background image

Mjr dr Marek Bodziany

Temat 2. Kultura a społeczeństwo

Zajęcia 1. Kultura jako wyróżnik 

człowieka

WYŻSZA SZKOŁA OFICERSKA WOJSK 

LĄDOWYCH

Wydział Nauk o Bezpieczeństwie

WYŻSZA SZKOŁA OFICERSKA WOJSK 

LĄDOWYCH

Wydział Nauk o Bezpieczeństwie

background image

Literatura:

1. Szahaj Andrzej, E pluribus unum? Dylematy 

wielokulturowości i politycznej poprawności, 
WydUNIVERSITAS, Kraków 2004.

2. Hofstede Geerth, Kultury i organizacje, PWE, 

Warszawa 2008.

3. Filipiak Marian, Socjologia Kultury, Wyd. UMCS, 

Lublin 2000.

4. Mikułowski Pomorski Jerzy, Jak narody 

porozumiewają się ze sobą w komunikacji 
międzykulturowej  i komunikowaniu medialnym, 
Wyd. UNIWERSITAS, Kraków 2007.

5. Kalaga Wojciech, Dylematy wielokulturowości

Wyd. UNIVERSITAS, Warszawa 2004.

6. Mencwel A. (red.), Antropologia kultury. 

Zagadnienia i wybór tekstów, Wyd. WUW, 
Warszawa 2005.

7. Kroeber Alfred Louis, Istota kultury, PWN, 

Warszawa 2002.

8. Kłoskowska Antonina, Socjologia kultury, PWN, 

Warszawa 2007.

9. Kłoskowska Antonina, Kultura masowa, PWN, 

Warszawa 2006.

1. Szahaj Andrzej, E pluribus unum? Dylematy 

wielokulturowości i politycznej poprawności, 
WydUNIVERSITAS, Kraków 2004.

2. Hofstede Geerth, Kultury i organizacje, PWE, 

Warszawa 2008.

3. Filipiak Marian, Socjologia Kultury, Wyd. UMCS, 

Lublin 2000.

4. Mikułowski Pomorski Jerzy, Jak narody 

porozumiewają się ze sobą w komunikacji 
międzykulturowej  i komunikowaniu medialnym, 
Wyd. UNIWERSITAS, Kraków 2007.

5. Kalaga Wojciech, Dylematy wielokulturowości

Wyd. UNIVERSITAS, Warszawa 2004.

6. Mencwel A. (red.), Antropologia kultury. 

Zagadnienia i wybór tekstów, Wyd. WUW, 
Warszawa 2005.

7. Kroeber Alfred Louis, Istota kultury, PWN, 

Warszawa 2002.

8. Kłoskowska Antonina, Socjologia kultury, PWN, 

Warszawa 2007.

9. Kłoskowska Antonina, Kultura masowa, PWN, 

Warszawa 2006.

background image

1. Kultura jako przedmiot 

zainteresowania socjologii.

2. Kultura materialna i niematerialna. 
3. Poziomy kultury wg G. Hofstede. 
4. Kultura symboliczna i jej składniki. 
5. Kultura masowa. 
6. Zjawisko wielokulturowości. 
7. Relatywizm kulturowy i tolerancja 

w wielokulturowym świecie. 

8. Integracja kulturowa i jej etapy. 
9. Konflikty kultur i czynniki ich 

powstawania.

1. Kultura jako przedmiot 

zainteresowania socjologii.

2. Kultura materialna i niematerialna. 
3. Poziomy kultury wg G. Hofstede. 
4. Kultura symboliczna i jej składniki. 
5. Kultura masowa. 
6. Zjawisko wielokulturowości. 
7. Relatywizm kulturowy i tolerancja 

w wielokulturowym świecie. 

8. Integracja kulturowa i jej etapy. 
9. Konflikty kultur i czynniki ich 

powstawania.

Zagadnieni
a:

background image

(…) kultura jest dobrem 

zbiorowym 

i zbiorowym dorobkiem, 

owocem twórczego i 

przetwórczego wysiłku 

niezliczonych pokoleń

Stefan Czarnowski

background image

Zag. 1. Kultura jako przedmiot 

zainteresowania socjologii

Zag. 1. Kultura jako przedmiot 

zainteresowania socjologii

Socjologia kultury jako subdyscyplina 

socjologii

Socjologia kultury jako subdyscyplina 

socjologii

Podstawy teoretyczne tej dziedzinie wiedzy nadał 

Emil Durkheim

, który twierdził, że podstawą 

funkcjonowania społeczeństw są 

fakty społeczne

czyli normatywne i aksjologiczne przekonania i 

reguły, dzielone przez całą zbiorowość, na które 

składają się takie obszary jak, 

moralność, religia i 

prawo

.

