Cykle 

koniunkturalne

Przygotowali: 

Karolina Mazur, Patrycja Trzyna, Bartosz Żurowski 

TREND CYKLU I CYKL 
GOSPODARCZY

   Trend inaczej tendencja rozwojowa 
produkcji to wygładzona ścieżka 
obrazująca rozwój produkcji w długim 
okresie po wyeliminowaniu 
krótkookresowych wahań. 

 Cykl koniunkturalny to powtarzające 
się, choć nie zawsze regularne pod 
względem długości i amplitudy wahania 
aktywności gospodarczej o okresie od 
2-10 lat. Wahania te przejawiają się w 
zmianach absolutnych, odchyleniach od 
trendu lub wahaniach dynamiki (stopy 
wzrostu) różnych zmiennych 
ekonomicznych, które opisują poziom 
aktywności gospodarczej.

DŁUGOŚCI CYKLU 

   Wyodrębnia się cykle o różnej długości; 
najważniejsze z nich to cykle: Kitchina (2-
4lat),Juglara (8–10 lat) Kondratiewa (40–
60 lat); nazywa się je — odpowiednio — 
cyklami krótkimi, średnimi i długimi.

Cykl koniunkturalny- wykres i 
fazy

PRZYCZYNY WYSTĘPOWANIA

Przyczyny zewnętrzne - to czynniki 
powodujące wahania cyklu koniunkturalnego, 
które pozostają poza systemem ekonomicznym. 

Przyczyny wewnętrzne - to takie czynniki, 
które występują w samej gospodarce.

Podział na czynniki zewnętrzne i wewnętrzne 
jest pewnym uproszczeniem ponieważ w 
rzeczywistości zachodzą między tymi 
czynnikami liczne współzależności.

REALNY CYKL 
KONIUNKTURALNY 

   Teoria realnego cyklu 
koniunkturalnego zakłada, że wahania 
produkcji i zatrudnienia są wynikiem zmian 
realnych czynników w gospodarce przy 
rynkach dostosowujących się szybko i zawsze 
pozostających w stanie równowagi.

 

• Źródłem cyklu koniunkturalnego są zakłócenia o 

charakterze realnym

• Teoria opiera się na założeniu, że tempo postępu 

technicznego i związany z nim wzrost  

produktywności podlegają nieregularnym 

zmianom, co wpływa na podaż dóbr i w efekcie 

na decyzje konsumpcyjne

• Cykl koniunkturalny to zbiór trwałych wstrząsów 

technologicznych, które zmieniają ścieżkę 

wzrostu

 

   Kluczowym czynnikiem powodującym 
zmiany w koniunkturze są rozmaite wstrząsy 
podażowe, których następstwem są zmiany 
poziomu produkcji. Przykładem takich 
zjawisk są przede wszystkim, zmiany 
klimatyczne, wojny i inne istotne czynniki 
historyczne i kulturowe. Teoria ta pomija 
czynniki monetarne, ale za to ściśle wiąże  
analizę mikroekonomiczną z 
makroekonomiczną

   Twórcami teori są F. E. Kydland oraz E. C.  
Prescott. W 2004 r. autorzy teorii otrzymali 
Nagrodę Nobla z ekonomii za pracę 
wyjaśniającą, w jaki sposób na cykle 
koniunkturalne wpływają  zmiany w 
polityce gospodarczej czy zmiany 
technologii. Teoria ta doczekała się bardzo 
licznej krytyki, głównie ze względu na brak 
dowodów empirycznych.

HISTORYCZNY PRZEGLĄD 
NAJWAŻNIEJSZYCH KRYZYSÓW O SKALI 
OGÓLNOŚWIATOWEJ

Rok

Wydarzenie

Główne 

miary kryzysu

Rok

Wydarzenie

Główne 

miary kryzysu

1636-1637

Kryzys w Republice Holandii po 

spekulacji akcjami Holenderskiej 

Kompani Wschodnioindyjskiej, zwłasz 

cza: nieruchomościami i cebulkami 

rzadkich odmian tulipanów

Holandia – ok. 20% 

produkcji przemysłowej

1882

Spadek kursu akcji kolejowych w 

Stanach Zjedno czonych, który 

doprowadził do spadku kursów także i 

w Anglii

Spadek kursu akcji o ok. 

