Budowa skóry - naskórek

SKÓRA

Skóra składa się z trzech warstw:

naskórka – epidermis,

skóry właściwej – corium, dermis,

tkanki

podskórnej

–

subcutis,

hipodermis.

NASKÓREK

Składa się on głównie z żywych komórek –

keratynocytów,

stanowiących 90% wszystkich jego komórek, które w trakcie procesu
keratynizacji stopniowo przekształcają się, tworząc różne warstwy, każdą
o odmiennej specyfice . W końcu komórki te tracą jądro, zmieniając się w
martwe komórki –

korneocyty

Jego grubość wynosi około 0,4 – 1,5 mm. Naskórek mężczyzn jest ok. 30%
grubszy niż kobiet. Kobiety mają14-20 warstw naskórka, a
mężczyźni około 30 warstw.

Naskórek pełni przede wszystkim rolę ochronną, ale ma także duże
znaczenie z punktu widzenia estetycznego.

Jest on najbardziej  zewnętrzną warstwą skóry utworzoną
              z  rogowaciejącego  na  powierzchni  wielowarstwowego  nabłonka.
Powstają  w  nim  mieszki  włosowe,  gruczoły  łojowe                                                    i
potowe.

Naskórek nie jest ukrwiony, nie ma w nim naczyń krwionośnych
i włosowatych. Jednak jest on unerwiony – zakończenia nerwowe,
pochodzące ze skóry właściwej, wnikają do naskórka.

NASKÓREK -
KERATYNOCYTY

Jak wspomniano stanowią 90 % wszystkich
komórek naskórka. Pochodzą z ektodermy –
zewnętrznego listka zarodkowego.

Wszystkie  keratynocyty  zawierają  w  cytoplazmie
keratyny  –  filamenty  pośrednie  i  tworzą  między
sobą połączenia – desmosomy lub łączą się
        z  błoną  podstawną  za  pośrednictwem
półdesmosomów.  Keratyny  tworzą  sieć  włókien  i
są podstawą cytoszkieletu.

Scharakteryzowano ponad 30 różnych rodzajów
keratyn – 20 dla nabłonka i 10 dla włosów.

NASKÓREK

Naskórek (Epidermis) składa się

z pięciu warstw

(idąc od dołu):

Warstwa podstawna – Stratum Basale,

II.

Warstwa kolczysta – Stratum Spinosum,

III.

Warstwa ziarnista – Stratum Granulosum,

IV.

Warstwa jasna(pośrednia) – Stratum Lucidum lub
Intermediale,

Warstwa rogowa – Stratum Corneum.

WARSTWA PODSTAWNA

– STRATUM BASALE

Zwana jest

warstwą rozrodczą.

Zbudowana

            z jednego rzędu walcowatych komórek
ściśle  do  siebie  przylegających,  o  jądrach  silnie
zasadochłonnych.  Występują  tutaj  najobficiej
figury podziału.

W obrębie tej warstwy występują prekursorzy
keratyny –

tonofibryle i cytokeratyny.

W warstwie tej, prócz komórek podstawnych –
rozrodczych,

znajdują

się

melanocyty,

komórki Langerhansa i Merkela.

WARSTWA PODSTAWNA –

STRATUM BASALE

MELANOCYTY

– komórki barwnikowe, zawierają

barwnik skóry –

melaninę

. Może mieć ona kolor

czerwony, żółty, brązowy lub czarny. Znajduje się
także w mieszku włosowym i tęczówce oka.

Melanocyty mają długie wypustki, sięgające górnych
warstw naskórka. Przez te wypustki przekazują
barwnik keratynocytom.

Jeden melanocyt

zaopatruje 36 keratynocytów.

Zadaniem melaniny jest nie tylko nadawanie skórze
koloru, ale także ochrona organizmu przed
promieniowaniem UV.

WARSTWA PODSTAWNA –

STRATUM BASALE

KOMÓRKI LANGERHANSA

– są to komórki dendryczne,

czyli są to makrofagi pochodzenia szpikowego, które odgrywają
podstawową rolę w ochronie immunologicznej skóry.

Stanowią one główny element tkanki limfatycznej związanej ze
skórą. Często nazywane

„zewnętrznymi posterunkami”

układu immunologicznego.

Ich zadanie to wychwycenie alergenów i ich prezentacja
limfocytom T.

Promieniowanie  UV  lub  RTG  znacznie  zmniejszają  ich  liczbę  i
aktywność,  co  prowadzi  do  zaburzenia  mechanizmów  nadzoru
immunologicznego  i  sprzyja  rozwojowi  nowotworów  złośliwych
skóry.

WARSTWA PODSTAWNA

–

STRATUM BASALE

KOMÓRKI MERKELA

– kiedyś uważane za

upostaciowione zakończenia nerwowe.
Obecnie są to szczególnego typu keratynocyty, które
wykazują czynność neuroendokrynną.

Są one receptorami czuciowymi zlokalizowanymi w
warstwie

podstawnej,

ich

wypustki

cytoplazmatyczne przenikają między keratynocyty.

Licznie  występują  na  wargach,  powierzchniach
dłoniowych  rąk  i  na  opuszkach  palców.  Rejestrują
bodźce  wibracyjne,  przekazując  je  do  zakończeń
nerwowych, z którymi się kontaktują.