Polską prekursorką tej subdyscypliny 

socjologii jest Antonina Kłoskowska, której 

wkładem do socjologii kultury była kultura 

symboliczna.

Polską prekursorką tej subdyscypliny 

socjologii jest 

Antonina Kłoskowska

, której 

wkładem do socjologii kultury była kultura 

symboliczna.

background image

Kultura – różnorodność pojęciowa

Johan Gotfried Herder

w przedmowie do 

Myśli o filozofii dziejów 

napisał: 

Nie ma nic bardziej 

nieokreślonego, jak słowo kultura

Etymologiczne korzenie pojęcia 

kultura

 

sięgają starożytnego Rzymu, kiedy za 

sprawą 

Cycerona (łac. Marcus Tullius 

Cicero, 106 – 43 p.n.e.) 

po raz pierwszy 

zdefiniowano jako 

uprawę ziemi, hodowlę, 

czyli przekształcanie poprzez ludzką pracę 

naturalnego stanu zjawisk przyrody w stan 

inny, bardziej pożądany 

i użyteczny dla człowieka.

background image

Cycero w 

Rozprawach 

Tuskulańskich 

użył słowa 

cultura

 

wyrażeniu 

cultura animi

które 

dosłownie oznaczało 

uprawianie 

umysłu

Od tej pory termin 

kultura

 utożsamiano 

z pielęgnowaniem umysłu, kształceniem, 

doskonaleniem dążącym do wykreowaniu 

w jednostce ludzkiej ideału 

człowieczeństwa posługującego się 

językiem, jako narzędziem przekazu 

treści kulturowych zarówno w czasie 

rzeczywistym, jak i z pokolenia na 

pokolenie.

background image

Wg J. G. Herdera 

pojęcie 

kultura

 pojmowane 

jest, jako etap ewolucyjnego procesu bytu 

związany z powstawaniem gatunku 

ludzkiego, na gruncie 

genetycznym

, czyli 

realizuje się na 

drodze tradycji 

– 

przekazywania dorobku między jednostkami 

i pokoleniami, natomiast w aspekcie 

organicznym

, tradycji odpowiada zdolność 

recepcji, czyli przyjmowania dziedziczonych 

elementów.

W XIX wieku humanista, 

Matthew Arnold

określił 

kulturę

 jako 

(...) studium 

doskonałości, (...) wewnętrznej kondycji 

ducha i umysłu, która (…) niestrudzenie 

próbuje przybliżyć każdego do zrozumienia, 

czym jest.

background image

Edward Burnett Tylor 

autor dzieła z 1871 

roku 

Cywilizacja pierwotna 

(ang

Primitive Culture) – zdefiniował kulturę w 

następujący sposób: 

kultura lub 

cywilizacja jest to złożona całość 

obejmująca wiedzę, wierzenia, sztukę, 

prawo, moralność, obyczaje i wszystkie 

inne zdolności i nawyki nabyte przez 

człowieka, jako członka społeczeństwa.

Kultura jako cywilizacja????????????

Jacques Maritain stwierdza, że: 

(…) 

kultura 

i cywilizacja stały się niemal synonimami 

(…) jednak kultura odnosi się do życia 

rozumnego i moralnego, natomiast 

cywilizacja do życia politycznego 

i organizacyjnego.

background image

Uogólniając, o kulturze mówimy wtedy, 

ilekroć człowiek trudzi się nad samym 

sobą, natomiast ilekroć przekształca świat, 

mówimy o cywilizacji.

Uogólniając, 

o kulturze mówimy wtedy, 

ilekroć człowiek trudzi się nad samym 

sobą, natomiast ilekroć przekształca świat, 

mówimy o cywilizacji.

Kultura

Cywilizacja

Składniki kultury 

niematerialnej

czyli: tradycje, 

systemy symboli, 

zwyczaje i 

obyczaje, ład aksjo 

- normatywny 

(systemy norm i 

wartości), religia, 

historia, sztuka, 

mity 

i wierzenia.

