Instalacje 

elektryczne nN w 

budynkach 

gospodarstw 

rolniczych

Zadania szczegółowe:

• Wymagania techniczne dla instalacji 
    elektrycznych nN

• Warunki środowiskowe

• Kryteria doboru przewodów

• Metody i sposoby układania 
    oraz rozprowadzania przewodów

• Metody i środki ochrony od prądów 
    przetężeniowych

• Osprzęt elektroinstalacyjny

Rozdział 1. Wymagania techniczne dla instalacji 

elektrycznych nN.

1.1. Wprowadzenie.
1.2. Ochrona przed porażeniem prądem elektrycznym.
1.3. Ochrona przed prądem przetężeniowym.
1.4. Ochrona przeciwprzepięciowa.
1.5. Ochrona przed skutkami odziaływania cieplnego.

1.1. Wprowadzenie.

Instalacje elektryczne powinny spełniać następujące kryteria: elastyczności, 
funkcjonalności, bezpiecznego użytkowania i trwałości.

Bezpieczne użytkowanie instalacji elektrycznej niskiego napięcia wiąże się 
z ochroną przed podanymi niżej zagrożeniami:
- porażeniem prądem elektrycznym,
- prądem przetężeniowym,
- przepięciami,
- skutkami oddziaływania cieplnego.

Zbiór wymagań technicznych dla instalacji elektrycznych n N:

1) Poczynając od złącza instalacje elektryczne powinny być wykonane w układzie 
sieciowym TN-S lub TT. Chodzi tutaj głownie o to, ażeby przewód ochronny PE 
nigdzie nie spełniał jednocześnie funkcji przewodu neutralnego N. 

2) W złączu (np. kablowym) należy wykonać główną szynę uziemiającą, a w każdym 
budynku dodatkowe i miejscowe połączenia wyrównawcze połączone przewodem PE

3) Występowanie różnego rodzaju metalowych instalacji (takich jak np. poideł, 
żłobów, elementów konstrukcyjnych); stykanie się kopyt zwierząt z mokrym 
lub wilgotnym podłożem; duże oddalenie kończyn od siebie (np. krów, świń, 
koni) - naraża na porażenia elektryczne duże zwierzęta.

4) Obwody zasilające gniazda wtyczkowe należy zabezpieczać za pomocą ochronnych 
wyłączników różnicowoprądowych o znamionowym różnicowym prądzie zadziałania 
nie większym niż 30 mA.

5) Podane powyżej środki ochrony przeciwporażeniowej stanowią ochronę przed dotykiem 
pośrednim. Natomiast dla uzyskania zabezpieczenia przed dotykiem bezpośrednim należy 
stosować:
- ogrodzenia, bariery, obudowy i osłony ochronne o stopniu ochrony nie mniejszym jak IP2X,
- przewody o izolacji wytrzymującej napięcie probiercze nie mniejsze jak 500 V, 
w czasie nie krótszym jak 60 s, tj. przewody o izolacji wzmocnionej.

6) W celu uniknięcia pożaru w pomieszczeniach gospodarczych (wywołanego prądami 
doziemnymi w wyniku uszkodzenia izolacji doziemnej instalacji i urządzeń elektrycznych) 
na początku każdej WLZ wychodzącej z tablicy rozdzielczych do poszczególnych budynków 
gospodarczych lub za licznikiem energii - należy zainstalować ochronne wyłączniki 
różnicowoprądowe o prądzie zadziałania nie większym niż 500 mA.

7) Urządzenia elektryczne wykorzystywane w gospodarstwach rolniczych i ogrodniczych 
powinny być przystosowane konstrukcyjnie do narażeń środowiskowych występujących 
w miejscu zainstalowania lub eksploatacji. 

8) Wszelkie urządzenia grzewcze powinny być instalowane na stałe i w takiej odległości od 
zwierząt oraz materiałów łatwo zapalnych, aby było wyeliminowane zagrożenie zwierząt 
oparzeniem i pożarem. 

1.2. Ochrona przed porażeniem prądem 
elektrycznym.

Celem ochrony przeciwporażeniowej jest niedopuszczenie do przepływu prądu 
elektrycznego, rażeniowego lub ograniczenie czasu przepływu tego prądu przez 
organizm ludzki, aby zapobiec powstaniu groźnych dla zdrowia, a nawet życia 
skutków patofizjologicznych. 

Ochrona przeciwporażeniowa powinna być zapewniona dla 
wszystkich urządzeń i instalacji przez użycie:

- ochrony przed dotykiem bezpośrednim, również nazywanej 
ochroną podstawową realizowana w warunkach normalnej pracy,
- ochrony przed dotykiem pośrednim, również nazywanej ochroną 
przy uszkodzeniu lub ochroną dodatkową realizowana w 
przypadku uszkodzenia,
- równoczesnej ochrony przed dotykiem bezpośrednim i 
pośrednim.

Charakterystyka czasowo-prądowa odziaływania prądu przemiennego 50/60 Hz 

na organizm ludzki, na drodze lewa ręka - stopy.

