Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa 

w Ciechanowie

Wydział Ochrony Zdrowia

Noworodek donoszony

Sala porodowa

dr Bożena Ostrowska

POSTĘPOWANIE Z NOWORODKIEM W 

SALI PORODOWEJ 

Opieka nad noworodkiem w bloku 
porodowym obejmuje wiele czynności od 
momentu urodzenia 
do przewiezienia na oddział położniczo-
noworodkowy. 
Są to: 
1. Przetarcie gazikiem noska i ust 
bezpośrednio po
    urodzeniu twarzyczki ,
2. Wstępne odśluzowanie (przed urodzeniem 
barków) – 
     z jamy ustnej i nozdrzy  przednich  
(gruszka), 
3. Po urodzeniu całego płodu wprowadzamy 
sondę 
    /cewnik/ do ust i nosa,  aby usunąć płyn 
owodniowy, 
4.  Ułożenie  dziecka na brzuch matki,

5. Dokładne osuszenie i zabezpieczenie 
przed
     utratą ciepła, 
6. Ocena stanu ogólnego noworodka 
według skali
     Virginii Apgar w 1, 3, 5 i 10 min. 
życia 
7. Identyfikacja noworodka 
8. Przecięcie pępowiny i zaopatrzenie 
kikuta 
9. Działanie w kierunku wykształcenia 
więzi
     uczuciowej między matką i 
dzieckiem 
10. Wykonanie zabiegu Credégo 
11. Ważenie noworodka 

12. Mierzenie noworodka, 
13. Utrzymanie prawidłowej 
temperatury ciała, 
14. Ochrona przed 
zakażeniem, 
15. Kąpiel noworodka na sali 
      porodowej (teraz tylko w
      niektórych  przyp.), 
16. Obserwacja noworodka w 
bloku
       porodowym.

Wyposażenie KĄCIKA NOWORODKA: 

- Inkubator otwarty np. typu OHIO – 
włączony promiennik ciepła! 
   lub przewijak pod lampą grzewczą 
- Sterylny kocyk w powłoczce i pieluszka 
= becik 
- Ssak próżniowy, dreny, cewniki do 
odśluzowania , gruszka do odśluzowania
- Źródło tlenu, 
- Laryngoskop (sprawdzić lampkę!), 
aparat Ambu, rurki intubacyjne (różnej 
wielkości) 
- Klamerki na pępowinę (in. zaciski 
Hollistera) 
- Gaziki, igły, strzykawki 
- Rękawiczki 

Wyposażenie KĄCIKA NOWORODKA  CD:

-  Leki: Naloxon (antagonista opioidów np. dolarganu), 
NaHCO3 ,
   NaCl 0,9%, Aqua pro iniectione, witamina K, 
-  Waga niemowlęca, taśma centymetrowa krawiecka, 
ewentualnie
    ława/mata   wzrostomierz) 
-  1% Argentum nitricum 
-  Octenisept ( Octenisept - płyn dezynfekujący 
zawierający
    substancje czynne: 
   dichlorowodorek octenidyny, alkohol 
fenoksyetylenowy. 
   Działa bakteriobójczo, 
   grzybobójczo i wirusbójczo ),  ew. 75% alkohol 
etylowy,  
-  kwaczyki 
-  miski nerkowate 
-  kaftaniki, czapeczki, pieluszki tetrowe i typu 
pampers, serwety 
   flizelinowe 
 

Zasady postępowania 

•  należy unikać głębokiego i częstego 
odsysania, 
    ponieważ pobudza ono nerw błędny, co może
    prowadzić do bezdechu i bradykardii. 

•  noworodka układamy na gołym brzuchu 
mamy, 
     z głową skierowaną  do piersi  i okrywamy  go 
jałową
     pieluszką . Kontakt „skóra do skóry” daje 
dziecku 
    poczucie bezpieczeństwa, chroni je przed 
oziębieniem.
    Noworodek czuje zapach matki, słyszy bicie 
jej serca,
    jej głos, może ssać pierś.  Jednocześnie  styka 
się 
    z florą  bakteryjną matki, przeciwko której 
otrzymuje 
    ciała odpornościowe  z pokarmem. 

