować w sposób wiarygodny,
- przyszłe świadczenia, związane z bieżącą
działalnością, których kwotę można oszacować
Rozliczenia międzyokresowe bierne
Rozliczenia międzyokresowe
przychodów
• równowartość otrzymanych lub
należnych środków z tytułu
świadczeń, których wykonanie
nastąpi później,
• środki pieniężne otrzymane na
sfinansowanie nabycia lub
wytworzenie środków trwałych, jeżeli
nie zwiększają one kapitałów
własnych,
• ujemna wartość firmy.
Różnice kursowe
Wszystkie wyrażone w walucie obcej aktywa i
zobowiązania podlegają zgodnie z UoR przeliczeniu
na walutę polską.
Wycena bieżąca dokonywana jest następująco:
- kupno, sprzedaż walut obcych – po kursach
kupna/sprzedaży banku po kursie nie wyższym od
średniego kursu ogłoszonego na dzień wyceny dla
danej waluty przez NBP
- import/eksport – kursy zastosowane przy odprawie
celnej
- eksport/import usług, nabyte aktywa finansowe – wg
kursu średniego NBP
Wyrażone w walutach obcych operacje gospodarcze
ujmuje się w księgach na dzień ich przeprowadzenia
(są wyjątki określone w uor) po kursie:
1. Faktycznie zastosowanym w tym dniu, wynikającym
z charakteru operacji – w przypadku sprzedaży lub
kupna walut oraz zapłaty należności lub zobowiązań
2. Średnim ogłoszonym dla danej waluty przez NBP z
dnia poprzedzającego ten dzień – w przypadku
zapłaty należności lub zobowiązań, jeśli nie jest
zasadne zastosowanie kursu, o którym mowa w pkt
1, oraz w przypadku pozostałych operacji.
Wycena na moment bilansowy
(art. 30 ust. 1)
W celu aktualizacji wyceny składników
aktywów i pasywów wyrażonych w
walucie obcej, na dzień bilansowy
dokonuje się ponownej wyceny po
kursie średnim danej waluty,
ustalonym przez NBP.