9% w ciągu kwartału

1720

Spekulacje Johna Lawa we Francji i 

Anglii

Francja, Anglia – ok. 7% 

produkcji przemysłowej

1890

Tak zwany „kryzys firmy braci Baring” 

(przeinwestowa nie w kolej w 

Argentynie)

Bd.

1788

Technologiczny (nie spekulacyjny) 

kryzys przeinwe stowania – 

nadmierny wzrost podaży po 

wygaśnięciu praw patentowych 

Richarda Arkwrighta do maszyny 

przędzalniczej, odkrytej w 1768 r.

Bd.

1900

Spadek kursów akcji w 1899 r. 

doprowadził do kryzysu w 1900 r. Rynki 

załamały się po zabójstwie prezydenta 

USA Williama Mc Kinleya we wrześniu 

1901 r. Na złą sy tuację gospodarczą 

wpływ miała również ciężka susza 

latem tego samego roku

Spadek notowań giełdy 

amerykańskiej o blisko 

45%.

1825

Kryzys przemysłowy w Anglii; krach 

na giełdzie, speku lacje cenami 

bawełny w Stanach Zjednoczonych w 

1825 i 1826 r.

Anglia – ok. 10% 

produkcji przemysłowej; 

USA – spadek cen 

bawełny o blisko 12%

1907

Kolejny kryzys na rynku giełdowym 

spowodowany spe kulacjami. Nerwowa 

reakcja była efektem zapowiedzi 

prezydenta Theodora Roosevelta, że 

rozprawi się on z monopolami, które 

opanowały różne sektory gospo darki, 

m.in. kolej

Spadek notowań 

amerykańskiej giełdy o 

ok. 48% w ciągu dwóch 

lat

1857

Przeinwestowanie w kolej żelazną i 

wpływ tego zjawi ska na pogorszenie 

kondycji banków

Bd.

1913

Kryzys giełdowy wywołany przez 

rozpoczęcie działań zbrojnych na 

Bałkanach

Spadek notowań (DJIA) o 

ok. 25% w ciągu 

jednego dnia

1873

Wielka Depresja po spekulacjach, a 

także euforii wywo łanej 

zjednoczeniem Niemiec; 

nadprodukcja w Anglii

Anglia – ok. 10% 

produkcji przemysłowej, 

świat – ok. 3%

1920

Kryzys spekulacyjny z 1919 r. i 1920 r. 

w Stanach Zjed noczonych. 

Amerykańska giełda bardzo nerwowo 

zare agowała na obawy, że nowo 

powstała branża motoryza cyjna jest 

przeszacowana, a nasycenie rynku 

samocho dami osiągnęło już 

maksymalny poziom

Spadek notowań 

amerykańskiej giełdy o 

blisko 46% w ciągu 

dwóch la

Rok

Wydarzenie

Główne 

miary kryzysu

Rok

Wydarzenie

Główne 

miary kryzysu

1929-1933

Wielki  Kryzys  po  spekulacjach  na  giełdach, 
zakończonych  spektakularnym  spadkiem 
notowań  na  giełdzie  na  Wall  Street  w 
październiku 1929 r. Kryzys rozpoczął się tzw. 
czarnym  czwartkiem,  24  października  1929 
r.,  który  przy niósł  paniczną  wyprzedaż  akcji 
na  nowojorskiej  giełdzie  Wcześniej  na 
giełdzie  narastała  bańka  spekulacyjna. 
Wzrost  cen  akcji  podniósł  wartość  aktywów 
wielu  inwe storów.  Banki  udzieliły  kredytów 
pod  zastaw  przeszaco wanych  akcji,  a  za 
środki  z  nowych  pożyczek  inwestorzy 
kupowali  kolejne  akcje.  Wiele  firm,  których 
akcje 

