Polityka społeczna
sem. zimowy 2015/16
Dr Katarzyna Górniak
Polityka społeczna
sem. zimowy 2015/16
Dr Katarzyna Górniak
Terminy konsultacji w sem. zimowym:
• środa 14.00-16.00
p. 228, Gmach Główny PW
• Studia dzienne
wains2015mgr@gmail.com
• Studia zaoczne
Treści programowe
• Polityka społeczna – przedmiot, zakres, cele i
zadania, historia,
• Uwarunkowania polityki społecznej
• Zakres podmiotowy i przedmiotowy polityki
społecznej
• Modele polityki społecznej
• Potrzeby społeczne i ich diagnozowanie/mierzenie.
• Normy w polityce społecznej
• Problemy polityki społecznej (nierówności,
bezrobocie, bieda, starzenie się społeczeństwa,
demografia… )
• Realizacja polityki społecznej: instrumenty,
organizacja, poziomy, organizacje pozarządowe.
• Aktywna polityka społeczna.
Uwaga:
Do egzaminu obowiązuje znajomość zagadnień
i tematów omawianych w trakcie wykładu
(zagadnienia programowe). Ich wykaz znajduje
się w powyższym zestawieniu. Podana
literatura odnosi do zagadnień programowych,
a student ma możliwość skorzystania z niej w
sposób dowolny, jak również z każdej innej
pozycji odnoszącej się do tematyki wykładów.
Jednak po niektórych wykładach będzie
podawana szczegółowa literatura, której
znajomość obowiązuje do egzaminu.
Egzamin – studia
dzienne/zaoczne
• Egzamin pisemny w formie testowej
o zróżnicowanych pytaniach, tj.
pytania otwarte (opisowe) oraz
pytania zamknięte (jednokrotnego
wyboru)
• 5 pkt ECTS 1pkt=25-30 godzin
pracy
Ocena za przedmiot
Ocen
a
Student, który zaliczył przedmiot (moduł) wie / umie / potrafi:
3.0
Uzyskał co najmniej 40% maksymalnej łącznej liczby punktów
w ramach egzaminu pisemnego.
3.5
Uzyskał co najmniej 50% maksymalnej łącznej liczby punktów
w ramach egzaminu pisemnego.
4.0
Uzyskał co najmniej 65% maksymalnej łącznej liczby punktów
w ramach egzaminu pisemnego.
4.5
Uzyskał co najmniej 75% maksymalnej łącznej liczby punktów
w ramach egzaminu pisemnego.
5.0
Uzyskał co najmniej 80% maksymalnej łącznej liczby punktów
w ramach egzaminu pisemnego.
Terminy
• po zakończeniu wykładu: tzw. termin
zerowy
Regulamin studiów w Politechnice
Warszawskiej § 4 ust. 8:
• w trakcie sesji zimowej: dwa terminy
• w trakcie sesji poprawkowej: jeden
termin
Literatura (do wyboru):
• Polityka społeczna, red. G. Firlit-Fesnak, M.Szylko-Skoczny, Wydawnictwo
Naukowe PWN, Warszawa 2009
• Auleytner L., Polityka społeczna czyli ujarzmianie chaosu społecznego,
Wyd. Wyższej Szkoły Pedagogicznej, Warszawa 2002
• Księżopolski M., Polityka społeczna. Wybrane problemy porównań
międzynarodowych, Wyd. Śląsk, Katowice 1999
• Polityka społeczna. Kontynuacja i zmiana, red. J. Olczyk i in, Wyd. IPiSS,
Warszawa 2012
• Polityka społeczna w kryzysie, red. M. Księżopolski i in, Oficyna
Wydawnicza Aspra, Warszawa 2009
• Polityka społeczna, Materiały do studiowania, red. A. Rajkiewicz, J.
