SOCJOLOGICZNE
ASPEKTY STAROŚCI
SOCJOLOGICZNE
ASPEKTY STAROŚCI
STAROŚĆ JAKO FAZA ŻYCIA
CZŁOWIEKA
PRÓG STAROŚCI
to umownie przyjęty
wiek, który uznaje się za początek starości. W
naszym społeczeństwie jest to ok. 60-65 lat.
Inne kryteria starości:
próg kalendarzowy
próg biologiczny
próg prawny
próg społeczny
próg technologiczny
HISTORYCZNE UWARUNKOWANIA ROLI
CZŁOWIEKA STAREGO W SPOŁECZEŃSTWIE
PREHISTORIA:
-
pierwotnie osobniki starsze były eliminowane ze
społeczności
- gdy rozwinęła się komunikacja, pojawiło się
zapotrzebowanie na doświadczenie i wiedzę starszych
ludzi
STAROŻYTNOŚĆ:
- traktowano starszych ludzi z ogromnym szacunkiem,
jako wybrańców bogów i mędrców
- zasiadali w senatach, sądach, byli wychowawcami i
nauczycielami
ŚREDNIOWIECZE:
- nadal otaczano ludzi starszych szacunkiem
- zaczyna tworzyć się jednak kult młodego zdrowego
ciała
(silnego, sprawnego fizycznie wojownika)
- stopniowe ograniczanie roli ludzi starszych
WSPÓŁCZEŚNIE:
-ostry konflikt pokoleń
- częste traktowanie ludzi starszych z negatywnymi
emocjami
STEREOTYPY DOTYCZĄCE LUDZI
STARSZYCH
STEREOTYPY:
łagodn
e
złośliw
e
te bardziej subtelne,
będące wynikiem
naszych świadomych
lub nieświadomych
obaw przed starością
powstają w wyniku
przekonania, że starzy
ludzie są bezwartościowi
i nieatrakcyjni społecznie.
GERONTOFOBIA - irracjonalny
strach przed starymi ludźmi,
wrogość lub nienawiść do nich
STEREOTYPY NEGATYWNE
Ludzie starsi są:
zmęczeni
powolni
schorowani
zapominalscy
niedoinformowani
osamotnieni
mało wydajni
kłótliwi
STEREOTYPY POZYTYWNE
Cechy postrzegane jako pozytywne u
starszych:
pogodność
uprzejmość
mądrość
zaufanie
wpływowość
władza polityczna
większa swoboda niż u ludzi młodych
starania aby zachować młodość i
witalność
Pod względem biologicznym:
- zmiany w funkcjonowaniu narządów zmysłów
•
zaburzenia widzenia
•
kłopoty ze słuchem
•
trudności z wymową
- zmiany anatomiczne w mózgu i ukł.
nerwowym
•
obniżenie sprawności pamięciowej
•
kłopoty z kojarzeniem
•
trudności w rozwiązywaniu prostych problemów
- zmiany osobowości
•
nasilenie cech charakteru
•
apatia, depresja
FUNKCJONOWANIE LUDZI STARSZYCH W SPOŁECZEŃSTWIE I
ROLACH SPOŁECZNYCH
STAROŚĆ POGODNA ALBO TRUDNA
STAROŚĆ POGODNA STAROŚĆ TRUDNA
-zgoda na siebie, akceptacja
swojego stanu zdrowia
-spokojne spojrzenie na
rzeczywistość
-aktywność, w miarę swoich
możliwości
-chęć konstruktywnego
spędzania czasu
- satysfakcja z pełnienia ról,
np. dziadków
-traumatyczne wydarzenia,
np. śmierć współmałżonka
-trudna sytuacja
ekonomiczna, opuszczenie
-trudności z rozwiązywaniem
sytuacji problemowych
(myślenie dopuszczające
więcej niż jedno prawidłowe
rozwiązanie, akceptacja
sprzeczności i
wieloznaczności)
- zmniejszenie
przystosowania do
zachodzących w otoczeniu
zmian.
ROLE SPOŁECZNE LUDZI STARSZYCH
starzy przyjaciele
•
nie powstają nowe przyjaźnie
, następuje pogłębienie starych
przyjaźni i znajomości
•
najlepszymi przyjaciółmi są ludzie z tego samego
pokolenia,
często współmałżonek, kuzynowie, ponieważ pamiętają
osobę w młodości
dziadkowie
•
pomagają w wychowaniu wnuków
(ale nie powinni wychowywać!)
