Umowa Międzynarodowa
Umowa Międzynarodowa
Pojęcie umowy
międzynarodowej
• jest to zgodne oświadczenie woli
państw mające na celu wywołanie
określonych skutków prawnych.
Nazwa umowy
międzynarodowej
Umowa międzynarodowa może mieć różną nazwę, np.
• traktat
• pakt
• konwencja
• deklaracja
• porozumienie
• protokół
• regulamin
• Karta
• Konstytucja
• modus vivendi
• itp.
Przedmiotem umowy międzynarodowej mogą być zagadnienia
natury politycznej, ekonomicznej, ludnościowej, kulturalnej itp.
Ratyfikacja umowy
międzynarodowej
Niektóre umowy międzynarodowe wymagają
ratyfikacji, tj. zatwierdzenia przez upoważniony
do tego organ parlamentu danego państwa lub
głowy państwa (w Polsce Sejm lub Prezydent).
Umowy międzynarodowe nie wymagające
ratyfikacji, nabierają mocy prawnej z chwilą ich
podpisania przez upoważniony do jej zawarcia
organ. Umowy międzynarodowe, które dotyczą
wewnętrznych
stosunków
państwa
lub
obywateli, nabierają mocy prawnej dopiero z
chwilą
włączenia
ich
do
krajowego
ustawodawstwa.
Wymogi ratyfikacji i wypowiedzenia
umowy międzynarodowej
• Art. 89 Konstytucji
1. Ratyfikacja przez Rzeczpospolitą Polską umowy międzynarodowej i
jej wypowiedzenie wymaga uprzedniej zgody wyrażonej w
ustawie, jeżeli umowa dotyczy:
1) pokoju, sojuszy, układów politycznych lub układów wojskowych,
2) wolności, praw lub obowiązków obywatelskich określonych w
Konstytucji,
3) członkostwa Rzeczypospolitej Polskiej w organizacji międzynarodowej,
4) znacznego obciążenia państwa pod względem finansowym,
5) spraw uregulowanych w ustawie lub, w których Konstytucja wymaga
ustawy.
2. O zamiarze przedłożenia Prezydentowi Rzeczypospolitej do ratyfikacji
umów międzynarodowych, których ratyfikacja nie wymaga zgody
wyrażonej w ustawie, Prezes Rady Ministrów zawiadamia Sejm.
3. Zasady oraz tryb zawierania, ratyfikowania i wypowiadania umów
międzynarodowych określa ustawa.
Warunki przyjęcia umowy
międzynarodowej
• Art. 90 Konstytucji RP
1. Rzeczpospolita Polska może na podstawie umowy
międzynarodowej przekazać organizacji międzynarodowej lub
organowi międzynarodowemu kompetencje organów władzy
państwowej w niektórych sprawach.
2. Ustawa wyrażająca zgodę na ratyfikację umowy
międzynarodowej, o której mowa w ust. 1, jest uchwalana przez
Sejm większością 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy
ustawowej liczby posłów oraz przez Senat większością 2/3 głosów
w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby senatorów.
3. Wyrażenie zgody na ratyfikację takiej umowy może być
uchwalone w referendum ogólnokrajowym zgodnie z przepisem
art. 125.
4. Uchwałę w sprawie wyboru trybu wyrażenia zgody na
ratyfikację podejmuje Sejm bezwzględną większością głosów w
obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów.
Ogłoszenie i moc ustawy
międzynarodowej
• Art. 91.
1. Ratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu
w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, stanowi
część krajowego porządku prawnego i jest
bezpośrednio stosowana, chyba że jej stosowanie jest
uzależnione od wydania ustawy.
2. Umowa międzynarodowa ratyfikowana za
uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie ma
pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy tej nie
da się pogodzić z umową.
3. Jeżeli wynika to z ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą
Polską umowy konstytuującej organizację
międzynarodową, prawo przez nią stanowione jest
stosowane bezpośrednio, mając pierwszeństwo w
przypadku kolizji z ustawami.
Cechy umowy
międzynarodowej
• Umowa międzynarodowa jest obecnie najważniejszym
i jednym
• Za umowę międzynarodową uważa się zgodne
(porozumienie) co najmniej dwóch
podmiotów prawa międzynarodowego
państw lub organizacji międzynarodowych, ale także np.
) regulowane przez
wywołujące skutki w sferze prawa międzynarodowego,
niezależnie od tego, czy jest ujęte w jednym czy w większej
liczbie dokumentów, i bez względu na jego nazwę.