Supińska, M. Księżopolski, Wyd. Śląsk, Katowice 1997
• Leksykon polityki społecznej, red. Naukowa B. Rysz-Kowalczyk, Ofucyna
Wydawnicza ASPRA-JR, Warszawa 2002
• Wokół teorii polityki społecznej, red. B. Rysz-Kowalczyk, B. Szatur-
Jaworska, Wyd. ISP UW Warszawa 2003
Polityka
• Sprawowanie władzy – oddziaływanie
• Sposób rządzenia – rozwiązywanie
problemów społecznych w cyklu:
Zauważanie i zdefiniowanie
Diagnoza
Wybór rozwiązania
Realizacja
Ewaluacja/ocena
• Sposób: systematyczny, spójny
Społeczna
• Odnosi się do dobrobytu obywateli –
poziomu zaspokojenia potrzeb
Państwo realizuje politykę społeczną –
odpowiedzialne za wszechstronny dobrobyt
wszystkich obywateli
Dobrobyt: wysoki poziom zaspokojenia
potrzeb, głównie bytowych, ale nie tylko
tych… (patrz dalsze slajdy)
Cele: gospodarcze i społeczne
• Przekonanie: dobrobyt pochodna
wzrostu gospodarczego, dochodu
narodowego
• ALE
maksymalizacja wzrostu
gospodarczego nie jest konieczna do
osiągnięcia wielu celów społecznych;
sukces gospodarczy nie przekłada się
prosto na sukces społeczny
• WAŻNE
zasady podziału – komu i na
jakich warunkach
Polityka społeczna
ograniczanie strategii rynkowych
1.
Dla niektórych usług i dóbr – mechanizmy
rynkowe zawodne
2.
Zachowania jednostek mogą ignorować ich
własne potrzeby
Instrumenty służące korygowaniu rynku:
• zakazy produkcji
• normy i standardy produkcji
• regulacje cen
• subsydiowanie produkcji
• subsydiowanie zatrudnienia
• przymus konsumpcji
• Wąskie rozumienie – problematyka
świadczeń pieniężnych (polityka
socjalna)
• Szerokie rozumienie – włączenie
zagadnień nie związanych
bezpośrednio z transferami
pieniężnymi, np. oświata, sprawy
pracy
welfare state – państwo
dobrobytu/państwo bezpieczeństwa
socjalnego
Polityka socjalna
Polityka społeczna
przedm
iot
Materialne warunki bytu,
konsumpcja towarów i usług,
dochody pieniężne, poziom życia
Społeczeństwo, stosunki społeczne,
organizacja życia społecznego, jakość życia
cele
Poprawa materialnych warunków
bytu (szczególnie najbiedniejszych),
wzrost konsumpcji, „pokój socjalny”,
łagodzenie kwestii socjalnych
Postęp społeczny, równowaga społeczna,
porządek społeczny, dobro wspólne, moc
narodu, harmonia między celami
osobistymi i społecznymi
środki
Bezekwiwalentne (w tym
nieodpłatne) świadczenia społeczne
„instytucjonalizacja, formalizacja i
organizowanie warunków życia dla całych
zbiorowości”, środki: ekonomiczne, prawne,
informacyjne, kadrowe
sposob
y
działani
a
Doraźne ratownictwo, interwencja,
ochrona za pomocą wytwarzania i
rozdzielania świadczeń społecznych
Perspektywiczne zapobieganie, planowanie,
zmienianie struktury społecznej
adresac
i
Grupy słabe względnie (np.
pracownicy najemni) lub absolutnie
(np. chorzy, bezdomni,
niepłnosprawni)
Społeczeństwo jako całość, wszyscy
obywatele
wzajem
ne
relacje
Rola instrumentalna, środek polityki
społecznej, część polityki
społecznej, nie powinna dominować
nad polityką społeczną
Ogólne cele, wartości i zasady dla m.in.
polityki socjalnej, obejmuje polityką
socjalną, ale jest też czymś więcej
Opracowanie: Ryszard Szarfenberg http://rszarf.ips.uw.edu.pl/pdf/definicjeps.pdf
Kwestia językowa
• Polityka społeczna ≠
•Polityka socjalna
•Pomoc społeczna (opieka
społeczna)
•Pomoc socjalna
USTAWA z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej
(Dziennik Ustaw Nr 65, poz. 437, z 2007. Tekst jednolity uwzględniający zmiany wynikające z Dz.U. Nr 239,
poz. 1592 z 2010 r.)
Art. 21. 1. Dział praca obejmuje sprawy:
•
1) zatrudnienia i przeciwdziałania bezrobociu;
•
2) stosunków pracy i warunków pracy;
•
3) wynagrodzeń i świadczeń pracowniczych;
•
4) zbiorowych stosunków pracy i sporów zbiorowych;
•
5) związków zawodowych i organizacji pracodawców.
