KOMÓRKA GLEJOWA
-PARTNER NEURONU-
FIZJOLOGIA---SEMINARIUM
PREZENTACJĘ
PRZYGOTOWAŁA:
Katarzyna Anna Golicka
UWM, kierunek lekarski, rok
II.
KOMÓRKA GLEJOWA
-PARTNER NEURONU-
FIZJOLOGIA---SEMINARIUM
PREZENTACJĘ
PRZYGOTOWAŁA:
Katarzyna Anna Golicka
UWM, kierunek lekarski, rok
II.
Na podstawie pracy p. Małgorzaty Skup :
„Komórka glejowa- partner neuronu”
[T. Górska, A. Grabowska, J. Zagrodzka; „Mózg a zachowanie”;
PWN].
2
150 LAT BADAŃ NAD
GLEJEM
Rudolf Virchow
Deiters
Camillo Golgi
Lenhossek
Andriezen
Robertson
Del Rio-Hortega
Marinesco
Nageotte
Lugaro
WAŻNE NAZWISKA…
„Glej to spoiwo neuronalne, element podporowy ,
ułatwiający organizację i kontakt między
komórkami nerwowymi.”
„Glej to spoiwo neuronalne, element podporowy ,
ułatwiający organizację i kontakt między
komórkami nerwowymi.”
3
KOMÓRKI NERWOWE /
KOMÓRKI GLEJOWE
•
UKŁAD NERWOWY
•
SIATKÓWKA OKA
Komórk
i
nerwow
e
Komórk
i
glejowe
Komórk
i
nerwow
e
Komórk
i
glejowe
STOSUNKI ILOŚCIOWE…
4
KLASY KOMÓREK GLEJOWYCH:
makroglej i mikroglej
5
KOMÓRKI GLEJOWE
MAKROGLEJ
ASTROCYTY
PROTOPLAZMAT
YCZNE (ISTOTA
SZARA)
WŁÓKNISTE
(ISTOTA
BIAŁA)
OLIGODEN
DROCYTY
SZCZEGÓLNE TYPY
KOMÓREK
KOMÓRKI
BERGMANA
GLEJ
MULLERA
KOMÓRKI
OSŁONKOWE
KOMÓREK
OPUSZKI
WĘCHOWEJ
KOMÓRKI
SCHWANNA
MIKROGLEJ
MIKROGLEJ
OSIADŁY (stanowi
przeważającą
część)
6
FUNKCJE KOMÓREK
GLEJOWYCH
ASTROCYTY-
utrzymują homeostazę jonową neuronów, regulują
metabolizm, wychwytują przekaźniki z szczeliny synaptycznej,
usuwają substancje toksyczne z przestrzeni pozakomórkowej;
OLIGODENDROCYTY-
tworzą osłonki mielinowe->
włókna neuronów istoty białej mózgu i
rdzenia kręgowego;
KOMÓRKI SCHWANNA-
mielinizują nerwy obwodowe;
MIKROGLEJ-
funkcje żerne;
naturalna eliminacja neuronów w toku
embriogenezy; tworzy układ
odpornościowy mózgu.
7
RÓŻNICOWANIE KOMÓREK
GLEJOWYCH W ROZWOJU MÓZGU
KOMÓRKA MACIERZYSTA
KOMÓRKA MACIERZYSTA
NEURALNA KOMÓRKA
PROGENITOROWA
NEURALNA KOMÓRKA
PROGENITOROWA
NEURON
NEURON
KOMÓRKI
PROGENITOROWE
(makroglej)
KOMÓRKI
PROGENITOROWE
(makroglej)
8
CZYNNIKI
MITOGENNE I
TROFICZNE
PROLIFERACJA
9
KOMÓRKI
PROGENITOROW
E
KOMÓRKI
PROGENITOROW
E
PROGENITOR O-2A
PROGENITOR O-2A
OLIGODENDROCYT
Y
OLIGODENDROCYT
Y
ASTROCYTY TYPU
2.
ASTROCYTY TYPU
2.
KOMÓRKA
PREKURSOROWA
KOMÓRKA
PREKURSOROWA
ASTROCYTY TYPU
1.
ASTROCYTY TYPU
1.
RÓŻNICOWANIE
ROZWÓJ MÓZGU- ROLA
KOMÓREK GLEJOWYCH
10
W czasie wykształcania
granic morfologicznych
struktury mózgu,
komórki gleju
podejmują funkcję
PRZEWODNIKÓW,
kierujących
neuroblasty i włókna
nerwowe do miejsc
docelowych!!!
11
ROZWÓJ MÓZGU- ROLA
KOMÓREK GLEJOWYCH…C.D.
KOMÓRKI GLEJU PROMIENISTEGO
Wyspecjalizowane komórki niezbędne do migracji
neuroblastów i neuronów do wielu rejonów
rozwijającego się mózgu;
U naczelnych są znacznie
wydłużone, o wypustkach
sięgających od powierzchni
komór do opon mózgowych;
Zanikają gdy morfogeneza
mózgu jest zakończona
-> WYJĄTEK!!! W opuszce
węchowej i zawoju
zębatym hipokampa
neurogeneza zachodzi
nieprzerwanie!