• oznakowanie noworodka powinno nastąpić 
przed 
   odpępnieniem celem uniknięcia pomyłki. 
Przed
   nałożeniem tasiemek identyfikacyjnych 
matka musi 
   przeczytać dane na metryczce - imię i 
nazwisko
   matki, płeć dziecka, datę i godzinę 
porodu. 
   Oznakowania nie wolno zdejmować w 
czasie pobytu
   w oddziale. Noworodka należy pokazać 
matce 
   /rodzicom/ stroną płci. 

• ocena stanu ogólnego noworodka według 
skali 
   V. Apgar w  1., 3., 5. 10. min. życia

•  dbamy aby noworodek nie tracił ciepła  
osuszamy  
    go i okrywamy  ciepłą pieluszką, a 
następnie zawijamy w „pierożek”

Pięć podstawowych parametrów 

skali Apgar:

• zabarwienie skóry noworodka,

• czynność oddechową (częstość i 
sposób
  oddychania),

• czynność serca (liczbę uderzeń 
serca),

• napięcie mięśni,

• odruchy (reakcje dziecka na 
drażnienie 
  w okolicy nosa, nozdrzy i buzi 
cewnikiem.

• Każdy badany parametr jest 
oceniany w skali od 0 do 2. 
Punktacja w skali Apgar wynosząca 
7 lub więcej (maksymalnie 10 
punktów) wskazuje, że dziecko 
urodziło się w dobrym stanie. 
Dzieci, które oceniono w tej skali od 
4 do 6 punktów, często potrzebują 
pomocy, tzw. resuscytacji 
(noworodek wymaga np. 
udrożnienia dróg oddechowych i 
podania tlenu). Noworodki, które 
otrzymały mniej niż 4 punkty, 
muszą być poddane  pomocy 
medycznej.

• 

Jeżeli nie ma przeciwwskazań 

(zamartwica, konflikt serologiczny, 
pobranie komórek  macierzystych), 
odpępnić należy późno, 
tj. po ustaniu tętnienia pępowiny. 
Późne odpępnienie ułatwia 
noworodkowi adaptację do 
warunków zewnątrzmacicznych, 
przejście na oddychanie płucne,  
jest mniej traumatyczne, zapobiega 
hipowolemii, ponadto dziecko 
otrzymuje przeciwciała 
i żelazo. 

• Należy sprawdzić  czy klips  
zaciskający pępowinę (zacisk  
Hollistera) obejmuje cały jej  
przekrój.

•  Przy podejrzeniu o konflikt 
serologiczny lub przy 
zamartwicy należy natychmiast 
odpępnić noworodka i 
pozostawić dłuższy kikut 
pępowinowy, około 8 - 10 cm w 
celu ewentualnej transfuzji 
wymiennej, podawania leków.

Po porodzie odcina sie pępowinę kilka centymetrów nad 

brzuszkiem 

dziecka

. 

Zakłada sie plastikową zapinkę, która jest usuwana po dwóch dobach.

  

• Gojenie się pępka zazwyczaj trwa 10-14 
dni od porodu. Po tym czasie kikut 
pępowiny powinien sam odpaść. Na 
początku kikut pępowiny jest niebiesko-
biały, potem wysycha ciemniejąc, aż 
staje się granatowo-czarny i całkiem 
sztywny.

• Kikuta pępowiny nic nie powinno uciskać 
i ocierać. Należy zadbać o wygodę 
maluszka. Dlatego w czasie gojenia się 
pępka lepiej wybierać luźniejsze ubranka, 
a górną część pieluszki wywijać na 
zewnątrz. 

• Lepiej też – dopóki kikut nie odpadnie – 
nie kłaść dziecka na brzuchu.

•  Nie  należy    gojącego się pępka  
obwiązywać  
   gazikiem. Może to doprowadzić  do infekcji.  

• Stały dostęp do świeżego powietrza i 
pozostawianie 
   noworodka od czasu do czasu bez pieluszki 
  przyśpieszy gojenie.
 

• Po odpadnięciu kikuta zazwyczaj pozostaje 
mała ranka. Należy jeszcze przez kilka dni 
przemywać ją gazikiem nasączonym 
spirytusem.  

• Zamoczenie pępka w czasie kąpieli nie  
powinno stanowić  żadnego problemu – jeśli 
później dokładnie się go wysuszy. 

