Formułowanie problemów 
i hipotez badawczych

Ustalenie problematyki

Określenie i postawienie 

problemu:



ustalenie problematyki, czyli 

części wiedzy nieznanej, której 
poznanie jest celem pracy 
dyplomowej,



Bez dokładnego wskazania o co 

w pracy chodzi, co trzeba w niej 
rozwiązać, dalsze działania 
wykonywane byłyby na ślepo

Określenie rozumienia tematu 

dokonane w oparciu o literaturę 
obejmuje:



co zamierzamy osiągnąć w 

podjętym badaniu problemu 
(cel/cele)



 jakie widzimy zagadnienia do 

rozważenia



jak chcielibyśmy je ustawić 

(kolejność), może wysunąć na 
pierwszy plan?

Ustawienie problemu może ulegać w 

trakcie prac poprawianiu, uściślaniu, a 
nawet nieznacznemu przekształceniu.

J.Pieter, podobnie jak wielu innych 

autorów prac metodycznych uważa, że: 

„[…] problem szlifuje się w ciągu całego 

badania, wobec czego bliższą prawdy jest 
reguła, że najpierw ustala się problem 
tymczasowo i zarysowo, i że dopiero w 
trakcie dalszych działań badawczych 
następuje jego definitywne skrystalizowanie”

Formułowanie problemu



problem = przeszkoda, trudności 

do pokonania



w pracy dyplomowej 

„przeszkodą” jest luka w naszej 
wiedzy o danym wycinku 
rzeczywistości



rozwiązać problem = zapełnić tę 

lukę ustalając, że dana 
rzecz/zjawisko przedstawia się 
tak, a nie inaczej

Formułować problem można na dwa 

sposoby:



w postaci pytania (pytań),



bądź ująć go w formie hipotezy.

Te dwa sposoby determinują z kolei 
dwie różne strategie dalszego badania 
różniące się:



sposobem ujęcia problemu badawczego



rodzajem rozumowania, wnioskowania

Problem ujmowany w formie pytań
dotyczy:



określonej kategorii procesów,



przebiegu czynności,



cech osobowości,



opisu i klasyfikacji zjawisk, a 

także zależności,



między nimi.



W takim przypadku zebrany materiał 
opracowuje się przy pomocy postępowania 
indukcyjnego, rozumowania 
prowadzącego „od szczegółu do ogółu”



Indukcja, to proces wyciągania wniosków, 
odnoszących się do całej grupy, z 
obserwacji poczynionych na kilku jej 
przedstawicielach,



Wnioski uzyskane w pracy przyjmują formę 
twierdzeń stanowiących odpowiedź na 
pytania zawarte w problemie badawczym

Formułowanie problemu w 
formie hipotez



ich prawdziwość bada się poprzez 

weryfikację,



potwierdzenie (nie zaprzeczenie!) 

czyni z nich źródło wiedzy.

Ważne jest umiejętne postawienie 
hipotezy, gdyż ukierunkowuje ona 
dalsze prace badawcze, wskazuje 
na konkretny przedmiot badań.

Czym jest hipoteza?



prawdopodobnym, przewidywanym i 
oczekiwanym przez autora pracy jako 
prawdziwe rozwiązaniem problemu,



powinna być adekwatną i najprostszą 
odpowiedzią na problem.

Powstanie hipotezy zależy od:



posiadanej wiedzy,



wyników studiowania literatury,



wyników innych badań na dany temat.

Co oznacza przyjęcie hipotezy?



konieczność sprawdzenia jej w 

rozumowaniu dedukcyjnym



Dedukcja jest odwrotnością 

indukcji i polega na 
wyprowadzeniu z jednego lub 
kilku zdań (hipotez) ich 
logicznego następstwa.



w języku potocznym, to 

przechodzenie „od ogółu do 
szczegółu”