badania nad słownictwem 

dzieci w wieku 

przedszkolnym

Józef Porayski-Pomsta

Zakład Logopedii 

i Komunikacji Językowej IPS

Opracowanie Stefana Szumana 

(1968) – dzieci 2-letnie, rzeczowniki

I. Osoby,  

II. Przezwiska, 

III. Zwierzęta, 

IV. Potrawy, napoje, posiłki, 

V. Części ciała (ludzi i zwierząt), 

VI. Mieszkanie i jego umeblowanie, 

VII. Gospodarstwo domowe, 

VIII. Ubiór,

IX. Zabawy i zabawki,

Opracowanie Stefana Szumana (1968)

- dzieci 2-letnie, rzeczowniki

XI. Przybory do jedzenia, 

XII. Przybory toaletowe (higiena), 

XIII. Przybory do szycia, 

XIV. Przybory podręczne dorosłych, 

XV. Świat poza domem, 

XVI. Rośliny,

XVII. Lokomocja, 

XVIII. Choroba, 

XIX. Odgłosy;  

Opracowanie Stefana Szumana (1968)

- dzieci 2-letnie, czasowniki

I. Najbardziej uogólnione nazwy czynności, 

II. Byt, niebyt,. Obecność, nieobecność, 

III. Czasowy aspekt dziania się, I

V. Pobieranie  pokarmów, 

V. Przyrządzanie pokarmów, 

VI. Toaleta. Ubieranie się, 

VII. Czynności zanieczyszczające, 

VIII. Czynności porządkowe,

 IX. Czynności fizjologiczne. Zdrowie, 

Opracowanie Stefana Szumana 

(1968) – dzieci 2-letnie, czasowniki

X. Zmiany stanu wilgotności, temperatury i skupienia ciał 

martwych, XI. Zjawiska atmosferyczne, 

XII. Ruch własny istot i rzeczy, 

XIII. Czynności ruchowe i chwytne oddziałujące na położenie 

przedmiotów, 

XIV. Czynności ruchowe, zmieniające stan i wygląd przedmiotów, 

XV. Składanie i rozkładanie przedmiotów, 

XVI. Czynności dokonywane za pomocą narzędzi, 

XVII. Czynności głosowe i odgłosy, 

Opracowanie Stefana Szumana (1968)

- dzieci 2-letnie, czasowniki

XVIII. Czynności narządów zmysłowych, 

XIX. Stany i przeżycia uczuciowe, 

XX. Czynności umysłu, 

XXI. Czynności wolicjonalne, 

XXII. Własność i wymiana, 

XXIII. Czynności pomiarowe, 

XXIV. Oddziaływanie społeczne;

Opracowanie Stefana Szumana 

(1968) – dzieci 4-letnie, rzeczowniki

I. Nazwy dotyczące ludzi (z pominięciem imion i 

nazwisk), 

II. Środki lokomocji i urządzenia komunikacyjne, 
III. Budynki, ich rodzaje, części i narzędzia,
IV. Materiały, żywioły, przetwory, 
V. Narzędzia, przybory, aparaty, 
VI. Instrumenty i aparaty muzyczne, 
VII. Meble i ich części, VIII. Naczynia i kufry, 
IX. Ubrania, bielizna, pościel itp., X. Potrawy i napoje, 
XI. Wojsko, 
XII. Szkoła, 

Opracowanie Stefana Szumana (1968)

- dzieci 4-letnie, rzeczowniki

XIII. Zabawki, 
XIV. Choroby i higiena, 
XV. Zabrudzenia itp., 
XVI. Zwierzęta, 
XVII. Części ciała ludzkiego i zwierzęcego, 
XVIII. Rośliny i ich części, 
XIX. Pojęcia i nazwy geograficzne itp.,
XX. Monety, miary, wagi,  

 