Art. 28a. Dział rodzina obejmuje sprawy:
•
1) uwarunkowań demograficznych w kraju;
•
2) opieki nad dzieckiem do lat 3;
•
3) ochrony i wspierania rodziny z dziećmi na utrzymaniu, w szczególności rodzin znajdujących się w trudnej
sytuacji materialnej i społecznej;
•
4) rozwoju systemu pieczy zastępczej nad dzieckiem;
•
5) koordynowania i organizowania współpracy organów administracji publicznej, organizacji pozarządowych i
instytucji w zakresie realizacji praw rodziny i dziecka;
•
6) współpracy międzynarodowej dotyczącej realizacji i ochrony praw rodziny i dziecka.
Art. 31. 1. Dział zabezpieczenie społeczne obejmuje sprawy:
•
1) ubezpieczeń społecznych i zaopatrzenia społecznego;
•
2) funduszy emerytalnych;
•
3) pomocy społecznej i świadczeń dla osób i gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji
materialnej i społecznej;
•
4) przeciwdziałania patologiom;
•
5) rządowych programów w zakresie pomocy społecznej, w szczególności dla osób i gospodarstw domowych
znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, a także dla grup zagrożonych wykluczeniem
społecznym;
•
6) świadczeń socjalnych, zatrudnienia, rehabilitacji społecznej i zawodowej osób niepełnosprawnych;
•
7) kombatantów i osób represjonowanych;
•
8) koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, z wyjątkiem rzeczowych świadczeń leczniczych;
•
9) działalności pożytku publicznego, w tym nadzoru nad prowadzeniem tej działalności przez organizacje
pożytku publicznego;
•
10) koordynowania i organizowania współpracy organów administracji publicznej, podmiotów działających w
sferze pożytku publicznego, w tym organizacji pozarządowych.
•
•
•
•
•
Przeciwdziałanie przemocy w rodzinie
•
Seniorzy/aktywne starzenie się
•
•
•
Koordynacja Systemów Zabezpieczenia Społecznego
•
•
•
Program współpracy z NGO
•
•
•
www.mpips.gov.pl
Minister
Władysław Kosiniak-
Kamysz
Jacek
Kuroń
minister pracy i
polityki społecznej
1989 –1990
(rząd T.
Mazowieckiego)
1992 –1993
(rząd H.
Suchockiej)
Polityka społeczna jako:
• Dyscyplina naukowa –
diagnozowanie, badanie,
obserwowanie, prognozowanie,
modelowanie…
• Działalność praktyczna – wdrażanie
działań, których celem jest
rozwiązywanie problemów
• Naukowa teoria oraz określenie metodologii i
metod badawczych zajmujących się
zagadnieniem potrzeb materialnych i
duchowych człowieka oraz grup społecznych na
określonym etapie rozwoju państw
(S. Czajka)
• Celowa działalność państwa i innych instytucji
publicznych w dziedzinie kształtowania
optymalnych warunków życia i pracy ludności
oraz stosunków międzyludzkich; także nauka o
celowym oddziaływaniu na układ stosunków
społecznych i przekształcania warunków życia
ludności
(Mała Encyklopedia PWN 1995)
• Polityka to działalność państwa, samorządów i organizacji
pozarządowych, której celem jest poprawa położenia
materialnego, asekuracja przed ryzykami życiowymi i
wyrównywanie szans życiowych grup społeczeństwa
ekonomicznie i socjalnie najsłabszych
(J. Aulyetner)
• Polityka społeczna jest rodzajem polityki publicznej i wiąże
się z instrumentalnym wykorzystywaniem władzy w państwie
do osiągnięcia wszechstronnego dobrobytu wszystkich
obywateli z uwzględnieniem nierówności socjalno-
ekonomicznych oraz nierówności władzy między różnymi
grupami obywateli
(R. Szarfenberg)
• Działalność państwa, samorządów i organizacji
pozarządowych zmierzająca do kształtowania ogólnych
warunków pracy bytu ludności, prorozwojowych struktur
społecznych oraz stosunków społecznych opartych na
równości i sprawiedliwości społecznej sprzyjających
zaspokojeniu potrzeb społecznych na dostępnym poziomie
(A. Kurzynowski)
Cele polityki społecznej
1. Kształtowanie odpowiednich warunków bytowych
ludności, tak by miała możliwość zaspokajania swoich
potrzeb poprzez pracę zarobkową lub utrzymywania się z
rent i emerytur lub innych świadczeń
2. Kształtowanie prorozwojowych struktur społecznych
3. Kształtowanie sprawiedliwych stosunków międzyludzkich
– sprawiedliwość społeczna i równość szans
4. Rozładowywanie napięć i konfliktów społecznych (wynika
z powyższych) + zapobieganie powstawaniu kwestii
socjalnych/problemów społecznych: tworzenie warunków
W jakim zakresie powyższe cele mają być zrealizowane?
