Tradycje samorządu

terytorialnego RP

Klaudia Koziara

Bezpieczeństwo wewnętrzne

semestr III

grupa f

Geneza 

samorządu 

w Polsce

zagadnienie I



„Polska samorządna”, pod red. K. Kucharczuk, Grupa 
Wydawnicza PWN, Warszawa 2011



„Samorząd terytorialny. Podstawy ustroju i 
działalności”, H. Izdebski, wyd. LexisNexis, Warszawa 
2011



„Geneza i istota samorządu terytorialnego”, artykuł P. 
Czerwińskiego



„Samorząd terytorialny w RP”, Z. Leoński, wyd. C.H. 
Beck, Warszawa 2002



„Geneza i istota samorządu terytorialnego”, pod red. A. 
Korzeniowskiej [w:] „ABC Samorządu Terytorialnego”, 
wyd. Branta, Łódź 2004

BIBLIOGRAFIA

 

Idea założenia myśli samorządowej

 narodziła się w Europie,

 a dokładnie pod wpływem

 idei wielkiej myśli francuskiej. 

 -  Podstawową jednostką organizacji terytorialnej 

w średniowieczu był opole. Władza należała do 
wiecu, do którego należeli najstarsi mężczyźni. 

  - Wiek XII i XIII- rozpoczęcie procesu osadnictwa 

na prawie polskim, powstanie pierwszego 
samorządu stanowego.

  -  Główny organ samorządu- ława.
  - Po rozbiciu dzielnicowym najsilniejszą pozycję 

uzyskały ziemie, które odpowiadały dawnym 
dzielnicom. Urzędnicy ziemscy reprezentowali 
księży i ich interesy, swoje stanowiska pełnili 
dożywotnio. 

ŚREDNIOWIECZE

  W średniowieczu powstały samorządy 

miejskie i samorządy wiejskie. Gminom, 
poza ich zadaniami własnymi, powierzono 
realizację pewnych funkcji państwa. 
Miasta uzyskiwały pełny samorząd, gdy 
odkupiły uprawnienia wójta dziedzicznego- 
władza przechodziła wtedy w ręce 
ławników, a własność wójta włączano do 
majątku miejskiego.

- Państwo ma charakter zdecentralizowany 

(organy lokalne formowane były niezależnie 
od organów centralnych).

- Organy samorządu terytorialnego stanowiły 

urzędy ziemskie (organy władzy lokalnej), 
podstawowe organy samorządu 
szlacheckiego- sejmiki i samorząd innych 
stanów.

- W miastach- Urzędy Miasta (Magistraty).

UNIA POLSKO- LITEWSKA

  Kraj podzielono na dwadzieścia cztery 

okręgi, zwane wydziałami, służące jako 
obszar działania zgromadzeń 
wydziałowych, a przedstawiciel każdego z 
wydziałów zasiadał w Sejmie jako 
przedstawiciel mieszczaństwa. W 
samorządzie wiejskim występowały 
gromady, a jego organami byli wójt i 
przysiężni, którzy byli ściśli 
podporządkowani właścicielowi wsi. 

  Podjęto próbę stworzenia administracji na 

terenie wsi. Kraj miał się dzielić na dozory, 
składające się z 1000- 2000 gospodarstw. 
Na czele dozoru stał dozorca, powoływany 
przez komisję porządkową. 

POWSTANIE

KOŚCIUSZKOWSKIE

Samorząd

terytorialny

w okresie zaborów

zagadnienie III

- Trójstopniowy podział administracyjny:
  gminy zbiorowe, składające się z mniejszej 

bądź większej liczby gromad, jednostkami 
wyższymi podziału terytorialnego były 
powiaty i gubernie.

- W wyniku powstania styczniowego 

wprowadzono gminy wiejskie.

ZABÓR ROSYJSKI

- Pojawił się wielostopniowy podział terytorialny, w 

którym działały nie tylko organy samorządu 
terytorialnego, lecz także organy administracji 
rządowej. 

- Największą jednostką podziału administracyjnego 

była prowincja, dzieląca się na rejencje i powiaty. 

- Powiat pełnił funkcję jednostki terytorialnej dla 

administracji oraz samorządu terytorialnego. 
Najniższymi jednostkami podziału 
administracyjnego były gminy oraz obszary 
dworskie.

ZABÓR PRUSKI

- Występował dwustopniowy podział: szczeblem 

najniższym były gminy oraz obszary dworskie, 
stopniem wyższym były powiaty. 

- Podobnie jak w przypadku administracji 

pruskiej wykonywały one swoje zadania 
względem administracji rządowej i 
samorządowej.

- Samorząd terytorialny funkcjonował w ramach 

autonomii krajów koronnych, czyli Galicji i 
Śląska

ZABÓR AUSTRIACKI

Dziękuję 

za uwagę