Składniki kultury 

materialnej, 

czyli 

artefakty kultury – 

wytwory pracy 

ludzi służące 

podnoszeniu 

standardów życia 

(np. technologie).

background image

Teoria Heinricha Rickerta nawiązuje do 

systemów wartości - kultura obejmuje 

wszystko, cokolwiek człowiek bezpośrednio 

wytwarza, działając zgodnie z 

podlegającymi wartościowaniu celami, lub, 

jeżeli chodzi o już istniejącą rzeczywistość 

– wszystko, co przynajmniej jest świadomie 

podtrzymywane w imię określonych 

wartości.

Teoria 

Heinricha Rickerta 

nawiązuje do 

systemów wartości - 

kultura obejmuje 

wszystko, cokolwiek człowiek bezpośrednio 

wytwarza, działając zgodnie z 

podlegającymi wartościowaniu celami, lub, 

jeżeli chodzi o już istniejącą rzeczywistość 

– wszystko, co przynajmniej jest świadomie 

podtrzymywane w imię określonych 

wartości.

Wartości nadają sens życia i 

kształtują społeczeństwa, dzięki 

nim człowiek dokonuje wyborów 

zgodnie z hierarchią wartości

background image

Kultura wg Bronisława 

Malinowskiego

Kultura wg Bronisława 

Malinowskiego

Kultura jako forma zaspokajania 

potrzeb 

Podstawowyc

h

Wtórnych

Warunkowan

ych przez 

fakt, że 

człowiek jest 

istotą 

społeczną, z 

czego wynika 

jego 

działalność 

np. 

gospodarcza, 

polityczna, 

edukacyjna

.

Wynikających 

z faktu, że 

człowiek jest 

gatunkiem 

biologicznym 

– 

wyrażających 

się 

potrzebą 

reprodukcji, 

bezpieczeńst

wa, 

zaspokojenia 

głodu 

itd.

Intergratywny

ch 

Wynikają ze 

specyfiki 

kulturowej 

danej 

jednostki 

społecznej 

i zaliczymy 

do nich: 

wiedzę, 

religię, 

wartości, 

etykę, 

moralność, 

sztukę.

background image

Anthony Giddens

, określa kulturę jako 

(...) 

wyuczone, nie zaś dziedziczne aspekty 

społeczeństw ludzkich. Są to wspólne wszystkim 

członkom społeczeństwa elementy kultury, 

dzięki którym mogą oni współpracować i 

porozumiewać się ze sobą.

Barbara Szacka

, definiuje pojęcie 

kultura

 jako: 

(…) wszystko to, co jest stworzone przez 

człowieka, co jest przez niego nabywane przez 

uczenie się i przekazywane innym ludziom, a 

także innym pokoleniom w drodze informacji 

pozagenetycznej.

Piotr Sztompka

, pojęcie to zdefiniował, jako 

(...) 

całościowy sposób życia charakterystyczny dla 

danej zbiorowości, na który składa się wszystko 

to, co ludzie robią, myślą i posiadają, jako 

członkowie społeczeństwa (wzory działania, 

myślenia i wyposażenia materialnego).

background image

Typy definicji pojęcia 

kultura

1. Definicje historyczne – oparte na 

dziedziczeniu i tradycjach (np. S. Czarnowski)  
    

2. Definicje normatywne – podkreślające funkcje 

kultury (np. T. Parsons) 

3. Definicje psychologiczne – oparte na 

psychicznych mechanizmach kształtowania 
kultury, roli uczenia, funkcjach 
przystosowawczych (np. J.G. Herder)

4. Definicje strukturalistyczne – kładące nacisk 
na holistyczne (całościowe) ujęcie kultury,  
systemowe przedstawienie jej składników (np. 
Ruth Benedith)

5. Definicje genetyczne – wskazujące na rolę 
społecznych źródeł kultury, jako produkt życia 
społecznego (np. E. Tylor)

background image

Płaszczyzny kultury

Płaszczyzna materialna 

– oparta na artefaktach, 

czyli materialnych elementach ludzkiej 

twórczości 

Płaszczyzna behawioralna 

– oparta na 

zachowaniach motorycznych 

Płaszczyzna aksjonometryczna 

– oparta na 

systemach norm 

i wartości

Płaszczyzna psychologiczna 

– oparta na 

postawach, wartościowaniu, ocenach i 

znaczeniach nadawanych przez człowieka 

przedmiotom materialnym i niematerialnym

background image

Klasyfikacja kategorii kultury

Kultura bytu

Kultura społeczna

Kultura symboliczna

Kultura materialna 

lub cywilizacja

Kultura 

socjetalna

 