WARSTWA PODSTAWNA

– STRATUM BASALE

Komórki tej warstwy łączą się między sobą
i z położonymi wyżej komórkami
warstwy

kolczystej

pomocą

desmosomów

–

uwypukleń

błony

komórkowej

przylegających

siebie

komórek oraz za pomocą

E-kadheryn

– cząsteczek kontaktu

międzykomórkowego.
Od dołu połączone są z błoną podstawną za
pomocą uwypuklenia –

półdesmosomów

W strefie tej występują także

integryny

–

cząsteczki adhezyjne.

WARSTWA KOLCZYSTA –

STRATUM SPINOSUM

Zbudowana jest

z kilku warstw wielobocznych

komórek

, do 12,

które ulegają spłaszczeniu w miarę

przesuwania  się  ku  górze.  Komórki  te  nie  przylegają
ściśle  do  siebie.  Przestrzenie  je  oddzielające  wypełnia
substancja mukopolisacharydowo - białkowa

–

desmogleina

która

cementuje przylegające do siebie desmosomy. Mimo
braku figur podział komórki tej wartswy zachowują
pełną żywotność

WARSTWA PODSTAWNA + WARSTWA

KOLCZYSTA =

WARSTWA MALPIGHIEGO = ŻYWE, CZYNNE

METABOLICZNIE WARSTWY NASKÓRKA

WARSTWA ZIARNISTA –

STRATUM GRANULOSUM

Składa

się

kilku

warstw

wrzecionowatych komórek

spłaszczonych

jądrach

wypełnionych

ziarnami keratohialiny

– produktu

pośredniego w wytwarzaniu keratyny. Ziarna
te są ważnym produktem pośrednim
w procesie wytwarzania keratyny.

W grubym naskórku warstwa ta składa się
z

3-4 szeregów komórek

natomiast w cienkim może występować
tylko

1 szereg.

WARSTWA ZIARNISTA –

STRATUM GRANULOSUM

Na  poziomie  tej  warstwy  następuje  przetwarzanie
podstawowych    cząsteczek,  odpowiedzialnych  za
charakter fizykochemiczny warstw wyższych,
            z tworzeniem:



ziaren keratohialiny –

składających się z białka

bogatego

cysteinę

budującą

spoiwo

międzywłókienkowe lub z fosfoproteiny
bogatej

histydynę

–

profilagryny,

będącej

prekursorem filagryny, białka spajającego komórki
warstwy rogowej;



ciałek Odlanda

- keratynosomów będących

organellami  produkującymi  lipidy,  które  tworzą  się  na
zewnątrz  komórki  z  błony  komórkowej.  Uwalniają  one
lipidy,  tworząc  spoiwo  międzykomórkowe  warstwy
rogowej podczas końcowej fazy procesu rogowacenia.

WARSTWA JASNA –

STRATUM LUCIDUM

Wąskie pasmo komórek położonych między warstwą
ziarnistą a rogową.

Jest to

warstwa bezpostaciowa

, zbudowana

eleidyny

– homogennej substancji białkowej.

Widoczna tylko w mikroskopie elektronowym.
Jest ona wyraźna tylko w grubym, zrogowaciałym naskórku.

Utworzona jest ze ściśle przylegających

keratynocytów

–

na ogół bez jąder.

Ma bardzo duże znaczenie w chorobach związanych z
zaburzeniem rogowacenia.

CHOROBY ZWIĄZANE

Z ZABURZENIEM ROGOWACENIA

chorób

najczęściej

występujących

zaliczyć

można:

Rybią łuskę

– rozsiane

zaburzenie rogowacenia,
                                            w
większości  spowodowane
defektem

genetycznym

cytokeratyn  lub  lipidów.
Ujawnia  się  ono  tuż  po
urodzeniu  lub  w  okresie
niemowlęcym.

Rzadko

zdarza się, iż jest ona
chorobą

nabytą,

wywołaną przez leki bądź
inne czynniki.

CHOROBY ZWIĄZANE

Z ZABURZENIEM ROGOWACENIA

Keratodermia

–

rogowiec dłoni
i podeszew

– grubienie naskórka
ograniczone

powierzchni
dłoniowych
                  i
podeszwowych,
zwykle  z  powodu
mutacji,

które

pojawiły się tylko w
tych okolicach.

WARSTWA ROGOWA –

STRATUM CORNEUM

Warstwa rogowa składa się z trzech warstw:



jasnej – obecna w zagłębieniu dłoni i na piętach,



zbitej, która jest właściwą warstwą rogową,



rozłącznej – najbardziej zewnętrznej
i ulegającej złuszczaniu.

Warstwa

rogowa

zupełnie

inny

skład

biochemiczny i właściwości od niżej położonych
warstw.

WARSTWA ROGOWA –

STRATUM CORNEUM

Korneocyty

, komórki tworzące tę warstwę, są

wynikiem  końcowego  procesu  rogowacenia.
Uważa  się  je  za  komórki  martwe,  całkowicie
pozbawione jądra i zbudowane tylko
           i wyłącznie z

keratyny.