Zakres przedmiotowy
działy/dziedziny polityki społecznej
Polityka:
– Rodzinna
– Demograficzna
– Zatrudnienia, płac, warunków i ochrony pracy
– Mieszkaniowa
– Ochrony zdrowia
– Oświatowa
– Kształtowania kultury
– Zabezpieczenia społecznego i pomocy społecznej
– Prewencji, zwalczania zjawisk patologii społecznych
– Gerontologii (starość)
Zakres przedmiotowy PS jako
działalności praktycznej
(wg W. Turnowieckiego)
• Sfera bytu – wyżywienie, mieszkanie,
pomoc materialna w przypadku
zdarzeń losowych
• Sfera pozamaterialna – ochrona
zdrowia, edukacja, usługi i
działalność kulturalna
• Sfera potrzeb psychospołecznych –
aktywność społeczna, poczucie
satysfakcji z pracy, poczucie
bezpieczeństwa
Uwarunkowania polityki społecznej
(Cezary Żołędkowski)
WEWNĘTZRNE
– Ustrojowo-polityczne
– Materialne (ekonomiczne, infrastruktura)
– Związane z czynnikiem ludzkim
– Wynikające z zastanego modelu polityki
społecznej
ZEWNĘTRZNE
- Globalizacja i światowy system ekonomiczny
UWAGA
O uwarunkowaniach polityki
społecznej zob.:
• Cezary Żołędowski, rozdz. 3, w:
Polityka społeczna, red. G. Firlit-
Fesnak, M.Szylko-Skoczny,
Wydawnictwo Naukowe PWN,
Warszawa 2009
Zasady polityki społecznej
• Przezorności (motywowania do
przezorności)
• Samopomocy
• Solidarności społecznej
• Pomocniczości
• Partycypacji
• Samorządności
• Dobra wspólnego
• Wielosektorowości
UWAGA
O zasadach PS zob.:
• Wprowadzenie do polityki społecznej,
red. R. Gabryszak, D. Magierka,
Wyd. Difin, Warszawa 2009, str. 33-
35
Trochę historii
• Termin polityka społeczna
Charles Fourier (1772-1837) – projekt
sposobu na życie
The extension of women's rights
is the basic principle
of all social progress
• Impuls do rozwoju XIX wiek
rewolucja przemysłowa zaostrzenie
konfliktów społecznych, kwestia
robotnicza + pojawienie się państwa
rozwiązującego kwestie społeczne i
reagującego (wcześniej próby
Anglia „Prawo ubogich” 1601)
• Ochrona warunków pracy
• Pierwsze próby budowania systemowych
polityk społecznych najbardziej znana
koncepcja:
Otton von Bismarck (koniec XIXw.) – „ojciec
nowoczesnej polityki społecznej ”
kompleksowe uregulowanie kwestii
zabezpieczenia socjalnego obowiązkowe
ubezpieczenia chorobowe, wypadkowe
(renty i emerytury), skrócił czas pracy
1878 tzw. wielki dekret Bismarcka
• Kształtowanie stosunków pracy – związki
zawodowe
Koniec I wojny światowej
• próby tworzenia światowego sytemu
polityki społecznej – rozwój ochrony
pracy, ubezpieczeń, postępujący
interwencjonizm socjalny – państwo
staje się coraz silniejszym
gwarantem podstawowych praw
socjalnych
• Postawanie międzynarodowych
organizacji, np. Międzynarodowa
Organizacja Pracy 1919
• Harmonizowanie polityki
gospodarczej i społecznej -
współzależność
Polska
• Okres zaborów brak państwowości
+ ograniczona działalność socjalna
państw zaborczych polska myśl:
Józef Supiński, Ludwik Krzywicki,
Helena Radlińska, Konstanty
Krzeczkowski
• Prekursor polskiej polityki społecznej:
Fryderyk Skarbek (1792-1866)
Okres międzywojenny: powstawanie ustawodawstwa
(ujednolicanie zasad) i wstąpienie Polski w 1919 do
Międzynarodowej Organizacji Pracy
• 1921 – konstytucja marcowa: ze zbiorem praw
socjalnych
• Rozwój nauk: Instytut Spraw Społecznych (1931),
Instytut Gospodarstwa Społecznego (1920), Polskie
Towarzystwo Polityki Społecznej
Okres po II Wojnie Światowej:
• Państwo jedyny podmiot działalności polityki
społecznej
• Refleksja naukowa poddana zostaje cenzurze i
kontroli PZPR