odnosząca się do 

ludzi

Kultura 

niematerialna lub 

duchowa

background image

Zag. 2. Kultura materialna i 

niematerialna

Zag. 2. Kultura materialna i 

niematerialna

Kultura 

materialna

Kultura 

niematerialna

J. H. Turner

Wytwory ludzkie

Sposoby 

organizacji

N. Goodman

Wszystkie 

dotykalne, 

konkretne 

wytwory 

społeczeństwa

Duchowe wytwory 

społeczeństwa 

przekazywanych 

przez pokolenia

A. Giddens

Symbole, 

przedmioty 

i narzędzia 

Wierzenia, 

przekonania, idee 

i wartości

background image

Na Drugim Soborze Watykańskim 

przyjęto następująca definicję: 

kulturą 

oznacza się wszystko, czym człowiek 

doskonali i rozwija wielorakie 

uzdolnienia swego ducha i ciała; stara się 

drogą poznania poddać sam świat pod 

swoją opiekę (władzę); czyni bardziej 

ludzkim życie społeczne tak w rodzinie 

jak i w całej społeczności państwowej i 

narodowej poprzez postęp obyczajów i 

instytucji; wreszcie w dziejach w ciągu 

wieków wyraża, przekazuje i zachowuje 

wielkie doświadczenia duchowe i dążenia 

w tym celu, aby służyły one postępowi 

wielu, a nawet całej ludzkości.

background image

WIEDZA

(KOMPETENCJA 

KULTUROWA)

WIEDZA

(KOMPETENCJA 

KULTUROWA)

WARTOŚCI

WARTOŚCI

NORMY

NORMY

ZWYCZAJE

ZWYCZAJE

OBYCZAJE

OBYCZAJE

SYMBOLE

SYMBOLE

JĘZYK 

WERBALNY

JĘZYK 

WERBALNY

GESTY 

(MOWA CIAŁA)

GESTY 

(MOWA CIAŁA)

N

o

rm

a

n

 G

o

o

d

m

a

n

N

o

rm

a

n

 G

o

o

d

m

a

n

S

k

ła

d

n

ik

i k

u

lt

u

ry

 n

ie

m

a

te

ri

a

ln

e

j

S

k

ła

d

n

ik

i k

u

lt

u

ry

 n

ie

m

a

te

ri

a

ln

e

j

background image

Składniki kultury wg G. 

Hofstede

Składniki kultury wg G. 

Hofstede

Diagram cebuli

Symbole

Symbole

Bohaterowie

Bohaterowie

Rytuały

Rytuały

Wartośc

i

Wartośc

i

background image

Zag. 3. Poziomy kultury wg G. 

Hofstede 

Kultura numer jeden

Kultura numer jeden

Kultura numer dwa

Kultura numer dwa

Kultura jest pewnym wyrafinowaniem 

intelektualnym, którego przejawem są 

takie elementy, jak wykształcenie, sztuka i 

literatura.

Kultura

 jest pewnym wyrafinowaniem 

intelektualnym, którego przejawem są 

takie elementy, jak wykształcenie, sztuka i 

literatura.

Kultura jako zaprogramowanie umysłu - 

kształtuje rozwój intelektualny jednostek 

społecznych, jego zdolności, kompetencję 

kulturową 

i komunikacyjną.

Kultura

 jako zaprogramowanie umysłu - 

kształtuje rozwój intelektualny jednostek 

społecznych, jego zdolności, kompetencję 

kulturową 

i komunikacyjną.

background image

Poziomy kultury

Poziomy kultury

Poziom kultury narodowej

Poziom kultury związany z przynależnością do 

grupy regionalnej, etnicznej, religijnej lub 

językowej

Poziom kultury związany z przynależnością do 

danej płci

Poziom kultury klasy społecznej, związanej z 

możliwościami zdobycia wykształcenia i zawodu

Poziom kultury organizacyjnej lub 

korporacyjnej, związanej 

z rolą i stanowiskiem w danym miejscu pracy

background image

Zag. 4. Kultura symboliczna i jej 

składniki. 

Zag. 4. Kultura symboliczna i jej 

składniki. 