1.2. Ochrona przed prądami przetężeniowymi.

Prądami przetężeniowymi są:

- prądy przeciążeniowe

- prądy zwarciowe.

Przy niewłaściwym doborze zabezpieczeń prądy przetężeniowe mogą powodować 
przekroczenie dopuszczalnej temperatury przewodu, co może doprowadzić do: 
pożaru, wybuchu, zniszczenia izolacji, przewodów.

Przewody robocze powinny być zabezpieczane przed skutkami przetężeń 
za pomocą urządzeń, powodujących samoczynne wyłączenie zasilania w razie 
wystąpienia prądu przeciążeniowego lub zwarciowego.

Rozróżnia się trzy rodzaje urządzeń zabezpieczających:
- urządzenia zabezpieczające  jednocześnie przed prądem przeciążeniowym 
i zwarciowym,
- urządzenia zabezpieczające tylko przed prądem przeciążeniowym,
- urządzenia zabezpieczające tylko przed prądem zwarciowym.

1.3. Ochrona przeciwprzepięciowa

Konieczność stosowania ochrony przeciwprzepięciowej jest 
podyktowana ograniczoną odpornością na przepięcia coraz większej 
liczby urządzeń elektrycznych, szczególnie systemów i urządzeń 
elektronicznych, telekomunikacyjnych.

Bez zastosowania odpowiednich układów ochronnych, urządzenia 
znajdujące się w obszarze o promieniu 1,5 km od miejsca uderzenia 
pioruna ulegną zniszczeniu. Źródłem przepięć w instalacjach 
elektrycznych mogą być same urządzenia tej instalacji. Są to 
przepięcia wewnętrzne spowodowane operacjami łączeniowymi oraz 
na skutek zwarć w instalacjach.

Kategorie wytrzymałości udarowej:

- kategoria IV – dotyczy urządzeń stosowanych w złączu instalacji 

elektrycznej budynku lub w pobliżu złącza przed główną 
rozdzielnicą,

- kategoria III – dotyczy urządzeń rozdzielczych i obwodów 

odbiorczych np.: rozdzielnic, wyłączników, oprzewodowania,

- kategoria II – dotyczy odbiorników np.: urządzeń gospodarstwa 

domowego, elektrycznych narzędzi przenośnych lub podobnych 
odbiorników,

- kategoria I – dotyczy urządzeń specjalnie chronionych.

Poziomy wytrzymałości udarowej urządzeń:

- 6 kV dla kategorii IV wytrzymałości udarowej,

- 4 kV dla kategorii III wytrzymałości udarowej,

- 2,5 kV dla kategorii II wytrzymałości udarowej,

- 1,5 kV dla kategorii I wytrzymałości udarowej.

1.4. Ochrona przed skutkami 
odziaływania cieplnego

Urządzenia elektryczne powinny być tak zaprojektowane, aby osoby 
oraz urządzenia stałe i materiały trwale mocowane, znajdujące się w 
pobliżu tych urządzeń, były chronione przed szkodliwymi skutkami 
nagrzewania i promieniowania cieplnego wywołanego przez 
urządzenia elektryczne.

Aby urządzenie nie powodowało oparzeń to według PN-IEC 60364-4-
42 dostępne części tych urządzeń nie powinny przekraczać 
odpowiednich wartości dopuszczalnych temperatur, co zostało 
pokazane w tabeli poniżej.

Części dostępne 

Rodzaj powierzchni dostępnej 

Najwyższa dopuszczalna 

temperatura (°C) 

Elementy manewrowe ręczne 

Metalowe 

55 

Niemetalowe 

65 

Elementy przeznaczone do 

dotykania, ale nie do 

trzymania w ręku 

Metalowe 

70 

Niemetalowe 

80 

Elementy, których dotykanie 

nie jest konieczne podczas 

normalnej pracy 

Metalowe 

80 

Niemetalowe 

90 

Warunki środowiskowe

Niekorzystne warunki środowiskowe (zwłaszcza takie jak: 
temperatura, wilgoć, wyziewy żrące, itp. mające istotny wpływ na 
trwałość izolacji) pogarszają nie tylko stan techniczny instalacji oraz 
urządzeń elektrycznych ale także zmniejszają odporność ludzi na 
działanie prądu rażeniowego.

W większości z wymienionych pomieszczeń, (zwłaszcza w stajniach, 
chlewach i oborach) występują warunki szczególnie szkodliwie 
oddziałujące na:
- izolację urządzeń elektrycznych,
- wywołujące przyśpieszoną korozję metali,
- zwiększające zagrożenie porażeniowe dla ludzi i zwierząt.
Związane jest to:
- z występowaniem specyficznych substancji, jak np. nawozów, 
gnojowicy, produktów ich parowania i fermentacji (szczególnie 
szkodliwy jest amoniak),
- występowaniem dużej ilości wody i wilgotności pomieszczeń,
istnieniem przewodzących (zwykle betonowych) mokrych podług i 
podłoży,
obecnością w zasięgu ręki (dotyku ) wielu przewodzących instalacji i 
elementów konstrukcyjnych.