Opinia w sprawie postępowania z 

pępowiną 

po porodzie i w dalszych dobach 

życia noworodka

• Po urodzeniu się dziecka i ustaniu 
tętnienia należy
   zacisnąć pępowinę jałowym  zaciskiem 
i przeciąć
   ją jałowymi nożyczkami, 
  tak aby długość kikuta wynosiła 2-3 cm.

• Nie zaleca się stosowania alkoholu 
etylowego 
  do odkażania kikuta pępowiny zarówno 
  w  warunkach szpitalnych, jak i w 
domu.  Alkohol 
  działa drażniąco na skórę noworodka i 
może 
  wywierać działanie toksyczne, ponadto 
wydłuża 
  czas odpadnięcia kikuta.

• Kikut pępowiny zabrudzony kałem lub 
moczem u zdrowych noworodków 
urodzonych o czasie należy przemyć czystą 
wodą z mydłem, a po umyciu dokładnie 
osuszyć, dotykając delikatnie ręcznikiem. 
Podczas kąpieli - do czasu zagojenia kikuta - 
należy nalewać nieco mniej wody do 
wanienki, tak aby specjalnie nie moczyć 
kikuta (drobne zamoczenie nie stanowi 
problemu). Przed przystąpieniem do 
pielęgnacji pępowiny należy dokładnie umyć 
ręce wodą z mydłem. Nie należy niczym 
przykrywać kikuta pępowiny. Pieluszka 
powinna być zawinięta poniżej kikuta 
pępowiny, aby zapewnić swobodny dostęp 
powietrza. Jest to tzw. sucha pielęgnacja 
pępowiny; jej stosowanie skraca czas 
odpadnięcia kikuta.

• Podczas pobytu noworodka w szpitalu, a 
także 
   w przypadku złych warunków higienicznych 
w domu 
   zaleca się stosowanie antyseptyku 
(aczkolwiek WHO 
   w wytycznych dla krajów rozwiniętych nie 
zaleca 
   odkażania na oddziałach rooming-in).

• Najbardziej wskazane do odkażania kikuta 
pępowiny
   są oktenidyna (preparat Octenisept na bazie 
roztworu
   wodnego) lub chlorheksydyna w zasypce. 
Preparat 
   odkażający należy stosować raz na dobę, 
zwracając 
  uwagę na dokładne jego naniesienie na całą
  powierzchnię kikuta, ze szczególnym 
uwzględnieniem
  nasady.

•  Należy poinformować rodziców na 
czym polega sucha pielęgnacja kikuta 
pępowiny oraz jakie są objawy zapalenia 
pępka. W przypadku wystąpienia 
obrzęku, zaczerwienienia o średnicy 
przekraczającej 5 mm lub innych 
niepokojących objawów należy się 
niezwłocznie skontaktować z lekarzem 
(nieprzyjemny zapach kikuta oraz 
niewielka ilość śluzowatej wydzieliny u 
nasady kikuta, będąca następstwem lizy 
tkanek, jest zjawiskiem prawidłowym).

• Wytyczne Nadzoru Krajowego w Dziedzinie Neonatologii pod 
przewodnictwem 
   prof. Ewy Helwich, Konsultanta Krajowego w dziedzinie 
neonatologii;

• Konsultant Krajowy w dziedzinie pielęgniarstwa  
ginekologicznego i położniczego 
  mgr  Leokadia Jędrzejewska 

•  W przypadku konfliktu 
serologicznego 
    należy chronić kikut przed 
wyschnięciem 
    poprzez  stosowanie 
przymoczków z soli
    fizjologicznej.  Przymoczki – 
przyłożenie
    bezpośrednio na kikut kilku 
dużych 
    gazików lub kilkakrotnie złożonej 
gazy
   polanej 0,9% NaCl, o 
temperaturze 
   pokojowej i lekko odciśniętej. Nie 
 należy
   dopuszczać do wyschnięcia 
przymoczków. 

 Profilaktyka zakażeń przedniego odcinka 

oka u noworodków

•  Schorzenie to jest najczęściej wywołane 
przez Neisseria 
    gonorrhoeae (dwoinkę rzeżączki), 
Chlamydia . 

