Rolnictwo 

Polski 

średniowieczn

ej 

Feudalizacja ustroju rolnego 

•

OPARTA GŁÓWNIE NA HODOWLI I ROLNICTWIE,

•

POWOLNY ROZWÓJ, 

•

NIEWIELKIE ZNACZENIE PIENIĄDZA W WYMIANIE HANDLOWEJ,

•

ŚRÓDLĄDOWY TRANSPORT TOWARÓW ODBYWAŁ SIĘ 
GŁÓWNIE RZEKAMI,

•

BEZBRONNOŚĆ  CHŁOPÓW I WYKSZTAŁCENIE SIĘ SYSTEMU 
FEUDALNEGO.

Areał upraw

•SZYBSZY  WZROST  DEMOGRAFICZNY, 

•PRZEZNACZANIE NOWYCH TERENÓW POD 
UPRAWĘ,

•WIELKIE  KARCZUNKI  LASÓW, OSUSZANIE 
BAGIEN, WYDZIERANIE MORZU JEGO ŻYZNEGO DNA, 

•ZWIĘKSZENIE POWIERZCHNI UPRAW NAWET O 1/3, 
ROZWÓJ OSADNICTWA.

•ZMIANA STOSUNKÓW SPOŁECZNYCH I KRAJOBRAZU-
UBYWANIE WIELKICH KOMPLEKSÓW LEŚNYCH,

•ZAGĘSZCZENIE SIECI OSAD,

•USTALENIE SIĘ RÓWNOWAGI MIĘDZY HODOWLĄ A 
UPRAWĄ ZBÓŻ,

•EKSTENSYWNOŚĆ ROLNICTWA,
 

•COROCZNE ODŁOGOWANIE POŁOWY AREAŁU. 
 

   

Uprawa

•

ŻYTO 

•

OWIES 

•

PRZENICA 

•

JĘCZMIEŃ 

•

PROSO

•

GROCH 

•

BÓB 

•

BURAK

•

SOCZEWICĘ

Uprawa

•

RZEPE 

•

GRYKA

•

MARCHEW 

•

CEBULE 

•

ZIEMNIAK

•

KAPUSTE 

•

LEN 

•

KONOPIE

•

KONICZ

       Jednopolówka

•PIERWOTNY SPOSÓB 
UŻYTKOWANIA ROLNICZEGO POLA, 

•COROCZNE OBSIEWANIE, AŻ DO SPADKU 
ŻYZNOŚCI,

•POLE WYCZERPANE PORZUCANO 
LUB UGOROWANO,

• NAJSTARSZY SPOSÓB UŻYTKOWANIA POLA 
PRZED SYSTEMAMI OPARTYMI NA PODZIALE PÓL 
Z SYSTEMEM ZMIANOWANIA.

         System żarowy

SYSTEM ŻAROWY, SYSTEM 
OGNIOWY, GOSPODARKA 
ŻAROWA, TRZEBIEŻ ŻAROWA 

•JEDEN Z PIERWSZYCH ROLNICZYCH SYSTEMÓW 
UŻYTKOWANIA ROLI, WYWODZĄCY SIĘ 
Z KOPIENIACTWA I STOSOWANY NA TERENACH 
ZALESIONYCH, 

•WYPALANIE LASU I UPRAWA ZBOŻA PRZY 
POMOCY PRYMITYWNYCH NARZĘDZI, AŻ DO 
WYCZERPANIA GLEB.

        Dwupolówka

•PRZEMIENNA FORMA UPRAWY DWÓCH PÓL,

•ZAPOBIEGA NADMIERNEMU WYJAŁAWIANIU 
GLEBY,

•ROZWÓJ W NASTĘPSTWIE SYSTEMU 
ŻAROWEGO  LUB JEDNOPOLOWEGO, 

•W POLSCE DOPIERO OKOŁO XIII WIEKU 
POWOLI ZACZĘŁA USTĘPOWAĆ MIEJSCA 
BARDZIEJ SKOMPLIKOWANEJ TRÓJPOLÓWCE.

           Trójpolówka

•SPOSÓB UPRAWY ROLI  POLEGAJĄCY NA PODZIELENIU POLA NA 
TRZY CZĘŚCI I UPRAWĘ TYLKO DWÓCH Z NICH,

•COROCZNA ZMIANA KOLEJNOŚCI UPRAW,

•PODZIAŁ GRUNTÓW WSI NA 3 CZĘŚCI,

•W POLSCE WPROWADZONA PRZEZ CYSTERSÓW W POŁOWIE XII 
WIEKU.

