Zaburzenia afektywne i depresje

 

– epidemiologia, etiopatogeneza, uwarunkowania genetyczne

Zaburzenia afektywne i depresje

 

– epidemiologia, etiopatogeneza, uwarunkowania genetyczne

UM

WWL – 7/I

Choroby afektywne

- rozwój koncepcji w ujęciu historycznym

 

Choroby afektywne

- rozwój koncepcji w ujęciu historycznym

 

Pierwsze objawy zaburzeń nastroju [Hipokrates i Aretajos], a 

następnie Farlet i Kraepelin oraz już w XX w. Schneider i Leonhard 
dostarczają licznych przesłanek, aby sądzić że obserwacje poczynione 
jeszcze p.n.e., a później w XIX i XX wieku są niejako porównywalne i 
dotyczyły osób cierpiących na tę samą klasę schorzeń, a z którymi ma do 
czynienia współczesna psychiatria. 

•

Hipokrates (460-377 p.n.e.) wyodrębnił temperament melancholiczny a 
termin melancholia odniósł do zab. nastroju.

•

 Aretajos (30 – 90 n.e.) w opisie depresji wymienił: smutek, wyczerpanie, 
zniechęcenie, izolowanie się od ludzi, nadwrażliwość, podniecenie, 
zobojętnienie, pustkę emocjonalną, zniechęcenie do życia, tendencje 
samobójcze. 
Zaobserwował też, że depresja i mania mogą wystąpić u tego samego 
chorego.

•

Kraepelin (1856-1926) był twórcą koncepcji psychozy maniakalno – 
depresyjnej jako jednostki nozologicznej („cykliczny obłęd”), 
„periodyczna mania”, „okresowa melancholia”.

•

Leonhard w latach 1957 – 1966 – zwrócił uwagę na biegunowość 
przebiegu ch.a. i wyodrębnił postacie jedno i dwubiegunową.

Cecha

Przygnębienie

Depresja

Nasilenie

Z reguły 

przemijające złe 

samopoczucie

smutek, 

przygnębienie 

czasem rozpacz

Czas trwania

krótki (godziny)

długi (tyg. m-ce)

Poczucie choroby

nie występuje

występuje często

Dezorientacja 

aktywność złożona

zwykle nie 

występuje

występuje często 

niekiedy o dużym 

nasileniu

W psychiatrii terminem 

„depresja”

 określa się 

szczególnego rodzaju zaburzenia nastroju i emocji, uznane 
za zjawisko chorobowe.

Badania prowadzone w XX w. doprowadziły do 

zmiany i rewizji wielu tredycyjnych i utrwalonych 
poglądów dotyczących chorobowych zaburzeń nastroju.

E. Kraepelin – pod k. XIX w. wyodrębnił psychozę 
maniakalno – depresyjną (cyklofrenia).

Psychoza ta okazała się gr. schorzeń określanych 

obecnie zbiorczą nazwą 

Zaburzenia afektywne [ICD-

10], Mood Disorders [DSM-IV]

 –  o zróżnicowanej 

patogenezie, a być może i etiologii.

Można wyodrębnić:

Można wyodrębnić:

•

Zaburzenia afektywne 
dwubiegunowe

•

Nawracające zaburzenia 
depresyjne

•

Zaburzenia dystymiczne

•

Zaburzenia cyklotymiczne

Epidemiologia

Epidemiologia

Zaburzenia afektywne i depresje – chorobowość 6 – 12%
Od 25 lat wzrost zachorowań w krajach rozwiniętych Europy

Polska

Przyjęcia do szpitala 11-15/100 tys. mieszkańców.

 

Podobnie w W. Brytanii, Francji, Finlandii i innych krajach.

Dane te częściowo odzwierciedlają sytuację 

epidemiologiczną. 

Wg Lehmana – 1 chory na 5 z rozp. depresji korzysta z 

pomocy 

specjalistycznej i tylko 1 chory spośród 

20 

dotkniętych depresją jest leczony w oddziale 

psychiatrycznym

.  

8-12%

20-30%

50-60%

wg Pużyńskiego

W skali światowej wg WHO

370 mln

Epidemiologia

Epidemiologia

W ostatnim okresie obserwuje się wzrost wskaźnika 

zaburzeń depresyjnych.

W porównaniu  z rokiem 2001 – wzrost o 20-25%.
Zaburzenia depresyjne 2 razy częściej u kobiet w  

porównaniu do mężczyzn.

Po 50 r.ż. zaburzenia afektywne, w tym depresje są jedną 

z głównych przyczyn hospitalizacji psychiatrycznej kobiet i 
mężczyzn.