Działania o charakterze społecznym podejmowane
w II poł. XX wieku (K. Podolski, W. Turnowiecki)
•Rozbudowa służb socjalnych
•Wzrost roli związków zawodowych w kształtowaniu polityki społecznej
•Dostosowywanie wysokości emerytur, rent i innych świadczeń socjalnych,
a także płac do wzrostu kosztów utrzymania lub wzrostu płac realnych
•Dążenie do harmonizacji i ujednolicania zasad polityki społecznej w skali
regionalnej, uchwalanie również postanowień w tym zakresie w skali
globalnej
•Wzrost udziału wydatków na cele socjalne w budżetach państw,
rozszerzanie form pomocy materialnej dla bezrobotnych przy
jednoczesnym braku skutecznych środków zwalczania samego bezrobocia
•Wzrost liczby korzystających ze świadczeń emerytalnych, w okresie
choroby, macierzyństwa, jak również świadczeń na rzecz bezrobotnych
•Proces upowszechniania kształcenia w szkołach podstawowych
Przejście od wąskiego do szerokiego podejścia do polityki
społecznej
Klasyfikacja państw
• Ilościowa: wysokość środków przeznaczanych na
PS; założenie o podobieństwie poziomu PS -
efekt: rozwój państw
• Jakościowa: odzwierciedlają jakość PS
(uwarunkowania dostępu, selektywność-
powszechność, jakość i poziom usług i
świadczeń, zakres i cele polityki rynku pracy,
rola władz publicznych, sposoby finansowania
programów socjalnych)
zróżnicowane typologie
Modele PS
• Odnoszą się do rzeczywistej polityki
danych krajów
• W oderwaniu od polityki –
konstrukcje teoretyczne
W modelach aspekty:
• Aksjologiczne – cele
• Praktyczne – metody realizacji celów
Najbardziej popularne
Richard Titmuss: marginalny
(rezydualny), służebny (motywacyjny,
wydajnościowy), instytucjonalno-
redystrybucyjny
Norman Furniss i Dorothy Tilton:
pozytywny, bezpieczeństwa socjalnego,
dobrobytu społecznego
• Gøsta Esping-Andersen: liberalny,
konserwatywno-korporacyjny,
socjademokrtyczny
Orientacje ideologiczne
• Antykolektywistyczna
skrajni liberałowie, neoliberałowie,
neokonserwatyści
założenie: prymat wolnego rynku w
zaspokajaniu potrzeb
• Kolektywistyczna
® socjaliberałowie, socjaldemokraci, fabianie,
(neo)marksiści
®od dążenia do złagodzenia problemów
społecznych do gruntownej przebudowy
społeczeństwa
Skrajni liberałowie i model
marginalny
• Jednostka – odpowiedzialna, ma być
przezorna
• Wolny rynek
• Solidarność na zasadach wzajemności
• Pomoc - dobra wola państwa
• PS – niepotrzebna i szkodliwa
• Dominują świadczenia pieniężne
• Redystrybucja góra-dół
Socjalliberałowie i model
motywacyjny
• Dopuszcza ingerencję państwa – ograniczona
• Cel PS – zdrowi i wykształceni pracownicy
• Związek: prawo do pomocy – status danej
osoby na rynku pracy
• Jedn. – odpowiedzialna, ale nie samodzielna:
obowiązkowe ubezpieczenia
• Prawa socjalne – zw. z obowiązkiem pracy i
płacenia składek
• Solidarność na bazie wspólnoty składek
Socjaldemokraci i model
instytucjonalno-redystrybucyjny
• Mech. rynkowe zastąpione ingerencją
państwa
• PS – obejmuje wszystkich obywateli, bo każdy
ma prawo do godziwego standardu życia
• Cel PS tworzenie sytemu gwarancji
• Redystrybucja dochodów
• Dostęp: kryterium potrzeb
• Solidarność: braterstwo
• PS nie ma granic
Model elementarny/katolicki
• PS najsłabiej rozwinięta
• Prawa socjalne – obietnica,
realizowane w niewielkim stopniu
• Wniosek: nie ma jednego modelu PS
• Polityka realizowana w krajach UE –
zawiera elementy wszystkich trzech
modeli
UWAGA
O modelach w PS zob.:
• Mirosław Księżopolski, rozdz. 9 (do
str. 155), w: Polityka społeczna, red.