Wg Jonathana H. Turnera czytamy, że: (…) 

kultura jest sumą systemów symboli w 

całej ludzkiej populacji

Wg Jonathana H. Turnera czytamy, że: 

(…) 

kultura jest sumą systemów symboli w 

całej ludzkiej populacji

Jest to sfera czynności, wartości i przeżyć 

autotelicznych nie związanych z 

zaspokojeniem potrzeb człowieka jako 

istoty biologicznej i jako członka 

społeczeństwa.

Jest to sfera czynności, wartości i przeżyć 

autotelicznych nie związanych z 

zaspokojeniem potrzeb człowieka jako 

istoty biologicznej i jako członka 

społeczeństwa.

Do sfer kultury symbolicznej należą głównie:

•  sztuka;

•  zabawa;

•  nauka;

•  religia.

Do sfer kultury symbolicznej należą głównie:

•  sztuka;

•  zabawa;

•  nauka;

•  religia.

background image

Typy kultury symbolicznej i ich 

zróżnicowane źródła wg A. 

Kłoskowskiej

Typy kultury symbolicznej i ich 

zróżnicowane źródła wg A. 

Kłoskowskiej

Czynniki zróżnicowań kultury symbolicznej

Warunki 

społeczne

Warunki ekonomiczne

Kultura ludowa

Kultura popularna - 

masowa

Kultura elitarna

Podziały klasowe

Zróżnicowania 

narodowościowe

Kultura 

narodowa

background image

Typy układów kultury 

symbolicznej

Typy układów kultury 

symbolicznej

Układ 

pierwszy - 

pierwotny

Układ 

pierwszy - 

pierwotny

• dzieli kultury 

na pierwotne 

i układu 

tradycyjnego 

(małe 

społeczności 

lokalne, wieś, 

sąsiedztwo)

• dzieli kultury 

na pierwotne 

i układu 

tradycyjnego 

(małe 

społeczności 

lokalne, wieś, 

sąsiedztwo)

Układ drugi 

instytucjona

lny

Układ drugi 

instytucjona

lny

• oparty na 

formalnych 

kontaktach 

wynikających 

z ról 

społecznych 

(np. w 

relacjach 

nauczyciel – 

uczeń, 

przełożony – 

podwładny)

• oparty na 

formalnych 

kontaktach 

wynikających 

z ról 

społecznych 

(np. w 

relacjach 

nauczyciel – 

uczeń, 

przełożony – 

podwładny)

Układ trzeci 

– styczności 

bezpośredni

ch

Układ trzeci 

– styczności 

bezpośredni

ch

• opiera się na 

środkach 

pośredniego 

komunikowan

ia się za 

pomocą np. 

technicznych 

środków lub 

mediów.

• opiera się na 

środkach 

pośredniego 

komunikowan

ia się za 

pomocą np. 

technicznych 

środków lub 

mediów.

background image

Systemy symboli wg J. Turnera

Są tworzone w wyobraźni, posługujemy się nimi i 

zmieniamy we wzajemnych kontaktach ze 

środowiskiem

Systemy językowe

Systemy wartości

Systemy przekonań

Zasoby wiedzy

Systemy norm 

Systemy 

symboli

background image

Systemy symboli stanowią samo centrum 

zainteresowania kultury symbolicznej, 

której sferą immanentną jest odrębność 

człowieka

Jerzy Mikułowski Pomorski

Systemy symboli 

stanowią samo centrum 

zainteresowania kultury symbolicznej, 

której sferą immanentną jest 

odrębność 

człowieka

Jerzy Mikułowski Pomorski

Symbole 

w interpretacji 

G. Hofstede

, to nic 

innego jak 

(…) słowa, gesty, obrazy lub 

przedmioty, które mają szczególne 

znaczenie i są rozpatrywane tylko przez 

członków danej kultury

background image

Zag. 5. Kultura masowa

Zag. 5. Kultura masowa

Kultura masowa narodziła się jako produkt 

wtórny rewolucji przemysłowej wraz z 

industrializmem i urbanizacją. 

Odnosi się do zjawisk współczesnego 

przekazywania wielkim masom  odbiorców 

identycznych lub analogicznych treści 

płynących z nielicznych źródeł oraz do 

jednolitych  form zabawowej, rozrywkowej 

działalności wielkich mas ludzkich.

Kultura masowa 

narodziła się jako produkt 

wtórny rewolucji przemysłowej wraz z 

industrializmem i urbanizacją. 