Przyczyny wzrostu zachorowań:

•

wydłużenie średn. ok.. życia populacji o 10 – 20 lat

•

rozpowszechnienie środowiskowych czynników patogennych 
(duże migracje ludności, izolacja społeczna, osamotnienie, 
brak poczucia bezpieczeństwa dużych grup społecznych).

•

rozpowszechnienie zw. chemicznych wykazujących wpływ 
depresjogenny (w tym niektórych leków).

Depresja 

jako problem kliniczny i społeczny

Depresja 

jako problem kliniczny i społeczny

•

zwiększająca się zachorowalność na depresję 
zwiększa wskaźnik inwalidztwa

•

zwiększająca się śmiertelność (25% chorych z 
rozp. depresji typu endogennego umiera w 
następstwie samobójstwa, a wg niektórych 
badaczy 32-64%).

•

zjawisko „atypowych” depresji często 
maskowanych rozlicznymi objawami 
somatycznymi i wegetatywnymi powoduje min. 
- obciążenie budżetu sł. zdrowia na niepotrzebną 
diagnostykę i nieprawidłowo prowadzonym 
leczeniem

 

Depresja 

jako problem kliniczny i społeczny

 

Depresja 

jako problem kliniczny i społeczny

•

wpływ depresji na niekorzystne funkcjonowanie jednostki w 
środowisku: rodzinnym, zawodowym i społecznym:

- problemy adaptacyjne w środowisku powoduje wzrost 
wskaźnika osób nie zawierających małżeństw
- prowadzi do zwiększania się wskaźnika rozwodów i 
rozbitych rodzin
- duża absencja w pracy zawodowej
- częste zmiany miejsca pracy
- zaniżone aspiracje zawodowe
- wysoki odsetek bezrobocia (zasiłki chorobowe, renty, niższy 
status społeczny)
- duży wskaźnik uzależnień
- bezdomność

•

związek z.a. i d. a schorzeniami somatycznymi

Stany depresyjne 

można podzielić na 3 duże grupy

Stany depresyjne 

można podzielić na 3 duże grupy

•

stany depresyjne w przebiegu chorób afektywnych
[

przyczyny nie są dostatecznie poznane, hipotetycznie wiązane 

są z podłożem endogennym, uwarunkowaniami genetycznymi 
podatność na zachorowanie

]

.

•

depresje występujące w przebiegu różnorodnych 
schorzeń 
[

„depresje objawowe”, „depresje somatogenne”, „depresje na 

podłożu organicznym”

]

•

depresje psychogenne – będące dużą i 
niejednorodną grupą  stanów depresyjnych
[

są uważane z różnorodnymi urazami psychicznymi, 

emocjonalnymi, zawodowymi

]

Granice pomiędzy ww. kategoriami z.d. nie 

zawsze są wyraźne a u niektórych p-tów 
współistnieją z2 gr. czynników przyczynowych. 

Współwystępowanie przyczyn 

depresji u jednego pacjenta.

Współwystępowanie przyczyn 

depresji u jednego pacjenta.

A.

Przyczyny
endogenne

 

B.

Przyczyny
psychogenne

 

C

.  Przyczyny

somatyczne,
organiczne

 

ABC

BC

AC

AB

Koncepcje przyczyn 

endogennych z.a. i d.

Koncepcje przyczyn 

endogennych z.a. i d.

•

istnieje wiele dowodów  wskazujących, że chor. zab. 

nastroju (depresja, mania) są zaburzeniami 

neuroprzekaźnictwa w o.u.n. – noradrenergocznego i 

serotoninergicznego.

•

wiele dowodów przemawia za tym, że układ 

glutaminergiczny ma znaczenie w patofizjologii zaburzeń 

nastroju [glutaminian jest rozpowszechniony w o.u.n. – najw. 

aminokwas pobudzający wśród neuroprzekaźników i wystepuje w 

60% wszystkich synaps o.u.n.]

3 receptory jonotropowe pobudzające: AMPA [kw. α – 

amino-3 hydroksy-5 metyloizoksazolo-4-propionowy, 

NMDA [N-metylo – D- asparaginianu] i kwas kainowy.

•

neuroplastyczność mózgu (zmiany morfologiczne w 

dendrytach i synapsach – zwiększone rozgałęzienia i wydłużanie 

aksonów, wzrost nowych synaps i neurogeneza). Ostatnie 

doniesienia wskazują, że kw. glutaminowy może być 

istotnym czynnikiem w regulacji neuroplastyczności. 

Hipokamp jest jedną z części mózgu podlegających 

zmianom strukturalnym w trakcie trwania depresji (czas 

trwania depresji).

Genetyka z.a. i d.

Genetyka z.a. i d.

Zgromadzono również liczne dowody wskazujące, że 

chorobowe zaburzenia nastroju mogą mieć podłoże 
genetyczne.