G. Firlit-Fesnak, M.Szylko-Skoczny,
Wydawnictwo Naukowe PWN,
Warszawa 2009
Katolicka Nauka Społeczna
• XIX wiek – kwestia robotnicza
• Problemy społeczne - rozwiązanie w duchu Ewangelii
• Korpus doktrynalny w ośmiu encyklikach
Rerum novarum 1891, Leon XIII
• Odpowiedź na socjalizm
• Własność prywatna podstawą funkcjonowania
• Anty-socjalizm
• Państwo – obowiązki (troska o dobro ogółu, w tym
najsłabszych), ale też zasada ograniczonej
interwencji
Rerum novarum 1891
• Ochrona własności prywatnej
• Ochrona pracy
• Ochrona kobiet i dzieci
• Sprawiedliwa i godna płaca
• Uwłaszczenia mas
Quadragesimo anno 1931,
Pius XI
• Kryzys gospodarczy
• Krytyka liberalizmu i socjalizmu
• Godna płaca
• Zasada pomocniczości
Pius XI Quadragesimo anno 1931
„Co jednostka z własnej inicjatywy i własnymi
siłami może zdziałać, tego jej nie wolno
wydzierać na rzecz społeczeństwa; podobnie
niesprawiedliwością, szkodą społeczną i
zakłóceniem ustroju jest zabieranie mniejszym
i niższym społecznościom tych zadań, które
mogą spełnić, i przekazywanie ich
społecznościom większym i wyższym. Każda
akcja społeczna ze swego celu i ze swej
natury ma charakter pomocniczy; winna
pomagać członkom organizmu społecznego, a
nie niszczyć ich lub wchłaniać.”
Wynikają z tego trzy postulaty (wg Lothar
Schneider):
• Zakaz odbierania – społeczeństwo nie
powinno pozbawiać jednostki możliwości
wykonania tego, co sama potrafi
• Subsydiarnego towarzyszenia –
społeczeństwo powinno nieść „pomoc dla
samopomocy” w tym, czego osoba nie jest w
stanie sama dokonać
• Subsydiarnej redukcji, względnie pozwolenia
na samodzielność – społeczeństwo powinno
zaprzestać świadczenia pomocy, gdy „pomoc
dla samopomocy” okazała się skuteczna, gdy
osoba jest samodzielna, ponieważ szkodzi to
całemu porządkowi społecznemu i staje się
„pomocą alienującą” (przerostem opieki)
Zasady społecznej nauki
Kościoła
• Personalizmu - prymat człowieka
• Dobra wspólnego
• Solidarności
• Pomocniczości
• Uczestnictwa
• Proporcjonalnego rozwoju
Podejście feministyczne
• Kobieta w tradycyjnej PS – jako matka –
nacisk PS na dzieci i rodzinę
• Kontrola zachowań seksualnych
• Patriarchat – rozdzielenie ról i obowiązków
„w ciągu następnych trzydziestu lat kobiety
prowadzące gospodarstwa domowe mają –
jako matki – do wykonania niezwykle ważne
zadanie przedłużenia rasy brytyjskiej”
William Beverdige, 1942
Podejście feministyczne
Zwraca uwagę między innymi na:
• Odmienne społeczne wymagania
• Odmienność w doświadczaniu problemów społecznych, np. biedy
• Bezpłatną pracę kobiet
• Różnice na rynku pracy – np. płace
• Krytyka wyidealizowany obraz rodziny i przemoc
• Molestowanie
Ujawnianie nierówności oraz definiowanie problemów
społecznych z naciskiem na sytuację kobiet
Þ dopuszczenie do głosu kobiet
Þ wezwanie do zmiany: form opieki nad osobami zależnymi, na
rynku pracy
Wynagrodzenie miesięczne brutto
według płci i grup zawodowych w
październiku 2012 r.