Opraocwanie Stefana Szumana 

(1968) – dzieci 4-letnie, rzeczowniki

XXI. Układ przestrzenny, 

ukształtowanie, 

XXII. Czynności określone 

rzeczownikiem, przejawy, wytwory, 

XXIII. Zjawiska astronomiczne i 

atmosferyczne, 

XXIV. Pojęcia czasowe i obrzędowe, 
XXV. Dźwięki, utwory muzyczne, 
XXVI. Nazwy innych przedmiotów 

abstrakcyjnych (niewymienionych 
poprzednio); 

Opracowanie Stefana Szumana (1968)

- dzieci 4-letnie, czasowniki

I. Najbardziej uogolnione nazwy czynności, 
II.  Byt i niebyt. Obecność i nieobecność, 
III.  Czasowy aspekt dziania się, 
IV. Pobieranie pokarmów, 
V. Przyrządzanie pokarmów, 
VI.Toaleta. Ubieranie się, 
VII.Czynności zanieczyszczające, 
VIII.Czynności porządkowe, 
IX.Zmiany stanu organizmu (zdrowie),
X. Zmiany stanu wilgotności, temperatury i skupienia 

ciał martwych, 

Opracowanie Stefana Szumana (1968)

- dzieci 4-letnie, czasowniki

XI. Zjawiska atmosferyczne, 
XII. Ruch własny istot i rzeczy, 
XIII. Czynności ruchowe chwytne i oddziałujące na położenie przedmiotów, 
XIV. Czynności ruchowe zmieniające stan i wygląd przedmiotów, 
XV. Składanie i rozkładanie przedmiotów, 
XVI. Czynności dokonywane za pomocą narzędzi i mechanizmów, 
XVII. Czynności głosowe i odgłosy, 
XVIII. Czynności narządów zmysłowych, 
XIX. Stany i przeżycia uczuciowe oraz ich wyraz, 
XX. Czynności umysłu, 
XXI. Czynności wolicjonalne, 
XXII. Własność i jej wymiana, 
XXIII. Czynności pomiarowe, 
XXIV. Oddziaływanie społeczne (zaczepne, odporne, współdziałające i 

grzecznościowe)

Opracowanie Stefana Szumana (1968)

- dzieci 4-letnie, czasowniki

XVIII. Czynności narządów zmysłowych, 
XIX. Stany i przeżycia uczuciowe oraz ich 

wyraz, 

XX. Czynności umysłu, 
XXI. Czynności wolicjonalne, 
XXII. Własność i jej wymiana, 
XXIII. Czynności pomiarowe, 
XXIV. Oddziaływanie społeczne (zaczepne, 

odporne, współdziałające i grzecznościowe)

Opracowanie Marii Zarębiny (1980)

     Klasy wyrazów (ze względu na techniki 

odnoszenia do rzeczywistości pozajęzykowej): 

1. samodzielne wyrazy subiektywne (wykrzykniki), 
2. wyrazy prymarnie nazywające (rzeczowniki, 

czasowniki), 

3. wyrazy sekundarnie nazywające (przymiotniki, 

przysłówki), 

4.  wyrazy wskazujące (zaimki), 
5.  wyrazy szeregujące (liczebniki), 
6. morfemy luźne (spójniki, przyimki i partykuły). 

Opracowanie Marii Zarębiny (1980)

1. Pierwsze stadium rozwoju : pierwsza warstwa słownikowa

a) samodzielne wyrazy subiektywne 
b) wyrazy prymarnie nazywające (rzeczowniki i czasowniki). 

2. Drugie stadium : druga warstwa słownikowa,

a) zmniejsza się udział samodzielnych wyrazów subiektywnych, 

wzmacnia się natomiast pozycja wyrazów prymarnych nazywających, 
zwłaszcza czasowników, 

b) pojawiają się wyrazy sekundarnie nazywające: przymiotniki i 

przysłówki, których liczba stopniowo zaczyna przewyższać liczbę 
wykrzykników, oraz zaimki, spójniki i przyimki. 

3. Trzecie stadium : trzecia warstwa słownikowa – wzmocnienie  i 

powiększeniuedotychczasowego zasobu leksykalnego oraz 
wzbogacenie o wyrazy porządkujące i partykuły; za tymi 
zmianami jakościowo-ilościowymi podąża zmiana struktury 
słownika dzieci.