Korneocyty układają się na wzór muru z cegieł.
Łączące je spoiwo ma charakter lipidowy i składa
się z mieszaniny WNNKT (wielonienasyconych
kwasów tłuszczowych), ceramidów i cholesterolu.

Desmosomy przekształcają się w korneosomy.

WARSTWA ROGOWA –

STRATUM CORNEUM

Zbudowana z dużej liczby martwych
i zrogowaciałych komórek tworzących płaskie łuski.

Składa się z kilku warstw spłaszczonych komórek,
pozbawionych

jąder

(korneocytów),

ściśle

przylegających do siebie w dolnych warstwach, a luźno
ułożonych na powierzchni i ulegających złuszczeniu.

Okres przejścia keratynocytu z warstwy podstawnej do
momentu złuszczeniu

trwa około 28 dni

przy

czym  mniej  więcej  14  dni  przypada  na  przejście
keratynocytu  z  warstwy  podstawnej  do  rogowej,  a
kolejne  14  przejście  przez  warstwę  rogową  do  chwili
złuszczenia.

ZJAWISKO KERATYNIZACJI

Zjawisko  to  rozpoczyna  się  w  warstwie  podstawnej,
gdzie komórki się dzielą i następnie przemieszczają
w  sposób  ciągły  ku  powierzchni  skóry,  stopniowo  się
przekształcają  i  docierają  do  warstwy  „martwych”
komórek bez jądra ulegających ciągłemu złuszczaniu.

Na ten proces składają się dwa równoczesne zjawiska:

pionowa migracja komórek,

różnicowanie się komórek.

Proces ten trwa około 1 miesiąca, przy czym migracja
komórek z warstwy podstawnej do rogowej trwa dwa
tygodnie – tzw. turn-over time.

NATURALNY CZYNNIK

NAWILŻAJĄCY - NMF

Komórki leżące w strefie środkowej
warstwy

rogowej

mają

większe

zdolności do wiązania wody niż leżące
głębiej, co związane jest z największym
stężeniem wolnych aminokwasów w tej
strefie.

Strefa ta odpowiada lokalizacji tzw.

NMF

ang.

natural

moisturaizing

factor)

–

naturalnego

czynnika

nawilżającego.

NATURALNY CZYNNIK

NAWILŻAJĄCY - NMF

Pojęcie NMF zostało wprowadzone w latach
50-tych ubiegłego wieku przez Blanka
i współpracowników.

Zauważyli oni, iż tzw. substancja rozpuszczalna w
wodzie

(water-extractable

material)

jest

odpowiedzialna za utrzymanie elastyczności warstwy
rogowej.

NMF stanowi mieszaninę substancji higroskopijnych,
pozwalających korneocytom wiązać wodę.

NATURALNY CZYNNIK

NAWILŻAJĄCY - NMF

W skład NMF wchodzą głównie:



wolne aminokwasy i ich pochodne (40%)- głównie seryna
i cytrulina;



kwas piroglutaminowy (12%) – substancja higroskopijna
pochodząca z cyklizacji kwasu glutaminowego powstałego w
wyniku rozkładu filagryny;



mocznik (7%) – nie jest on substancją higroskopijną, ale
modyfikuje strukturę chemiczną białek i osłania miejsce wiązania
wody, nie działa bezpośrednio;



mleczany (12%) – substancje bardzo higroskopijne, zatrzymują
wodę w korneocytach;



składniki mineralne – jony wapnia, sodu, potasu, chloru,
magnezu (18%);



cukry (3,5%) – fruktoza, glukoza, mannoza, galaktoza – łączą się
z białkami i w ten sposób tworzą obszary hydrofilowe.

NMF - PODSUMOWANIE

powstaje w naskórku w czasie procesu rogowacenia,

substancja silnie higroskopijna, pęcznieje podczas
wchłaniania wody,

dzięki temu skóra jest gładka i lepiej napięta,

ilość NMF maleje wraz z wiekiem człowieka, zmniejsza
się także po przebytych chorobach i w
wyniku długotrwałego opalania,

bariera ochronna to składniki łoju pokrywające
naskórek

zewnątrz

lipidy

substancji

międzykomórkowej  znajdującej  się  na  poziomie
warstwy  rogowej  –  tzw.  cement  międzykomórkowy  –
głównie  ceramidy,  kwasy  tłuszczowe,  trójglicerydy  i
cholesterol.

LIPIDY WARSTWY
ROGOWEJ

Lipidy warstwy rogowej składają się z :



ceramidów – 45%,



cholesterolu – 25%,



siarczanu cholesterolu – 10%,



wolne kwasy tłuszczowe – 20%.

Na powierzchni naskórka znajdują się lipidy,
produkowane przez gruczoły łojowe, zawierające
węglowodory : skwalen, trójglicerydy, woski,
estry

steroli

i kwasy

tłuszczowe

–

uszczelniają one skórę, zabezpieczają przed
wodą i przeciwdziałają jej utracie oraz
zabezpieczają przed infekcjami.