Ulepszone i nowe wynalazki

•RADŁO ZAOPATRZONO W ŻELAZNĄ RADLICĘ

•PŁUG  

•BRONA RAMOWA 

•GRABIE

•SIERPY   

•KOSA

Hodowla



HODOWANO KONIE, WOŁY, KROWY, ŚWINIE, OWCE 
LUB KOZY I DRÓB. 



NA GOSPODARSTWO PRZYPADAŁO 
PRZECIĘTNIE OD 1 PARY DO 6 SZTUK WOŁÓW (LUB 2 
WOŁY I 2 KONIE).  

Rzemiosło

•STOPNIOWE WPROWADZANIE NARZĘDZI  ŻELAZNYCH. 

•MANUFAKTURY

•RZEMIOSŁO JAKO NOWA GAŁĄŹ GOSPODARKI.

•ROZWÓJ  HANDLU . 

•PRZEKSZTAŁCANIE SIĘ OSAD W OŚRODKI ŻYCIA 
HANDLOWEGO. 

Najpopularniejsze zawody

•KOWALSTWO 

•GARNCARSTWO
 

•SZEWSTWO
  

•BUDOWNICTWO

•KOŁODZIEJSTWO

•TOKARSTWO 

Zakład krawiecki
Tacuinum Sanitatis 1390-1400

Osadnictwo na prawie 

niemieckim

RODZAJE LOKALIZACJI:

•NA SUROWYM KORZENIU –
ZAŁOŻENIE OSADY OD 
PODSTAW, 

•NADANIE PRAW 
LOKACYJNYCH ISTNIEJĄCEMU 
JUŻ MIASTU LUB WSI. 

Zasadźca 



 MIAŁ PRAWO ZOSTAĆ SOŁTYSEM LUB WÓJTEM, 



OTRZYMYWAŁ CO SZÓSTY ŁAN UPRAWNY I 1/3  
DOCHODÓW Z KAR SĄDOWYCH,



PRAWO ZAŁOŻENIA KARCZMY, JATKI, 



CZERPANIA DOCHODÓW Z POŁOWU RYB,



OBOWIĄZKI.

Osadnicy

•POCZĄTKOWE ZWOLNIENIE Z CZYNSZU,

•OTRZYMYWANIE MATERIAŁÓW NA BUDOWĘ 
DOMU,

•WSZYSCY OSADNICY OTRZYMYWALI 
JEDNAKOWĄ ILOŚĆ ZIEMI 

•(1 ŁAN),

•OBOWIĄZEK OPŁACANIA CZYNSZU I DANIN 
W NATURZE.

Skutki lokacji na prawie 

niemieckim

•OSADNICTWO NABRAŁO CECH STAŁOŚCI,

•POPRAWA  KOMUNIKACJI MIĘDZY DZIELNICAMI, 

•GERMANIZACJĘ MIESZCZAŃSTWA, 

•ROZPOWSZECHNIENIE ZACHODNIEJ KULTURY I ZACHODNIEGO 
STYLU ŻYCIA,

•W CIĄGU XIII WIEKU LOKOWANO OKOŁO 100 MIAST.

Osadnictwo na prawie 

Polskim 

• LOKOWANO W OPARCIU 
O NIEWIELE OSAD,

•OPARTE NA OBYCZAJACH, 

•SĄDEM WIEJSKIM KIEROWAŁ 
SOŁTYS,

•ROZPOWSZECHNIONE GŁÓWNIE 
NA TYCH TERENACH, GDZIE 
STOSOWANIE PRAWA NIEMIECKIEGO 
NIE BYŁO POWSZECHNE; 
ZWŁASZCZA MAZOWSZE

. 

Mazowsze w latach 
1313-1345 po śmierci 
Bolesława III

             Bibliografia 

•Janusz Skodlarski , „Zarys historii gospodarczej Polski”, 
Warszawa, Wydawnictwo naukowe PWN, 2000, ISBN -83-01-
13138-1

•Stanisław Szczur, „Historia Polski gospodarczej”, Kraków,    
Wydawnictwo Literackie, 2002, ISBN 83-08-03272-9  

•Rondo Cameron, „Historia gospodarcza świata”, Warszawa, 
Wydawnictwo „Książka i Wiedza”, 1996, 1999, 2001,

• ISBN 83-05-13090-8