ELIMINACJA NEURONÓW
12
W rozwoju zarodkowym mikroglej
usuwa obumierające neurony
(selekcja następcza)- w tym czasie
mikroglej nabiera przejściowo
cech komórek żernych!
TWORZENIE BŁONY GRANICZNEJ
GLEJU I BARIERY KREW-MÓZG
Komórki glejowe biorą udział w
tworzeniu błony podstawnej
naczyniowej gleju- to warstwa
złożona z perikarionów
astrocytarnych i ich
wypustek zakończonych
charakterystycznym
rozszerzeniem,
tzw. stopką.
13
TWORZENIE BŁONY GRANICZNEJ
GLEJU I BARIERY KREW-MÓZG…C.D.
NABŁONEK WYŚCIEŁAJĄCY NACZYNIE-
komórki stykają się złączami ścisłymi-
uniemożliwienie dyfuzji cząsteczek;
SYSTEM TRANSPORTU W BŁONIE
GRANICZNEJ GLEJU- wybiórcze
przenikanie substancji takich jak
glukoza, jony chlorkowe, usuwanie
glutaminianu czy antybiotyków z
mózgu;
ASTRTOCYTY OKOŁONACZYNIOWE-
pobudzają komórki nabłonka do
tworzenia ścisłych złączy i indukują
syntezę enzymów swoistych dla
bariery krew-mózg.
14
Kapilara mózgowa
(przekrój)
MECHANIZ
MY
TRANSPORT
U
TRANSPORT
NOŚNIKÓW
SUBSTANCJE
LIPOFILNE
ŚCISŁE ZŁĄCZA
WYPUSTKI ASTROCYTÓW
BARIERA KREW-MÓZG
MIELINIZACJA
MIELINA tworzy warstwę
izolacyjną, która
przyspiesza
przewodzenie sygnałów
elektrycznych wzdłuż
aksonu;
Osłonkę tworzą
komórki, które otaczają
koncentrycznie akson,
kilkuwarstwową spiralą
błonowych wypustek.
MIELINIZAC
JA
MIELINIZAC
JA
OŚRODKOWY
UKŁAD
NERWOWY
OŚRODKOWY
UKŁAD
NERWOWY
OLIGODENDROCYTY:
1 oligodendrocyt-
>
15 aksonów
OLIGODENDROCYTY:
1 oligodendrocyt-
>
15 aksonów
OBWODOW
Y UKŁAD
NERWOWY
OBWODOW
Y UKŁAD
NERWOWY
KOMÓRKI
SCHWANNA:
1 kom.Schw.
->
1 akson
KOMÓRKI
SCHWANNA:
1 kom.Schw.
->
1 akson
15
FUNKCJE ASTROGLEJU W
DOJRZAŁYM MÓZGU
Homeostaza jonowa- astrocyty to bufory dużego
stężenia jonów potasu w środowisku
pozakomórkowym, zabezpieczają sąsiednie neurony
przed depolaryzacją;
Ochrona przed intoksykacją- usuwanie amoniaku
połączonego z glutaminą-> zaburzenia prowadzą do
encefalopatii wątrobowej;
Metabolizm glukozy i glikogenu- w mózgu glikogen
znajduje się tylko w astrocytach, w stanach znacznego
pobudzenia metabolicznego neurony korzystają więc z
zapasów glikogenu astroglejowego; astrocyty
odgrywają rolę opiekuna komórki nerwowej.
16
ROLA GLEJU W
USZKODZONYM MÓZGU
Neurony ośrodkowe nie wykazują
zdolności do regeneracji aksonów,
typowej dla neuronów obwodowego
układu nerwowego;
W macierzy pozakomórkowej
brak glikoprotein (np. laminina
i fibronektyna) niezbędnych
do procesu regeneracji;
17
ASTROGLEJOZA I
SCHORZENIA MÓZGU
ASTROGLEJOZA- reakcja komórek astrogleju na
uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego
Hipertrofia ciała astrocytu i wypustek
cytoplazmatycznych
Hiperplazja=namnażanie astrocytów
18
CHOROBY MÓZGU
Creutzfeldta-Jacoba
MS- stwardnienie rozsiane
Alzheimera
Pląsawica Huntingtona
Encefalopatia wątrobowa
19
PODSUMOWANIE
Komórki glejowe są niezbędne w czynności
przekazywania sygnałów
Obecność różnych typów komórek glejowych i ich
czynność są warunkiem prawidłowego rozwoju
zarodkowego mózgu i rdzenia kręgowego, oraz
umożliwia tworzenie bariery krew-mózg
Udział komórek glejowych w
patologii mózgu
Glej może podejmować
różnorodną i trwałą czynność
troficzną.
20
KONIEC
DZIĘKUJĘ ZA UWAGĘ
21