•

Pokrewieństwo I

o

 z osobą cierpiącą na depresję jednobiegunową 

zwiększa ryzyko depresji od 2 do 5 razy w porównaniu do populacji 
ogólnej. 
Należy brać pod uwagę dziedziczenie podatności na zachorowanie. 
Znacznie rzadziej dziedziczy się depresję jednobiegunową [60%] 
bliźniąt jednojajowych nie zapada na tę chorobę.

•

Zaburzenia afektywne dwubiegunowe są chorobą o dużym stopniu 
dziedziczności. 
Tylko [28%] bliźniąt jednojajowych nie choruje wspólnie na chorobę 
afektywną dwubiegunową.
Przypuszcza się, że „błąd metaboliczny” jest dziedziczony, ale 
nie udało się go jeszcze zidentyfikować.

Koncepcje przyczyn egzogennych z.a. i d.

Koncepcje przyczyn egzogennych z.a. i d.

Różnorodne schorzenia somatyczne [nadciśnienie tętnicze, 

Ww. czynnikom  przypisuje się współudział w ujawnieniu objawów  pierwszego w życiu epizodu
zab. afektywnych, lub kolejnych nawrotów – „czynniki wyzwalające”.

Ok. 50% pierwszych w życiu epizodów depresji jest poprzedzanych 
przez różnorodne wydarzenia życiowe, zazwyczaj o ujemnym 
znaczeniu emocjonalnym (zwłaszcza aktualne straty). 
Wydarzenia obejmują kilkadziesiąt różnych sytuacji, których znaczenie 
patogenne należy rozpatrywać indywidualnie, na tle cech osobowości i 
doświadczeń życiowych oraz zdolności radzenia sobie ze stresem.

Ok. 50% pierwszych w życiu epizodów depresji jest poprzedzanych 
przez różnorodne wydarzenia życiowe, zazwyczaj o ujemnym 
znaczeniu emocjonalnym (zwłaszcza aktualne straty). 
Wydarzenia obejmują kilkadziesiąt różnych sytuacji, których znaczenie 
patogenne należy rozpatrywać indywidualnie, na tle cech osobowości i 
doświadczeń życiowych oraz zdolności radzenia sobie ze stresem.

•   strata osoby z którą był silny zw. emocjonalny (zgon, rozstanie itp.);

•   utrata  zdrowia, inwalidztwo, utrata atrakcyjności fizycznej, zdolności

   zarobkowania, utrata
   dyspozycji intelektualnych w następstwie choroby, urazu, starzenia 
się;

•   utrata prestiżu społecznego;

•   utrata poczucia własnej wartości;

•   utrata poczucia bezpieczeństwa w pracy zawodowej, poczucia 

bezpieczeństwa
   materialnego;

•   utrata zdolności do fantazji, optymistycznych wyobrażeń;

•   utrata symboli (przedmiotów dających poczucie bezpieczeństwa lub 

znaczenia.

•   strata osoby z którą był silny zw. emocjonalny (zgon, rozstanie itp.);

•   utrata  zdrowia, inwalidztwo, utrata atrakcyjności fizycznej, zdolności

   zarobkowania, utrata
   dyspozycji intelektualnych w następstwie choroby, urazu, starzenia 
się;

•   utrata prestiżu społecznego;

•   utrata poczucia własnej wartości;

•   utrata poczucia bezpieczeństwa w pracy zawodowej, poczucia 

bezpieczeństwa
   materialnego;

•   utrata zdolności do fantazji, optymistycznych wyobrażeń;

•   utrata symboli (przedmiotów dających poczucie bezpieczeństwa lub 

znaczenia.

Podsumowanie

Podsumowanie

Depresja jest normalną reakcją na trudności 

życiowe, albo przejawem choroby mózgu.

Depresję może wywołać każda sytuacja, która 

zaburza naszą psychiczną równowagę [utrata 
bliskiej osoby, zawód w uczuciach, koniec 
aktywności zawodowej, itp.]. Nie każda depresja 
jest chorobą wymagającą leczenia.

Problemem medycznym i społecznym jest 

depresja, która pojawia się bez przyczyny i 
cyklicznie nawraca.

Depresja jest normalną reakcją na trudności 

życiowe, albo przejawem choroby mózgu.

Depresję może wywołać każda sytuacja, która 

zaburza naszą psychiczną równowagę [utrata 
bliskiej osoby, zawód w uczuciach, koniec 
aktywności zawodowej, itp.]. Nie każda depresja 
jest chorobą wymagającą leczenia.

Problemem medycznym i społecznym jest 

depresja, która pojawia się bez przyczyny i 
cyklicznie nawraca.