CERAMIDY

Ceramidy

są naturalnym składnikiem naskórka mającym

wpływ na jego strukturę. Są to lipidy należące do
sfingolipidów

stanowiące

około

40%

cementu

międzykomórkowego

spajającego korneocyty warstwy

rogowej, tworząc zwartą tkankę niedopuszczającą do utraty
wilgoci. Ponadto, chronią one skórę przed czynnikami
zewnętrznymi, tj.: słońce, mróz, wiatr, zanieczyszczenia.

W ceramidach

74% stanowią NNKT

(niezbędne

nienasycone  kwasy  tłuszczowe),  zazwyczaj  nie  są  one
wytwarzane  przez  organizm  człowieka.  Różna  długość
ceramidów  zapewnia  im  elastyczność                                        i
termostabilność,  a  struktura  podobna  do  ciekłych
kryształów zapewnia im nieprzepuszczalność wody, a co za
tym  idzie  ma  zasadniczy  wpływ  na  wilgotność  skóry,  jej
elastyczność i miękkość.

CERAMIDY

Obecnie produkuje się ceramidy bardzo zbliżone
w budowie i właściwościach do naturalnych. Wbudowują się
one w strukturę cementu międzykomórkowego i spełniają
swoje zadanie jak naturalne.

Ceramidy mogą być pochodzenia zwierzęcego, roślinnego
(glikoceramidy) lub syntetycznego, tzw. pseudoceramidy.

Z  wiekiem  ceramidy  naturalne  ulegają  uszkodzeniu  na
skutek  działania  szkodliwych  czynników  zewnętrznych,
woda odparowuje, a skóra ulega wysuszeniu
         i złuszczeniu.

Ceramidy wpływają także na włosy – są ich naturalnym
składnikiem, wypełniającym przestrzenie międzykomórkowe
osłonki

włosa,

decydują

właściwym

nawilżeniu,

elastyczności i sprężystości włosa.

CERAMIDY

W warstwie rogowej skóry ludzkiej zidentyfikowano

ceramidów

. Aminy izolowane z tych ceramidów różnią się

między sobą długością łańcucha oraz stopniem jego nasycenia.

W ceramidach znajduje się około

15 kwasów tłuszczowych.

Są

one także mieszaniną

ponad 100 różnorodnych związków.

Wyjątkową  budową  odznacza  się  cerami  typu  1,  który  może
łączyć  się  z  sąsiednią  warstewką  lipidową,  co  wzmaga
„scementowanie”  naskórka.  Ponadto,  kwas  linolowy  (NNKT)
zawarty                                  w ceramidach zapobiega łuszczeniu
się skóry oraz utracie wody przez naskórek.

Ceramidy tworzą warstwy lipidowe pomiędzy keratynocytami.
Obniżenie ich ilości prowadzi do AZS i łuszczycy.

Przyleganie naskórka do powierzchni skóry
właściwej

zapewnia

granica

skórno-

naskórkowa.

Jest to cienki twór usytuowany

pod warstwą podstawną, który składa się z:



błony podstawnej,



glikoprotein,



kolagenu typu IV,



fibronektyny.
Warstwa podstawna wraz z granicą skórno –
naskórkową

układ

falisty,

charakterystyczny dla skóry młodej.

W procesie starzenia granica ta spłaszcza się, a
skóra wiotczeje.

Błona podstawna zbudowana jest z białek i
proteoglikanów, produkowanych zarówno przez
komórki naskórka, jak i skóry właściwej.

W błonie podstawnej wyróżnia się

blaszkę jasną

zawierającą lamininę oraz

blaszkę ciemną

zawierającą kolagen typu IV i proteoglikany.

Strefa pod blaszką ciemną składa się z włókien
zakotwiczających - mocujących naskórek do skóry –
składających się z kolagenu typu VII.

Naskórek wnika w głąb skóry właściwej w postaci
sopli, a

wyniosłości skóry pomiędzy soplami

naskórkowymi nazywa się brodawkami.

SKÓRA WŁAŚCIWA

Skóra właściwa, w zależności od okolicy ciała,
osiąga grubość od 0,3 do 2,4 milimetra.
Skóra właściwa jest ściśle powiązana z
tkanką podskórną.

Składa się przede wszystkim ze ściśle
ułożonych włókien tkanki łącznej.

Zawiera liczne naczynia krwionośne
            i limfatyczne zaopatrujące naskórek
w  substancje  odżywcze  i  odprowadzające
szkodliwe substancje.

W skórze właściwej znajdują się zakończenia
nerwowe i przydatki skóry.

Skóra właściwa odpowiedzialna jest za
utrzymanie

właściwości

mechanicznych

skóry  oraz  służy  za  rezerwuar  wody  dzięki
substancji  bezpostaciowej,  składającej  się
głównie                              z proteoglikanów,
czyli

złożonej

struktury

będącej

połączeniem kolagenu, elastyny i
mukopolisacharydów.

SKÓRA WŁAŚCIWA - BUDOWA

W skórze właściwej wyróżniamy dwie warstwy:

warstwa brodawkowata – stratum papillare,

która leży tuż pod naskórkiem i obejmuje brodawki,
zawierające liczne i drobne naczynia krwionośne;

warstwa siateczkowata – stratum reticulare,

która jest położona głębiej, stanowi około 80%
całkowitej grubości skóry i obejmuje głębsze
warstwy skóry, aż do tkanki podskórnej, różniącą się
bardziej zbitą strukturą kolagenu.