•
rozszerzają świat wnuków o przeszłość
(historia)
•
rozszerzają świat wnuków o przyszłość
(marzenia)
•
rozszerzają świat wnuków wszerz
(cechy właściwe wiekowi:
cierpliwość, łagodność, wyrozumiałość)
•
uczą szacunku dla ludzi starszych
(chorych, zrozumienia czyjegoś
bólu)
•
czerpią z kontaktu z wnukami emocjonalą satysfakcję
STYLE PEŁNIENIA ROLI
DZIADKÓW
z pozycji rodzicielskiej
(czyli przejęcie wszystkich
obowiązków za rodziców, zwykle wynika z konieczności)
jako osoby wspomagające rodziców
(ale nie
zastępujące)
traktowanie roli dziadków jak
obciążenia
(z względu na zaawansowany wiek czy zły stan zdrowia)
bycie dziadkami "od święta"
(żyją swoim życiem)
bycie dziadkami "wakacyjnymi"
(mieszkają
daleko, rzadko widują wnuki).
JAKOŚĆ ŻYCIA LUDZI W PODESZŁYM WIEKU
Jest utożsamiana ze:
stanem zdrowia
stopniem samodzielności
umiejętnością radzenia sobie z
ograniczeniami i niepełnosprawnością
W LISTOPADZIE 2000 ROKU CBOS PRZEPROWADZIŁ BADANIE
OPINII PUBLICZNEJ NA TEMAT SYTUACJI OSÓB STARYCH W POLSCE.
Ludzie starsi odczuwają lęk przed:
chorobami, zniedołężnieniem i utratą pamięci – 71%
byciem ciężarem dla innych, utratą samodzielności –
58%
złymi warunkami życia i trudnościami związanymi z
utrzymaniem się – 41%
samotnością, utratą bliskich – 37%
cierpieniem – 20%
niepewnością związaną z tym, z kim będzie się
mieszkać, kto będzie się mną opiekować – 15%
poczuciem, że jest się niepotrzebnym – 12%
STAROŚĆ W DOMU RODZINNYM
sposób dominujący w polskich warunkach
jeśli osoba starsza czuje się akceptowana i
kochana, starzenie się w domu rodzinnym
daje jej poczucie bezpieczeństwa i
zadowolenia
jeśli nie- czuje się ciężarem dla bliskich
gdy pogorszenie stanu zdrowia osoby
starszej wymaga zmiany trybu życia rodziny,
często umieszcza się osobę starszą w domu
opieki
STAROŚĆ W INSTYTUCJI
nie zawsze daje osobom starszym poczucie
bezpieczeństwa i stabilności,
czasami mają pełną
świadomość odrzucenia przez rodzinę
trudno im przystosować się do nowego
środowiska, współmieszkańców, personelu
(z
powodu spowolnionych możliwości adaptacyjnych )
PRZYCZYNY ZAMIESZKANIA W
DOMU OPIEKI
Z przeprowadzonych badań wynika, że
ludzie starsi jako powody zamieszkania w
domu opieki najczęściej wskazują:
zły stan zdrowia
chęć zapewnienia sobie fachowej opieki
lek. i pielęgniarskiej
złe warunki mieszkaniowe
brak środków finansowych
PLUSY I MINUSY DOMU OPIEKI
Ludzie starsi pozytywnie oceniają:
jakość opieki
możliwość posiadania „własnego kąta”
możliwość rozmowy i kontaktu ze
współmieszkańcami
możliwość uczestniczenia w terapii zajęciowej
Aspekty oceniane negatywnie:
konflikty między mieszkańcami
konieczność dzielenia pokoju z inną osobą
problem spożywania alkoholu na terenie domu
SPOŁECZNA AKTYWNOŚĆ LUDZI
STARSZYCH
podnosi jakość życia
konieczna, aby można było mówić o pomyślnym
starzeniu się
pozwala zaspokoić potrzebę kontaktów
społecznych, uznania, opieki, samorealizacji
p
rzeciwdziała izolacji i osamotnieniu
daje człowiekowi starszemu- poczucie własnej
wartości i godności
Rodzaj wybieranej aktywności u ludzi starszych
jest zależny od:
stanu zdrowia
możliwości intelektualnych
poziomu wykształcenia
PRZYKŁADY AKTYWNOŚCI
wolontariat
uczestnictwo w osiedlowych klubach seniora
uczestnictwo w radzie gminy lub osiedla
uniwersytety trzeciego wieku
działalność w stowarzyszeniach
rekreacja fizyczna
(ćwiczenia ruchowe, rytmiczne, turystyka, spacery)
rekreacja twórcza
(terapie zajęciowe)
rekreacja kulturalna
(czytelnictwo, kino, teatr, spotkania towarzyskie,
festyny)
działalność społeczna
uczestniczenie w kulcie religijnym i życiu wspólnoty
religijnej
spotkania z przyjaciółmi, sąsiadami.
Bibliografia:
A. Nowicka, Wybrane problemy osób starszych,
Wydawnictwo Impuls, Kraków 2006, ss. 17-19, 43-64, 188-
195.
S. Steuden, M. Marczuk, Starzenie się a satysfakcja z życia,
Wydawnictwo KUL, Lublin 2006, ss. 183-196, 273-288.
B. Tobiasz- Adamczyk, Wybrane elementy socjologii zdrowia i
choroby, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków
2000, s. 122.