noto wały 

spore 

wzrosty, 

w 

rzeczywistości  było  wartych  zde cydowanie 
mniej
W 

czarny 

czwartek 

rozpoczęła 

się 

wyprzedaż  akcji  i  wkrótce  przybrała  ona 

paniczne  rozmiary.  Wartość  większości 
udziałów  spadła  praktycznie  do  zera. 
Giełdowy  krach  pociągnął  za  sobą  łańcuchy 

bankrustw  i  wzrost  bezrobocia,  które 
według  szacunków  sięgnęło  w  USA  1/3  siły 

roboczej.

Spadek notowań giełdowych 
w październiku 1929 – DJIA z 
380 do 220 pkt; w ciągu 
czterech lat kryzysu spadek 
notowań o 89%; Spadek 
produkcji przemysłowej w 
USA o blisko 45% (ok. 33% w 
Europie)

1987

Ogólnoświatowy  krach  na  giełdzie  (głównie  w 
Stanach  Zjednoczonych),  który  nie  przerodził 
się w recesję dzięki szczególnie odpowiedzialnej 
polityce  antykryzysowej  Systemu  Rezerwy 
Federalnej

Gwałtowny spadek DJIA o 
22% (czarny poniedziałek); 
spadek innych indeksów 
giełdowych na całym 
świecie: do końca 
października giełda w 
Hongkongu spadła o 45,8%, 
w Australii o 41,8%, w 
Hiszpanii o 31%, Wielkiej 
Brytanii o 26,4%, w USA o 
22,7% i w Kanadzie 22,5%.

1937-1938

Przyczyną spadków była recesja gospodarcza 
i  obawy  o  to,  czy  zaproponowany  przez 
prezydenta Franklina D. Roosevelta tzw. New 
Deal  czyli  Nowy  Ład  Gospodarczy  –  pakiet 
reform społeczno-ekonomicznych opartych w 
dużej  mierze  na  wierze  w  interwencjonizm 
państwo wy  –  przyczyni  się  do  poprawienia 
koniunktury 

i 

zniwe lowania 

skutków 

Wielkiego Kryzysu

Spadek notowań giełdowych 
na Wall Street o 49%

1990-1991

Krach  giełdowy,  który  zapoczątkował  dekadę 
słabego  rozwoju  gospodarczego  w  Japonii  po 
spekulacji  cena mi  akcji  nieruchomości.  Na 
giełdzie  tokijskiej  w  drugiej  połowie  lat  80. 
japoński  rynek  giełdowy  powoli,  ale  sys 
tematycznie  tracił  na  wartości  przez  13  lat. 
Doszło wte dy do pęknięcia bańki spekulacyjnej 
m.in. w sektorze nieruchomości i pojawienia się 
deflacji

Spadek tempa wzro stu PKB z 
6% rocznie w latach 80. do 
0% po 1990 r.

1973-1976

Kryzys 

energetyczno-naftowy 

wywołał 

głęboki  spadek  PKB  gospodarki  światowej, 
dotykając 

głównie 

kraje 

wysoko 

uprzemysłowione,  silnie  uzależnione  od  cen 
su rowców energetycznych

Spadek PKB w skali świata o 
blisko 5,2%; notowania 
londyńskiej giełdy wykazały 
w ciągu 2 lat spadek o 76%

1994-1995

Meksykański kryzys
zadłużeniowy 

Spadek PKB Meksyku o 6% w 
ciągu jednego roku

Rok

Wydarzenie

Główne 

miary kryzysu

Rok

Wydarzenie

Główne 

miary kryzysu

1997- 1998 Kryzys  azjatycki  –  gwałtowny  spadek 

kondycji  finan sowej  krajów  Azji  Płd.-
Wsch.  oraz  pogorszenie  sytuacji  na 
giełdach  azjatyckich  były  efektem 
masowej 

ucieczki 

inwestorów 

z 

azjatyckich przegrzanych parkietów

Spadek PKB krajów Azji 
Płd.-Wsch. o blisko 4,8% 
w ciągu jednego roku; 
spadek notowań 
giełdowych
(np. na giełdzie w 
Hongkongu o 64% w 
ciągu dwóch lat kryzysu)