Obydwie warstwy zbudowane są z

tkanki łącznej.

WARSTWA
BRODAWKOWATA

Zbudowana  jest  ona  z  elastycznych
włókien kolagenowych, sprężystych
            i pętli naczyniowych oraz ciałek
dotykowych.  Włókna  tkanki  łącznej  są
tu  luźno  splecione,  a  miejsca  między
nimi wypełniają naczynia włosowate
                                        i  limfatyczne  oraz
zakończenia  nerwowe,  znajdujące  się
także  w  położonej  niżej,  graniczącej  z
tkanką

podskórną

warstwie

siateczkowej.

W tkance łącznej skóry właściwej występują

trzy rodzaje włókien

kolagenowe,

sprężyste,

retikulinowe.

Włókna te są wtapiane w substancje złożoną
głównie z mukopolisacharydów.
Włókna sprężyste i retikulinowe są
rozsiane

pomiędzy

włóknami

kolagenowymi.
Włókna sprężyste zawierają elastynę i nadają
skórze sprężystość i elastyczność.

WŁÓNA KOLAGENOWE



u człowieka – 14 typów kolagenu i
5

kolagenopodobnych.

Skóra

dorosłego

człowieka

zbudowana jest głównie z kolagenu (18%) typu I i III (dużo
u małych dzieci – 50%);



synteza kolagenu zatrzymuje się w wieku około 30 lat, a
później całkiem ustaje. Kolagen zaczyna zanikać w
strukturach skóry około 40-50 roku życia;



wraz z wiekiem kolagen typu III jest zastępowany
kolagenem typu I – u dorosłego stanowi 80%;



tylko kolagen typu III jest w stanie utrzymać sprężystość
skóry. Kolagen typu I ma znaczenie podporowe, tworzy
masę najbardziej grubych włókien skórnych;



kolagen typu I jest nierozpuszczalny w wodzie;



kolagen typu III jest rozpuszczalny w wodzie, nadając
skórze elastyczność, rozciągliwość i jędrność.

WŁÓKNA ELASTYNOWE



sprężyste  włókna  elastynowe  są  mniej  liczne  niż
włókna kolagenowe, są bardzo cienkie
   i elastyczne;



oplatają włókna kolagenowe i przydatki;



po rozciągnięciu mają zdolność powrotu do pierwotnej
formy;



w młodym wieku obecność kolastyny i elastyny
cechuje ciągła równowaga dynamiczna;



kolagen i elastyna ulegają rozkładowi w skórze przez
mechanizmy

enzymatyczne

ten

sposób

eliminowane są zniszczone i uszkodzone włókna;



z  upływem  lat  aktywność  fibroblastów  –  komórek
produkujących  kolagen  i  elastynę  słabnie  –  efektem
tego  jest  spowolnienie  produkcji  tych  białek  i  ich
gorsza jakość.

Skóra właściwa wyposażona w kolagenowe
                                          i  sprężyste  włókna  tkanki
łącznej  odpowiedzialna  jest  za  ochronę
skóry  przed  czynnikami  mechanicznymi  –
uderzenia, pociągnięcia, popchnięcia.

Włókna

tkanki

łącznej

tworzą

FIBROBLASTY

– komórki łącznotkankowe,

które zawierają włóknisty kolagen.

KOLAGEN

jest białkiem budulcowym skóry

właściwej, który charakteryzuje się pewną
giętkością, ale jest nierozciągliwy.

Raz zsyntetyzowana sieć kolagenowa skóry
właściwej, w przeciwieństwie do tkanki
naskórka,

zużywa się i regeneruje bardzo

powoli.

Inne białko budulcowe skóry właściwej to

ELASTYNA

, która wchodzi w skład włókien

sprężystych. Jest ona bardzo elastyczna
i rozciągliwa.

Włókna

sprężyste

oplatają

włókna

kolagenowe nadając skórze w ten
sposób sprężystość i rozciągliwość.

W sieci kolagenowej znajdują się komórki tj.:



fibroblasty

– wytwarzają kolagen i

elastynę;



komórki tuczne

– wytwarzają histaminę i

inne  mediatory  odkładane  w  komórkach
tucznych  i  uwalniane  przy  określonych
reakcjach  zapalnych.  Uwolniona  histamina
powoduje  świąd  i  rozszerza  naczynia
krwionośne;



histiocyty

– komórki wędrujące tkanki

łącznej – mogą one pochłaniać ciała obce,
czyli je fagocytować, i gromadzić.

Skóra właściwa zawiera ogromną liczbę komórek i
zakończeń nerwowych, których gęsta sieć odbiera
bodźce z zewnątrz – dotyk, temperaturę i ból.

Naczynia te odpowiedzialne są także za autonomiczne
zaopatrywanie

naczyń,

brodawek

włosowych

gruczołów.

Należy wyróżnić tutaj:



zakończenia

upostaciowione

Meissnera

–

szczególnie wykształcone receptory,



zakończenia upostaciowione Vatera-Paciniego –

reagujące na ucisk, umiejscowione głęboko
w skórze właściwej. Występują one najliczniej na
podeszwach i wewnętrznych powierzchniach dłoni.