Odnosi się do 

zjawisk współczesnego 

przekazywania wielkim masom  odbiorców 

identycznych lub analogicznych treści 

płynących z nielicznych źródeł oraz do 

jednolitych  form zabawowej, rozrywkowej 

działalności wielkich mas ludzkich.

Przedmiotem dotychczasowych badań 

nad kulturą masową są 

zjawiska 

intelektualnej, estetycznej 

i ludyczno-rekreacyjnej działalności 

ludzkiej związane z oddziaływaniem i 

treściami rozpowszechnianymi przez 

środki masowego przekazu. 

background image

Społeczne warunki rozwoju kultury 

masowej:

1. Zurbanizowanie społeczeństwa 

(dominacja wielkich ośrodków miejskich 
w życiu całego kraju)

2. Rozwój techniki (masowa produkcja)
3. Kształtowanie się typu 

masowego 

odbiorcy

, którego kwalifikacje są w 

pewnym zakresie standaryzowane - 

by 

drukować milionowy dziennik potrzeba 
milionów ludzi, którzy umieją czytać.

4. Zapewnienie szerokim masom czasu 

wolnego od pracy, który można poświęcić 
na korzystanie z dóbr kultury 
symbolicznej.

background image

XXI wiek jest wiekiem wielokulturowości – 

wiekiem styku, dialogu i ścierania się różnych 

kultur, ich wzajemnych relacji, oraz konieczności 

współistnienia społeczeństwa danego kraju

Monika Kozień

Andrzej Szahaj twierdzi, że: 

ideologia 

wielokulturowości jest odpowiedzią na trapiącą 

ludzi niepewność w zautonomizowanym i 

ryzykownym świecie płynnej ponowoczesności

Pluralizm kulturowy

Transkulturowość

Multikulturowość

Zag. 6. Zjawisko wielokulturowości 

Zag. 6. Zjawisko wielokulturowości 

background image

Pojęcie 

kulturowego pluralizmu 

– 

pojawiło się 1915 roku w USA, a jego 

prekursorem był Horace Kallen. Od 

początku było traktowane synonimicznie 

z pojęciem wielokulturowości. Istnieją 

jednak pewne różnice między nimi.

Według 

Petera Kivisto, Johna Rexa 

czy 

Leo 

Kupera

społeczeństwa pluralistyczne 

to 

takie, w których różne grupy etniczne żyją 

obok siebie, nie kontaktując się ze sobą 

poza ogólnie pojmowanym rynkiem, z kolei 

społeczeństwa wielokulturowe 

to takie, 

które rozszerzają interakcję również na inne 

sfery

background image

Podwaliny pod precyzyjne zdefiniowanie 

zjawiska wielokulturowości położył 

Charles Taylor

, autor teorii 

polityki 

uznania

, opartej na kształtowaniu 

tożsamości człowieka w wyniku dialogu, 

interakcji 

z otoczeniem społecznym i kulturowym.

Twierdzi on, że 

(…) właściwe uznanie nie 

jest tylko wyrazem szacunku, który 

należy się ludziom. Jest to podstawowa 

ludzka potrzeba

Wielokulturowość wg Mariana Golki, to 

(…) 

współwystępowanie na tej samej przestrzeni 

(albo w bezpośrednim sąsiedztwie bez 

wyraźnego rozgraniczenia, albo w sytuacji 

aspiracji do zajęcia tej samej przestrzeni) dwóch 

lub więcej grup społecznych o odmiennych 

cechach dystynktywnych: wyglądzie 

zewnętrznym, języku, wyznaniu religijnym, 

układzie wartości, itd., które przyczyniają się do 

wzajemnego postrzegania odmienności z 

różnymi tego skutkami

background image

Z etymologicznego punktu widzenia, pojęcie to 

nawiązuje do terminu relatywizm 

(łac. relativus)

czyli 

względny, warunkowy, nierozstrzygnięty, 

nierozwikłany.

Twórcą teorii 

relatywizmu kulturowego 

był 

Franz 

Boas (1858 – 1942)

, który przeciwstawił ją 

wszelkiej nietolerancji i etnocentryzmowi.

Oparł on swoje rozważania na zasadzie, w której 

podstawą oceny innej kultury jest miara 

kryteriów przez nią przyjętych, a nie kryteriów 

własnych. 

