Leki układu oddechowego

Katedra Farmakologii

Zakład Farmakologii

Śląski Uniwersytet Medyczny

    Kaszel – odruch pozytywny czy 

negatywny?

Pozytywny – ponieważ jest 
odruchem obronnym 
mającym na celu usunięcie 
ciała obcego lub wydzieliny z 
dróg oddechowych

Negatywny -  np. po operacji 
w obrębie klatki piersiowej lub 
jamy brzusznej czy też przy 
ciężkiej niewydolności 
krążenia, po zranieniu płuc 
lub opłucnej. Wówczas 
powinien być hamowany 
ponieważ grozi krwotokiem.

1.Leki o działaniu ośrodkowym (hamujące 

ośrodek kaszlu w rdzeniu przedłużonym) 

A) Leki wykazujące działanie euforyzujące i 

wywołujące szybkie uzależnienie (opioidowe):

MORFINA – dawki przeciwkaszlowe są mniejsze niż 

przeciwbólowe. Stosowana w sytuacjach 
zagrożenia krwotokiem z płuc, np. przy 
zranieniach klatki piersiowej

B) Leki niewykazujące działania euforyzujacego o 

słabych właściwościach uzależniających 
(opioidowe):

KODEINA – wykazuje słabsze działanie 

przeciwbólowe w porównaniu z morfiną oraz 
szybsze wchłanianie z przewodu pokarmowego

Kodeina- stosowana jest w suchym 
kaszlu któremu towarzyszą bóle 
śródpiersia

Przeciwwskazania

: 

astma oskrzelowa, 

dzieci poniżej I roku życia

Preparaty: fosforan kodeiny, 
Preparaty złożone: ascodan, thiocodin, 

dextrometorfan, noskapina, butamirat

C) Nieopioidowe leki przeciwkaszlowe o 

działaniu ośrodkowym

pentoksyweryna – zmniejszająca 

wrażliwość ośrodka odruchu 
kaszlowego w rdzeniu przedłużonym. 
Działanie przeciwkaszlowe 
rozpoczyna się po 30 min i utrzymuje 
się krótko (pentoxyverin, draż).

 

  Śluzy roślinne: łagodzą odczucie drażnienia w 

obrębie gardła, zmniejszają częstotliwość i 
nasilenie odruchów kaszlowych, działają 
przeciwzapalnie, ułatwiają odkrztuszanie . 
Surowce wykorzystywane do sporządzenia  
preparatów to:

-korzeń prawoślazu – śluzy zawarte w tej roślinie 

pęcznieją w wodzie tworząc roztwory koloidalne 
pokrywające błony śluzowe i ułatwiające 
regeneracje uszkodzonych fragmentów 

UWAGA: stosowane przez dłuższy czas mogą 

wywołać niedobory witamin i soli mineralnych 
ponieważ zaburzają ich wchłanianie w przewodzie 
pokarmowym 

2. Leki przeciwkaszlowe 

o działaniu obwodowym

- liść podbiału – zawierający: śluzy, olejek 

eteryczny, garbniki, flawonoidy, mający 
zastosowanie we wspomagającym  leczeniu 
przewlekłego zapalenia oskrzeli, osłabieniu 
odruchu wykrztuśnego, nieżycie gardła (

- kwiat dziewanny – zawierający śluz, saponiny, 

flawonoidy, ślady olejków eterycznych o działaniu 
przeciwzapalnym w chorobach jamy ustnej, 
gardła, przełyku, żołądka i jelit (Flos Verbasci)

      Leki wykrztuśne 
o działaniu 
odruchowym

 

Leki z tej grupy po podaniu doustnym 

drażnią błonę śluzową żołądka, 
wywołując na drodze odruchowej 
zwiększone wydzielanie wodnistego 
śluzu przez gruczoły oskrzelowe. Nie 
powinny być stosowane u chorych ze 
współistniejącą chorobą wrzodową 
żołądka ponieważ mogą wywołać 
dolegliwości bólowe

KORZEŃ LUKRECJI- mający 

zastosowanie w leczeniu nieżytu 
gardła i oskrzeli oraz uporczywym 
kaszlu  z zalegającą wydzieliną 

(tussipect= wyciąg z tymianku + 

chlorowodorek efedryny). Ze względu 
na obecność efedryny , po 
przedawkowaniu wywołuje 
pobudzenie psychiczne i wzrost 
ciśnienia.

     Inne preparaty złożone:

-syrop Pini (z kodeiną), syrop tussipini o 

działaniu wykrztuśnym, 
przeciwzapalnym, spazmolitycznym 
na mięśnie gładkie

3. Leki przeciwkaszlowe działające 

bezpośrednio na gruczoły 
oskrzelowe

- Jodek potasowy - należący do 

najsilniejszych środków wykrztuśnych 
o działaniu rozwadniającym 
wydzielinę oskrzeli. Podaje się go po 
jedzeniu 3x dziennie

- Gwajakosulfonian potasowy – działa 

drażniąco na błonę śluzową, zwiększa 
produkcję wydzieliny, działa słabo 
odkażająco. Wchłania się z przewodu 
pokarmowego do krwi.

Preparaty: gwajakosulfonian potasu, 

wyciąg z lukrecji

Preparaty roślinne

- Cebula (Alcep – syrop z cebuli)  - 

przywraca samoistne ruchy nabłonka rzęskowego 
i hamuje rozwój drobnoustrojów, zawiera związki 
siarkowe

- Czosnek (Cepasmel – syrop 

czosnkowo-cebulowy) – 

działa silnie 

przeciwgrzybiczo i przeciwwirusowo

- Babka lancetowata – 

łagodzi kaszel, 

ułatwia oddychanie (Plantaginis – syrop)

Title

 Olejki eteryczne: 

działające wykrztuśnie, 

spazmolitycznie i bakteriobójczo, stymulują 
sekrecję oskrzeli oraz upłynniają wydzielinę

-olejek anyżkowy, miętowy, sosnowy, eukaliptusowy
Preparat: mentoklar:- żel, sztyft, krople do inhalacji

Środki zmieniające odczyn wydzieliny 

oskrzelowej

: chlorek amonowy (upłynnia 

wydzielinę poprzez jej zakwaszenie), 
wodorowęglan sodowy (alkalizuje wydzielinę).

N- acetylocysteina – 

zmniejsza lepkość śluzu 

i ułatwia jego usunięcie z oskrzeli

Wskazania: ostre i przewlekłe choroby dróg 

oddechowych którym towarzyszy lepka i obfita 
wydzielina

Przeciwwskazania: choroba wrzodowa żołądka i 

dwunastnicy, ostry stan astmatyczny (preparat: 
ACC- 100, 200)

- Tussicom – stosowany w mukowiscydozie, 

zapaleniu tchawicy, oskrzeli i płuc a także ostrym 
zatruciu paracetamolem

- Bromoheksyna – wykazuje silne działanie 

wykrztuśne i mukolityczne, UWAGA: przechodzi 
przez bariere krew-łożysko i do mleka matki

-              Preparaty: flegamina, deflegamina, 

flegamin  mite (nie     

-                        podawać na noc!)

Leki mukolityczne 

– (zmniejszające 

lepkość śluzu)

Title

Ambroksol: mukolityk o silnym 

działaniu wykrztuśnym. Przechodzi 
przez bariere krew- łożysko i do 
mleka matki.

Wskazania: choroby oskrzeli 

przebiegające z nadmierną 
wydzieliną, przewlekłe zapalnie 
oskrzeli, krtani, zapalenie zatok 
obocznych nosa

Preparaty: Mucosolvan, Mesna, 

Ambroksol