Komórki i włókna nerwowe wypełniają tylko
                    w  niewielkim  stopniu  wolne  przestrzenie
sieci  białek  budulcowych.  W  przeważającej  części
wypełnia je substancja podstawowa silnie wiążąca
wodę i składająca się z białek i cukrów wiążących
wodę (kwas hialuronowy) w ilościach wielokrotnie
przekraczających ich masę, co umożliwia napięcie
i wypełnienie sieci kolagenowej, a co za tym idzie
skóra  jest  elastyczna,  gładka  oraz  nabiera
młodzieńczego wyglądu.

Zdolność wiązania wody słabnie wraz z wiekiem
           i starzeniem się skóry. Zawartość płynów
                   w tkance warunkuje jej napięcie –
turgor.

Między tkanką podskórną a skórą właściwą

nie ma

granicy.

Widoczna jest jedynie stopniowa zmiana

wyglądu tkanki łącznej. Jest ona wiotka, ma tę samą
budowę co skóra właściwa, ale znajduje się w niej
przede wszystkim kolagen i żel proteoglikanowy oraz

ADIPOCYTY

– komórki tłuszczowe w formie

zrazików, które gromadzą triglicerydy.

ADIPOCYTY

powstają z

PREADIPOCYTÓW

komórek  o  podobnym  kształcie  do  fibroblastów,  ale
wypełniających  się  triglicerydami.  Preadipocyty,
początkowo  mają  kształt  wrzecionowaty,  tracą
stopniowo ten kształt, zaokrąglają się i przekształcają
w

ADIPOCYTY

– komórki tłuszczowe mające

właściwości izolacyjne oraz stanowiące zapas energii.

Tkanka podskórna stanowi podporę skóry i pełni rolę
ochronną w przypadku urazów mechanicznych. W
tkance podskórnej znajduje się prawie cały tłuszcz
skórny.

Jak już wspomniano, składa się ze zrazików
tłuszczowych –

ADIPOCYTÓW

– złożonych z

komórek tłuszczowych oddzielonych tkanką łączną.

Wielkość zrazików waha się w zależności od płci,
stanu odżywiania i wieku.

W przestrzeniach międzyzrazikowych znajdują się
części wydzielnicze gruczołów potowych, naczynia
krwionośne i włókna nerwowe.

Tkanka podskórna chroni znajdujące się głębiej
narządy przed uciskiem i uderzeniem, umożliwia
przesuwanie się skóry.

Nagromadzony

tłuszcz

spełnia

rolę

warstwy

izolacyjnej i przechowuje składniki odżywcze na
„gorsze czasy” – w czasie diet znikają złogi tłuszczu.

Grubość tkanki podskórnej ma ścisły związek
z odżywianiem. Poza tym ważne są także
czynniki genetyczne – hormony, przemiana materii.

Zachwiana proporcja między tkanką łączną
a tłuszczową prowadzi do

cellulitu i cellulitis

czyli zapaleń i zaburzeń w obrębie tkanki podskórnej.

W tkance podskórnej zachodzą procesy tj.:

LIPOGENEZA

– tworzenie się adipocytu z

preadipocytu.

LIPOLIZA

– rozpad adipocytów do wolnych

kwasów tłuszczowych i glicerolu.

Skóra zaopatrywana jest głównie przez

dwie sieci naczyń krwionośnych.

Głęboka sieć

naczyniowa znajduje się na

granicy skóry właściwej i tkanki podskórnej.

Powierzchowna sieć

umiejscowiona jest

w warstwie brodawkowej skóry
właściwej.

Oba te systemy połączone są ze sobą
pionowymi naczyniami łącznymi.

Tętnice

zaopatrują tkankę łączną skóry

w składniki odżywcze i tlen.

Produkty przemiany materii odprowadzane są

żyłami

i częściowo naczyniami limfatycznymi.

Układ powierzchowny wyposażony jest
w drobne naczynia włosowate służące także do
zaopatrywania nieunaczynionego naskórka.

Układ naczyń limfatycznych

sieć

kanalików odprowadzających płyn tkankowy. Pełni
bardzo

ważną

rolę

odprowadzaniu

makrocząsteczkowych metabolitów, które nie
mogą być usunięte przez układ krwionośny.

Unaczynienie  limfatyczne  i  tętniczo-żylne
przebiega  przez  tkankę  podskórną,  skórę
właściwą  i  dochodzi  do  granicy  skórno-
naskórkowej.  Naskórek  nie  jest  więc
bezpośrednio  ukrwiony,  ale  jest  odżywiany
drogą dyfuzji ze skóry właściwej.

Krążenie  skórne  zapewnia  dotlenienie  i
odżywienie  różnych  warstw  komórkowych
skóry.  Odgrywa  także  bardzo  ważną  rolę  w
termoregulacji,  a  także  w  utrzymaniu
równowagi ciśnienia tętniczego.

Unerwienie  dotyczy  zarówno  skóry  właściwej,
jak  i  naskórka,  w  którym  znajdują  się  tylko
zakończenia nerwowe.
Cała  sieć  nerwowa  pozostaje  w  skórze
właściwej.