• Nazwa „umowa międzynarodowa” jest kategorią najbardziej
ogólną.
• Często jej synonimem jest „traktat”, choć niektórzy tę nazwę
rezerwują dla umów o wyższej randze, z reguły wymagających
Rodzaje umów
międzynarodowych
• Umowy międzynarodowe dzielą się na:
• Ze względu na liczbę stron:
– umowy dwustronne (bilateralne),
– umowy wielostronne (multilateralne).
• Ze względu na sposób przystępowania:
– umowy otwarte (każde państwo może przystąpić),
– umowy warunkowo otwarte-półotwarte (każde państwo może przystąpić
po spełnieniu określonych warunków),
– umowy zamknięte (nowe państwo może przystąpić jedynie za zgodą
wszystkich dotychczasowych stron umowy, np. Traktat o Unii
Europejskiej, Pakt Północno-Atlanytycki NATO).
• Ze względu na kryterium zawarcia:
– umowy pisemne,
– umowy ustne.
• Ze względu na procedurę zawarcia:
– umowy zawarte w trybie prostym (wystarczy jej podpisanie),
– umowy zawarte w trybie złożonym (1. podpisanie umowy, 2. ratyfikacja)
Budowa umowy
międzynarodowej
• Budowa umowy międzynarodowej:
• Tytuł umowy, strony, przedmiot umowy
• Preambuła
– Inwokacja
– Intytulacja (nazwanie organów)
– Arenga (przyczyny, które skłoniły strony do podpisania umowy)
– Narracja (opis czynności, które doprowadziły do podpisania
umowy)
– Komparycja (wzmianka o wyznaczeniu pełnomocników)
• Stwierdzenie uzgodnienia tekstu umowy (strony niniejszego
traktatu uzgodniły, co następuje …)
• Dyspozycja
• Korroboracja (uroczyste wzmocnienie aktu)
• Miejsce i data zawarcia umowy
• Podpisy i pieczęcie
Stwierdzenie nieważności
umowy
• Nieważność umowy międzynarodowej:
1) Nieważność związana z naruszeniem prawa wewnętrznego stron
dotyczącego zawierania umów. Można na tę okoliczność powoływać się
jedynie w przypadku, gdy pogwałcona norma prawa wewnętrznego ma
zasadnicze znaczenia a pogwałcenie było oczywiste.
2)
Nieważność związana z wadami oświadczenia woli tj.:
– przekroczenie przez przedstawicieli strony jego upoważnienia do wyrażenia
zgody,
– błąd – jeżeli dotyczy faktu lub sytuacji, która istniała w czasie zawierania
umowy stanowiła istotną podstawę zgody strony na zawarcie umowy.
– podstęp,
– Przekupstwo,
– Przymus wobec przedstawiciela strony,
– Przymus wobec strony (np. groźba lub użycie siły).
3) Nieważność związana ze sprzecznością z zasadą ius cogens –
nieważna jest umowa, która w chwili zawarcia jest niezgodna z
bezwzględnie obowiązującą normą powszechnego prawa
międzynarodowego.
Wygaśnięcie umowy
międzynarodowej
• Z przyczyn przewidzianych w samej umowie
• Upływ czasu
• Spełnienie się warunku rozwiązującego
• Wypowiedzenie umowy zgodnie z jej postanowieniami
Wygaśnięcie umowy może nastąpić:
• Uchylenia za zgodną wolą stron
• Utraty podmiotowości przez jedną ze stron
• Jednostronnego uznania umowy za wygasłą z powodu zaistnienia
wyjątkowych okoliczności:
• Pogwałcenia umowy przez drugiego kontrahenta,
• Powstania sytuacji uniemożliwiającej wykonanie umowy
• Zasadniczej zmiany okoliczności (zasada rebus sic stantibus)
• Z powodu powstania nowej normy ius cogens, stojącej w sprzeczności
z treścią umowy.
Konwalidacja umowy
międzynarodowej
• Konwalidacja, ("uzdrowienie") wadliwej umowy
międzynarodowej następuje w wyniku jej stosowania
przez strony umowy.
• Państwo, które konwalidowało umowę
międzynarodową tzn. zaczęło wypełniać jej
postanowienia mimo tego, że mogłoby domagać się
stwierdzenia nieważności, nie może potem nagle
stwierdzić, że powinna być ona nieważna nawet jeżeli
są u temu poważne powody.
• Powyższe nie dotyczy umów, których nieważność jest
bezwzględna:
– Art. 51, art. 52, art. 53 konwencji.