Zag. 7. Relatywizm kulturowy i tolerancja 

w wielokulturowym świecie

Zag. 7. Relatywizm kulturowy i tolerancja 

w wielokulturowym świecie

Relatywizm kulturowy 

to taka postawa 

poznawcza, która zakłada poznawanie i 

rozumienie innych kultur według właściwych 

danej kulturze kategorii i wartości, które w 

dużym stopniu zawarte są w werbalnym i 

niewerbalnym sposobie wyrażania myśli.

background image

Poznanie innej 

kultury podkreśla 

rangę edukacji pro 

kulturowej

Zakłada również, że 

kultury są ze sobą 

nieporównywalne i nie mogą być rozpatrywane w 

oderwaniu od kontekstu społecznego, z którego 

się wywodzą.

Relatywizm kulturowy klasyfikowany jest w 

dwóch płaszczyznach: 

Poznawczej 

– opartej 

na poznaniu obcej 

kultury w jej własnych 

kategoriach

Etycznej

 – opartej na 

unikaniu osądzania i 

wartościowania na 

kultury gorsze

Etyka pozwala 

uniknąć wszelkich 

negatywnych 

zjawisk 

wpływających na 

konflikty kultur

background image

H. Mamzer

, określiła zjawisko 

relatywizmu kulturowego, jako 

(…) 

postulat, by pozwolić wszystkim możliwym 

kulturom na taką egzystencję, jakiej chcą, 

na życie swoim życiem (…).

Hillary Putnam twierdzi, że 

relatywizm 

kulturowy stanowi wstęp do imperializmu 

kulturowego i w swej pierwotnej formie 

ulega samonegacji.

Zjawisko imperializmu kulturowego, 

rozpatrywane w kategoriach narzucania 

składników kultury dominującej innym, 

mniejszym kulturom.

background image

Zjawisko tolerancji w kontaktach kultur

Etymologicznie wywodzi się z języka 

łacińskiego, w którym słowo 

tolera

 

oznacza 

wspierać, utrzymywać i chronić, a 

także wytrzymywać, znosić i cierpieć.

Opiera się na ideach i zasadach szacunku 

oraz akceptacji wszelkiej odmienności. 

Istotą tolerancji jest więc prawo człowieka 

do postępowania zgodnego z wyrażanymi 

przez niego przekonaniami, nawet, jeśli 

nie podobają się one innym.

background image

Prekursorem idei tolerancji był Perykles, 

który uznał, że stanowi ona jedną z 

podstaw stabilności demokratycznego 

państwa

Prekursorem idei tolerancji był 

Perykles

który uznał, że stanowi ona jedną z 

podstaw stabilności demokratycznego 

państwa

Aleksander Posern – Zieliński wskazuje na wkład 

Polski w budowę tolerancji, podkreślając okres 

Rzeczypospolitej Obojga Narodów tzw. 

państwa 

bez stosów

Efektem dążenia do tolerancji było podpisanie 

podczas 

Konfederacji Warszawskiej z 1573 roku 

dokumentu, który gwarantował tolerancję 

religijną na ziemiach polskich i litewskich

Stany Zjednoczone – współczesny kształt 

tolerancji religijnej zawarty w dokumencie 

Tollerantion Act 

uchwalony przez zgromadzenie 

parlamentarne stanu 

Maryland w 1689 roku

zakazujący dyskryminacji na tle religijnym, a 

także w 

Konstytucji Stanów Zjednoczonych 

Ameryki z 1787 roku

, głoszącej idee państwa 

stojącego na straży tolerancji.

 

background image

Źródła poznawcze współczesnej teorii 

tolerancji odnajdujemy w rozważaniach 

Jana Locke’a

, które zawarł ją w dziełach: 

Szkic o tolerancji (1667) 

oraz 

List o 

tolerancji (1685)

.

Dwie współczesne perspektywy pojęcia:

Uszanowanie 

czyichś poglądów 

lub zachowań

Pobłażanie dla negatywnych 

zachowań lub zjawisk albo 

dla osób, które zachowują 

się negatywnie

P. Sztompka 

miarą tolerancji określa 

stan, 

w którym następuje akceptacja 

odmienności kulturowej lub nawet 

traktowanie jej, jako wartości 

wzbogacającej repertuar sposobów życia.

background image

Zb

udo

wa

no no

, w

ks

zą W

ieżę 

Ba

bel

k

to p

am

ta j

ak

i p

ie

rw

szą

 

sp

otk

ał 

lo

?


Document Outline