Wyróżniamy:

unerwienie

wegetatywne

–

włókna

neurowegetatywne

–

unerwiają

głównie

przydatki skóry oraz naczynia krwionośne;

unerwienie skórne czuciowe

– podstawa

zmysłu dotyku – aksony czuciowe.

Bariera ochronna w stosunku do czynników
mechanicznych, fizycznych, chemicznych
oraz bakteryjnych;

Bierze udział w procesach termoregulacji;

Bierze udział w procesach regulacji
gospodarki wodno-elektrolitowej;

Bierze udział w metabolizmie białek;

Pełni funkcję wydzielniczą oraz resorpcyjną;

Stanowi narząd czucia;

Bierze udział w procesach odpornościowych
organizmu.

Skóra pełni wiele istotnych funkcji ochronnych, które podzielić
można na:

aktywne

– oznaczają reakcję na bodziec zewnętrzny, czyli

ochrona przed drobnoustrojami, wchłanianie składników czynnych,
wydalanie potu i łoju, zmianę ukrwienia przez kurczenie i
rozszerzanie naczyń krwionośnych. Do reakcji aktywnych zaliczyć
można odbieranie bodźców tj.:

›

ucisk,

›

drgania,

›

dotyk,

›

ból,

›

temperatura.

bierne

– wynikają z budowy i struktury skóry. Do funkcji biernych

zaliczamy:

›

ochronę przed zimnem,

›

ochronę przed promieniowaniem UV (UVB),

›

ucisk,

›

uderzenie,

›

tarcie.

Właściwości ochronne skóra zawdzięcza w dużej
mierze warstwie rogowej i częściowo ziarnistej.

Warstwa rogowa jest głównym elementem
ochronnym skóry. Stanowi barierę, jest miejscem
gromadzenia

się

substancji

tłuszczowych,

uczestniczy

bardzo

aktywnie

zjawisku

nawilżania skóry przez co pełni ona dominującą
rolę estetyczną.

Stałe  złuszczanie  warstwy  rogowej  przyczynia  się
do  usuwania  z  powierzchni  skóry  czynników
szkodliwych. Warstwa ziarnista natomiast,
nie przepuszcza ciał obcych w głąb skóry.

Jak już wspomniano, warstwa rogowa stanowi
prawie nieprzenikalną barierę.

Korneocyty, komórki budulcowe w-wy rogowej, są
spłaszczonymi  komórkami  nakładającymi  się
jedna na drugą, jak dachówki. Składają się niemal
tylko i wyłącznie z keratyny, niezwykle odpornego
białka,  i  są  prawie  całkowicie  odwodnione.  W-wa
rogowa  zawiera  średnio  13%  wody,  podczas  gdy
komórki organizmu średnio około 85%.

Korneocyty złączone są lipidowym spoiwem
międzykomórkowym utworzonym z mieszaniny
kwasów

tłuszczowych

wielonienasyconych,

cholesterolu i ceramidów.

Za efekt bariery ochronnej odpowiedzialne
są:



keratyna,



tłuszcze,



struktura anatomiczna.

Wszystko to uniemożliwia przenikanie przez
skórę substancji zewnątrzpochodnych, jak
również

spowalnia

dyfuzję

wody

pochodzącej z głębszych warstw skóry
właściwej. Uczestniczy więc w aktywny
sposób w nawadnianiu skóry.

WARSTWA ROGOWA –

ROLA ESTETYCZNA

Rola  estetyczna  w-wy  rogowej,  najbardziej  zewnętrznej
ze  wszystkich,  jest  najważniejsza.  Ma  to  związek  ze
stanem  powierzchni  zewnętrznej  skóry,  który  zależny
jest  przede  wszystkim  od  ilości  związanej  wody  i  od
zdolności złuszczania się w w-wie rozłącznej.

Na zdolność złuszczania w-wy rogowej mają wpływ nie
tylko czynniki wewnątrzpochodne, ale także starzenie się
skóry lub stany patologiczne. Ponadto, duże znaczenie
ma także poziom nawilżenia.

Gdy stan nawilżenia skóry spada poniżej 10% - mamy do
czynienia ze skórą suchą, szorstką, łuszczącą się,
białawą, spękaną i wyglądającą nieestetycznie.

Jeśli  natomiast  skóra  zawiera  zbyt  duże  ilości
wody,  komórki  są  napęczniałe,  miękkie,
łuskowate  i  ulegają  w  przyspieszonym  tempie
odwodnieniu.  Przenikanie  licznych  substancji
hydrofilowych  będzie  w  tym  przypadku
ułatwione.

Podsumowując, procentowa zawartość wody
musi być utrzymywana w wąskich i stałych
granicach,

gdyż

woda

jest

głównym

składnikiem zmiękczającym keratynę. To jej
zawartość w istotny sposób wpływa na
właściwości mechaniczne keratyny.

Wartość pH skóry właściwej wynosi około 7,
czyli  jest  neutralne.  Jednak  zmienia  się  ono
na  powierzchni  skóry  na  pH  kwaśne  o
wartości  wahającej  się  pomiędzy

4,2 a

5,6

. Ten znaczący wzrost aktywności jonów

kwaśnych  jest  spowodowany  aktywnością
hydrolaz  w  naskórku,  w  wyniku  czego
powstaje  wiele  kwasów  rozpuszczalnych  w
wodzie.