Źródło: Kobiety i mężczyźni na rynku pracy GUS Warszawa 2014, za: prezentacja na
konferenecji IRWiR Prof. Joanna Sawicka
Potrzeby społeczne
•
Stan napięcia lub odczucie braku wynikające z
biologicznej, psychicznej lub społecznej struktury
organizmu, indywidualnego doświadczenia,
miejsca w strukturze społecznej
•
Dynamiczne – historycznie i cykl życia
•
Hierarchiczne – Abraham Maslow
•
Źródło potrzeb – jednostka i społeczeństwo (w
tym PS)
•
Konieczność posługiwania się normami
dotyczących zaspokojenia
•
Należy badać empirycznie – diagnoza
Diagnoza
Szukanie odpowiedzi na:
• Jak jest?
• Co to jest?
• Dlaczego tak jest?
„rozpoznanie zdarzeń i sytuacji społecznych ze względu
na ich dotkliwość i potrzebę zmian” (Jerzy Kubin)
Þ Na podstawie pozyskanych danych (daną jest wszystko:
sprawozdania, dokumenty, wypowiedzi, ankiety,
obserwacja, prasa…)
• Stwierdzeniu „jak się rzeczy mają” towarzyszy ocena
• Użyteczność – umożliwia planowe działanie
dopasowane działań (patrz: slajd nr 7)
• Wielodyscyplinarne i wielowarsztatowe
patrz: uwarunkowania PS
Rodzaje diagnozy
• Klasyfikacyjna – co to jest?
• Genetyczna – skąd się wzięło?
• Znaczenia – jak wpływa na inne procesy?
• Fazy – na jakim jest etapie?
• Prognostyczna – jak będzie się rozwijać?
• Jakościowa lub ilościowa (wykorzystywane dane)
• Przekrojowa lub dynamiczna (czas)
• Całościowa lub na próbach badawczych lub
monograficzna (zakres)
Przedmiot badań
diagnostycznych
• Potrzeby
• Środki zaspokajania potrzeb
• Typy stosunków społecznych
• Opinie i oceny społeczne
• PS jako działalność praktyczna
• Otoczenie polityki społecznej
Pojęcia w diagnozie
• Miernik
– wyraża poziom lub zmiany badanego
zjawiska, np. urodzenia, zgony
• Wskaźnik
– służy opisowi i ocenie zjawisk i procesów,
mówi coś o pewnym aspekcie życia społ., dana cecha
lub zjawisko może świadczyć o innym zjawisku
pokazuje kierunek i tempo zmian np. wskaźnikiem
przestępczości jest liczba zabójstw na 100tys. ludności,
wskaźnikiem niedożywienia lub biedy dzieci może być
niedowaga lub ile dzieci przychodzi do szkoły bez
śniadania; ważne dobranie odpowiednich wskaźników
• Norma
– ustalona granica, dotyczy ustalonej
prawidłowości, np. norma czasu pracy, płacy
minimalnej; ustalana arbitralnie (nie są obiektywne)
HDI – przykład (syntetycznych) wskaźników
społecznych
Human Development Index
• Wskaźnik (indeks) rozwoju społecznego
• Wprowadzony w 1990 – agenda ONZ UNDP
(United Nations Development Programme)
• Cel: ocena poziomu społecznego rozwoju danego
kraju na tle innych krajów + porównywanie krajów;
ocena dynamiki rozwoju
Zalety
• Łączy ocenę rozwoju społecznego i gospodarczego
• Prosty w obliczeniach
• Sięga do znanych i często stosowanych wskaźników