DYZENTERIA JAGNIĄT
(łac.dysenteria agnorum, ang. lamb dysentery,
scours)
DYZENTERIA JAGNIĄT
(łac.dysenteria agnorum, ang. lamb dysentery,
scours)
jest chorobą o przebiegu ostrym lub podostrym.
Występuje u osobników w wieku od 1–5 dni, a
niekiedy też u starszych, do kilkutygodniowych.
Cechuje się krwawą biegunką i dużą
śmiertelnością. Sekcyjnie stwierdza się
krwotoczne, wrzodziejące i martwicze zapalenie
jelit.
Występowanie:
w wielu krajach europejskich, USA i Afryce.
Etiologia
Clostridium perfringens typ B.
niekiedy także typy A i C
Gram + , stosunkowo duża, laseczka beztlenowa
na agarze z krwią wytwarza duże kolonie
otoczone strefą hemolizy
w bulionie Wrzoska rośnie obficie z wytwarzaniem
gazu
produkuje wiele toksyn, z których największe
znaczenie mają toksyny beta i epsilon
Toksyny mają właściwości letalne i wywołuje
martwicę
do powstania choroby konieczne są czynniki
usposabiające: rasa owiec, spożywanie przez
jagnięta ssące dużej ilości mleka
Epizootiologia:
źródłem zakażenia jest kał, ściółka i ziemia, w
których zarazek bytuje w dużych ilościach
choroba występuje tylko w niektórych regionach,
zwłaszcza u jagniąt owiec wypasanych w
okolicach górskich
najczęściej przy końcu sezonu wykotów
choroba nie ma tendencji do znaczniejszego
rozszerzania się; może znikać lub pojawiać się
bez określonej przyczyny
śmiertelność jagniąt do 80%
Wrota zakarzenia:
per os
Patogeneza:
spożywanie przez jagnięta dużej ilości mleka
rozdęcie żołądka, obniżenie kwasowości oraz
atonia jelit korzystne warunki do namnażania
wytwarzanie toksyn martwica i uszkodzenie
naczyń krwionośnych biegunka (kał z
domieszką krwi)
Objawy:
O.I. od kilku do kilkunastu godzin
podejrzenie dyzenterii nasuwają upadki w stadzie
kilku do kilkunastu jagniąt w wieku 1 – 21 dnia
życia
brak chęci do ssania, osowiałość
postawę z wygiętym łukowato grzbietem, co
wskazuje na bolesność w jamie brzusznej (można
to potwierdzić uciskając powłoki tej okolicy)
biegunka – kał płynny, żółty krwawy lub ciemny
temp. do 41°C, później opada do subnormalnej
osłabienie jagnięta są apatyczne i leżą
przy przebiegu ostrym i nadostrym † w
ciągu 1–2 dni
przebieg ostry trwa kilka dni i kończy się
śmiercią u 15–50% chorych jagniąt, dla tej postaci
biegunka krwawa jest szczególnie
charakterystycznym objawem
Zmiany anatomopatologiczne:
zmiany przede wszystkim w obrębie przewodu
pokarmowego
p. nadostry i ostry – trawieniec wypełniony
dużą ilością ściętego mleka, ostre nieżytowe
zapalenie błony śluzowej trawieńca i jelit
zapalenie krwotoczne (wybroczyny) zapalenie
wrzodziejące głęboko drążące owrzodzenia do
1,5 cm, niekiedy perforujące ścianę jelita
miejscowe, wysiękowe zapalenie otrzewnej
j. grube – wybroczyny i owrzodzenia, treść
wodnista, szarożółta lub krwista, cuchnąca
bł. śluzowa okrężnicy – zmiany martwicze
węzły chłonne krezkowe – powiększone i
nacieczone
wątroba i nerki – powiększone i kruche,
zwyrodniałe miąższowo
wybroczyny pod nasierdziem, obrzęk płuc.
w jamie brzusznej – przejrzysty lub zmętniały,
krwisty płyn
Rozpoznanie:
obraz kliniczny, sekcyjny oraz przebieg choroby
stwierdzenie upadków u jagniąt w pierwszych
dniach życia
biegunka — kał z domieszką krwi, na ogół szybkie
zejście śmiertelne i zmiany cechujące się
owrzodzeniami i wybroczynami, zwłaszcza w
jelicie cienkim
Badania laboratoryjne:
materiał pochodzący od jagniąt dobitych w
okresie agonii lub bezpośrednio po ich śmierci
węzły chłonne krezkowe, wycinki nerek, wątroby,
błony śluzowej jelit ze zmianami chorobowymi
oraz treść jelita cienkiego
badania bakteriologiczne
wykrywanie charakterystycznych egzotoksyn w próbie biologicznej na
myszach
Diagnostyka różnicowa:
enterotoksemia wywoływaną przez Cl.
perfringens typ D (enterotoksemia)
biegunki na tle E. coli lub Salmonella sp.
listerioza
diplokokoza
zapalenia jelit na tle pokarmowym
Leczenie:
przy przebiegu podostrym: doustnie i
parenteralnie sulfonamidy (np. sulfaguanidyna,
sulfametazyna) lub antybiotyki o szerokim
spektrum działania (np. z grupy tetracyklin)
podanie surowicy swoistej anty–Cl. perfringens B.
Profilaktyka:
przeprowadzeniu przynajmniej raz do roku
dezynfekcji owczarni, zwłaszcza pomieszczeń dla
jagniąt, za pomocą 2% roztworu formaliny
przestrzeganie ogólnych zasad zoohigienicznych
szczepienie w okresie 14 dni przed porodem
owiec ciężarnych inaktywowaną szczepionką z Cl.
perfringens typ B oraz podawanie bezpośrednio
po porodzie jagniętom swoistej, antytoksycznej
surowicy odpornościowej
Dziękujemy za
uwagę!
Piśmiennictwo:
1. Cąkała S.: „Choroby
owiec” Warszawa 1975,
209-211
2. Kaszubkiewicz Cz.:
„Patogeneza i anatomia
patologiczna chorób
zakaźnych zwierząt”
skrypt nr 356, Wrocław
1990, 159-160