Odczyn  kwaśny  skóry  jest  ważną  jej  cechą.
pH  skóry  jest  zmienne  w  zależności  od
osoby  i  części  ciała.  Średnio  wynosi  ono
około 5,5.

pH skóry wzrasta wraz z wiekiem. Jest bardziej
zasadowe u kobiet. Rośnie ono pod wpływem różnych
czynników zewnętrznych i reguluje je wydzielanie
potu.

Wydzielina  skóry,  która  jest  kwaśna  stanowi  środek
obronny  przed  mikroorganizmami.  Chociaż  skóra  ma
skuteczne  właściwości  obronne,  nie  zaleca  się
stosowania  preparatów  zasadowych.  Co  prawda
działanie  gruczołów  potowych  warunkuje  powrót  do
pH  wyjściowego  w  około  2  h  po  umyciu,  ale
powtarzające  się  działanie  substancji  zasadowych
może skutecznie zaburzyć tę obronę.

Należy pamiętać, iż obrona ta jest mało skuteczna u
niemowląt i osób starszych.

Płaszcz wodno - lipidowy znajduje się na
powierzchni warstwy rogowej.

Jest to emulsja wodno-tłuszczowa, w której woda
pochodzi z wydzieliny gruczołów potowych, a
lipidy z:



wydzieliny gruczołów łojowych;



z uwalnianych przez keratynocyty frakcji lipidów
naskórkowych .

Ze  względu  na  charakter  lipidowy  płaszcz  ten
jest  łatwo  usuwany  pod  wpływem  środków
powierzchniowo  czynnych  i  rozpuszczalników
organicznych.

Płaszcz zmienia się wraz z wiekiem:

niemowlę jest pokryte mazią płodową, która znika po
urodzeniu – gruczoły łojowe nie funkcjonują aż do okresu
dojrzewania.

małe dziecko ma skórę dość suchą. Jego płaszcz hydrolipidowy
jest delikatny, gdyż składa się wyłącznie z
tłuszczów naskórkowych.

w wieku poprzedzającym dojrzewanie płciowe – 8 do 10 lat –
gruczoły łojowe wznawiają funkcjonowanie ze szczytem w
okresie dojrzewania.

w  wieku  około  50  lat  rozpoczyna  się  stopniowe  zmniejszanie
wydzielania  gruczołów  łojowych,  zmiany  w  składzie  płaszcza
hydrolipidowego,  pociągając  za  sobą  zmiany  pH  skóry,  która
staje się bardziej kwaśna, zmniejsza się również odporność na
wpływ środowiska zewnętrznego lub mikroorganizmów.

Płaszcz hydrolipidowy odpowiedzialny jest za

utrzymywanie kwaśnego pH skóry.

Odgrywa również bardzo ważną rolę w

tworzeniu bariery naskórkowej

, chociaż

nie aż tak znacząco jak warstwa rogowa.

Ma także wpływ na

wygląd estetyczny

warstwy rogowej

, gdyż nadmiar substancji

tłustych na powierzchni skóry nadaje jej
połysk.

Nie odgrywa on natomiast roli w ochronie
skóry przed promieniowaniem słonecznym.

Zaraz

narodzinach

skóra

jest

skolonizowana

przez

mikroorganizmy,

bakterie, drożdże, grzyby, których ilość
i charakter zmieniają się wraz z
wiekiem.

Flora skórna małego dziecka składa się
               z gronkowców białych i złocistych,
paciorkowców,  maczugowców  i  pałeczki
okrężnicy.

nastolatków

dodatkowo

wyróżnić można pakietowce.

U dorosłego człowieka stałą florę bakteryjną
tworzą przede wszystkim bakterie Gramm
dodatnie:



rodzaj

Stphylococcus

–

epidermidis,

haemolyticus, hominis;



rodzaj Corynebacterium, obecny na całej
powierzchni skórnej;



rodzaj

Propionibacterium

–

acnes,

granulosum, avidum.

Grzybicza flora skórna jest mniej liczna niż
skórna flora bakteryjna. Tylko w niektórych
okolicznościach

–

zmiana

wilgotności,

zmiana pH – na skutek braku higieny lub na
zmienionym nabłonku wzrasta populacja,
która może być odpowiedzialna za grzybice.

Wykrywa się przede wszystkim:



Pityrosporum ovale;



Trichophyton mentagrophytes;



Epidermophytonl



Candida albicans – szczególnie u osób
starszych.

Okolicami najbardziej zasiedlonymi przez mikroorganizmy
są w kolejności malejącej:



ręka 108/cm²;



skóra owłosiona głowy;



pachy;



czoło;



kończyny;



plecy 102/cm².

Flora  saprofityczna  nie  powinna  być  likwidowana.  Bierze
ona udział w obronie skóry przy jej kontakcie                    z
dużą  ilością  patogennych  mikroorganizmów.  Jedynie
nadmierne rozmnażanie tych gatunków jest niebezpieczne.
Dlatego  też  należy  pamiętać  o  przestrzeganiu  zasad
higieny  ciała  w  taki  sposób,  by  nie  naruszyć  równowagi
kwasowo-zasadowej.

Document Outline