• Zakażenie Neisseria gonorrhoeae ma 
największe 
   znaczenie  kliniczne, ponieważ może 
prowadzić do
   ciężkiego stanu zapalnego spojówki, rogówki 
 i ślepoty. 

•   W tym celu, nie później niż do30 min. po 
porodzie 
     wykonuje się zabieg Credégo,  polegający 
na
     zakropleniu do worka spojówkowego 1% 
azotanu
     srebra (Argentum  nitricum). 

• W Polsce zabieg ten wykonuje się od 1929 
roku (na
   świecie znany od 1884 r.). Zabieg wykonuje 
się w kąciku
   noworodkowym lub jeśli kontakt „skóra-
skóra” trwa 
   dłużej niż pół godziny, u matki. 

• Stosowany roztwór występuje w postaci 
jednorazowych 
  pipetek lub roztworu przechowywanego w 
ciemnych 
  buteleczkach, przygotowywanych przez 
aptekę szpitalną. 

• Roztwór jest bardzo wrażliwy na działanie 
światła 
   i szybko paruje, wtedy wytrącają się 
kryształki azotanu,
   które mogą podrażnić i/lub uszkodzić 
spojówkę 
   i rogówkę.

• Roztwór w buteleczce może być 
przechowywany 
  24 godziny, stąd konieczność zaznaczania 
godziny 
   otwarcia. 

•  Wykonując zabieg dokładnie umyć i odkazić 
ręce. 
    Oczka noworodka, zwłaszcza  
zanieczyszczone krwią, 
    śluzem, płynem owodniowym przecieramy 
jałowym
    gazikiem  osobnym dla każdego oka od 
zewnętrznego 
    kącika w kierunku nosa. 

•  Lek zakraplamy do worka spojówkowego - 
na różową 
    spojówkę, po odchyleniu dolnej powieki. 

•  Wkraplamy 1 - 2 krople azotanu srebra. Nie 
wolno 
   pipetką dotykać powieki, spojówki. 

• Po upływie 1-2 min. przepłukujemy powieki 
wodą 
   destylowaną, bez irygacji worka  
spojówkowego 
   i przecieramy powieki jałowymi gazikami. 
 

Ważenie i pomiary noworodka

 

•  Ważenie noworodka w kąciku 
noworodka 
    po uprzednim wytarowaniu wagi. 

•  Pomiary noworodka to: 
- długość ciemieniowo - piętowa bez 
prostowania
   nóżki, lub siedzeniowa  
- obwód główki czołowo - potyliczny 
- obwód klatki piersiowej – mierzymy
  centymetrem przez poziom dolnych  
kątów
   łopatek i sutki. 

 Kąpiel noworodka na sali porodowej 

odbywa się tylko w przypadku gdy: 

-  noworodek jest zabrudzony kałem 
matki 
   (woda + KMnO 4 ), 
-  jest zabarwiony zielonym płynem 
owodniowym, 
-  matka jest nosicielką wirusa HIV 
(przemycie
    najpierw 1% chloraminą; kąpiel w 
roztworze
    KMnO 4 ) 
 

Wszystkie wymienione czynności u 

noworodka wykonujemy pod lampą 

grzewczą, 

zachowując zasady aseptyki i 

antyseptyki. 

Obserwacja noworodka w bloku 

porodowym w pierwszych 2 

godzinach życia: 

 kontrola zabarwienia i ucieplenia 
powłok
     skórnych, 
 kontrola kikuta pępowinowego, 
 odśluzowywanie się noworodka – 
pozycja
    Trendelenburga, 
 kontrola liczby oddechów (norma 
ok.
    40/minutę), 
 ocena wydolności układu 
oddechowego. 

O niewydolności świadczą 

następujące objawy:   

 

-  zapadanie się klatki piersiowej ,
-  wciąganie przyczepu przepony, 
mostka 
   i międzyżebrzy ,
-  opuszczanie bródki, 
- poruszanie skrzydełkami nosa, 

- stękanie wydechowe(słyszalne 
stetoskopem 
  1 pkt. głośne 2 pkt. - nawet  mruczenie

- ocena napięcia mięśniowego, okresów 
snu 
    i czuwania, płaczu,

-  wydalenie smółki, moczu,