2000-2001

Kryzys finansowy w Argentynie i w Turcji

1998

Rosyjski kryzys zadłużeniowy

Spadek PKB Rosji o 6,5% 
w ciągu jednego roku

2001-2002

Kolejna recesja na światowych rynkach po 
wzroście  ceny  ropy  oraz  zakończonym 
krachu 

giełdowym. 

In deks 

spółek 

technologicznych  spadł  po  tym,  jak  pękła 
bańka 

przeszacowanych 

spółek 

internetowych, tzw. dot-comów. 
latach 1995-2001 na fali  euforii  giełdowej 
inwestorzy 

wywindowali 

do 

bardzo 

wysokich  poziomów  kur sy  akcji  spółek 
działających  w  internecie.  W  tzw.  do t-
comy  inwestowały  fundusze  typu  venture 
capital.  Na  początku  2000  r.  część 
inwestorów  straciła  wiarę  w  internetowy 
biznes.  Akcje  niektórych  spółek  gwał 
townie  spadły.  Zaczęła  się  paniczna 
wyprzedaż, która pogłębiła straty

W okresie 2000-2002 
wartość US NASDAQ 
spadł o 82%; PKB

1999

Brazylijski kryzys zadłużeniowy

Spadek PKB Brazylii o 2% 
w ciągu jednego roku

2007-2010

Światowy kryzys finansowy, spowodowany 
spekulacja mi na rynku nieruchomości oraz 
niewystarczającymi 

regulacjami 

związanymi  z  udzielaniem  kredytu  pod 
nieruchomości  (tzw.  subprime),  a  także 
nadmiernie poluzowaną polityką pieniężną 
w  USA  po  poprzednim  kryzysie  (dot-
comów).

Spadek światowego PKB 
o 0,8%.

   Wielu ekonomistów przewidywało wystąpienie 
kryzysu współczesnego a jednym z nich był Max Otte. 
Już w 2001r. spodziewał się poważnej katastrofy 
gospodarczej, która miała jego zdaniem objąć cały 
świat:
 
„(…) Istnieje duże niebezpieczeństwo, że będzie 
równie źle, jeśli nie gorzej niż w 1929 r. Także tym 
razem światowy kryzys gospodarczy będzie miał 
początek w USA. Gdy gospodarka amerykańska 
poważnie cierpi, to Europa, Japonia i Chiny w ich 
obecnej postaci nie mają niczego, co mogłyby temu 
przeciwstawić. Przeciw nie, zostaną one 
„zainfekowane” – tak jak w 1929”.

   Za symboliczny moment rozpoczęcia się 
współczesnego, światowego kryzysu uznaje się 
datę 15 września 2008r - upadek banku Lehman 
Brothers.

Główne przyczyny kryzysu XXIw. : 
-zapaść rynku pożyczek hipotecznych wysokiego 
ryzyka w Stanach Zjednoczonych
-globalizacja, współzależność giełd światowych i 
aktywność funduszy spekulacyjnych (np. hedge)
-nadmierna dźwignia finansowa, zbyt niski poziom 
stóp procentowych w skali światowej (koszt 
pieniądza)
-spadek na giełdach i spadek cen nieruchomości 
(tzw. bańka budowlana)

DYNAMIKA PKB W PROC. W KRAJACH UE, 
STREFY EURO    I KRAJACH GRUPY PIGS W 
OKRESIE 2007r. - 2010r.

UPADŁOŚCI W PIERWSZYM KWARTALE 
2009r. W PODZIALE NA SEKTORY