Wpływ aktywności 

fizycznej na wartość 

ciśnienia tętniczego

Przygotowali:

Barbara Kisielkiewicz

Anna Malinowska

Przemysław Miroński

Co to jest nadciśnienie 
tętnicze

Nadciśnienie tętnicze stanowi jeden z 

najczęstszych problemów zdrowotnych w 

krajach wysoko rozwiniętych. Zmiany 

środowiska zewnętrznego, źle nawyki 

żywieniowe, polegające na spożywaniu 

wysoce przetworzonej i bogatej w kalorie 

żywności oraz postępujący spadek aktywności 

fizycznej prowadzą do nadwagi i otyłości- 

bardzo ważnego czynnika predysponującego 

do wzrostu ciśnienia tętniczego.

Badania epidemiologiczne prowadzone w 

krajach uprzemysłowionych wskazują na stałą 

tendencję wzrostową nadwagi i otyłości. 

Również w Polsce nadwagę stwierdza się 

często, bo u co 3-go dorosłego, a otyłość u 

blisko 20% populacji. 

Szacuje się, że aż 80% przypadków 

nadciśnienia tętniczego w naszym kraju ma 

związek z nadmierną masą ciała.  

Wpływ otyłości na ryzyko rozwoju choroby jest 

szczególnie wyraźny u osób młodych, 

zwłaszcza u kobiet.

Przyczyny

Do najważniejszych mechanizmów wiodących do nadciśnienia i 

jego powikłań u ludzi otyłych należą: aktywacja ukł. 

współczulnego, pobudzenie ukł. renina-angiotensyna, 

zaburzenia funkcji nerek powodujące retencję sodu i wody, jak 

również insulinoodporność, procesy zapalne cechujące się 

m.in. wzrostem stężenia białka C-reaktynowego, zaburzenia 

ukł. krzepnięcia i fibrynolizy, hiperleptynemia oraz 

upośledzenie funkcji śródbłonka naczyniowego. 

Ponadto otyłość to uznany niezależny, bezpośredni czynnik 

ryzyka rozwoju choroby niedokrwiennej serca (IHD), a otyłość 

trzewna powiązana z wyżej wymienionymi mechanizmami 

stanowi główne patofizjologiczne podłoże tzw. zespołu 

metabolicznego X, którego częstość sięga 60% w grupie 

pacjentów z rozpoznaną IHD. 

 Ze względu na  globalny zasięg problemu otyłości i jej 

patologicznych impikacji, dla tej grupy chorych, poza 

ciągłym doskonaleniem diagnostyki i farmakoterapii, 

poszukuje się również innych metod prewencji 

powikłań sercowo-naczyniowych-skutecznych, prostych 

w realizacji i relatywnie tanich. 

Skutki

Wielkość ciśnienia tętniczego stanowi wypadkową 

pojemności minutowej serca i obwodowego oporu 

naczyniowego. 

Otyłość modyfikuje te dwa czynniki poprzez bezpośrednie 

oddziaływanie na hemodynamikę (potrzeby tlenowe 

nadmiernie rozwiniętej tkanki tłuszczowej implikują 

zwiększenie rzutu serca i całkowitej objętości krążącej 

krwi) oraz pośrednio poprzez wpływ na zwiększenie 

oporu naczyniowego, co jest skutkiem dysfunkcji 

śródbłonka, wzrostu insulinoopornośći, sympatykotonii, 
zwiększenia stężenia prozapalnych cytokin, w tym IL-6, 

jak również występowania epizodów bezdechu sennego. 

Wpływ aktywności 
fizycznej

Do najważniejszych następstw 

hemodynamicznych długotrwałego i 

systematycznego wysiłku fizycznego należą 

spadek oporu obwodowego i zmniejszenie 

częstości rytmu serca. Ponadto dochodzi do 

zmniejszenia aktywności współczulnej, a także 

zwiększonego wydzielania przez śródbłonek 

tlenku azotu, posiadającego nie tylko działanie 

hipotensyjne, ale również właściwości 

antygregaryjne i antyproliferacyjne.

Temat wpływu aktywności fizycznej na wartości 

ciśnienia tętniczego podejmowany był wielokrotnie. 

Analizy dotyczyły populacji różniących się płcią, 

wiekiem oraz masą ciała. 

Przykładem jest meta-analiza 25 randomizowanych 

badań obejmujących grupę 4871 osób, 

przedstawiona przez Netera i wsp.

 Wykazali onaktywności i, że średnie obniżenie 

masy ciała o 5,1kg i zwiększenie fizycznej 

spowodowało spadek wartości ciśnienia tętniczego: 

skurczowego o 4,44mm Hg, a rozkurczowego o 3,57 

mm Hg. 

Duże badania epidemiologiczne wykazały także, że 

nadciśnienie tętnicze występuje ok. 6 krotnie 

częściej u osób otyłych niż u osób szczupłych. 

Nadmiar 10 kg masy ciała przekłada się na wzrost 

ciśnienia skurczowego o 3mm Hg. a rozkurczowego 

o 2,3mm Hg, a to z kolei zwiększa ryzyko 

wystąpienia IHD o 12%. 

Częstość zachorowań na nadciśnienie tętnicze 

wzrasta proporcjonalnie do wartości BMI- od 15% 

przy BMI<25kg/m2 do 38-42% przy BMI >30kg/m2.

Wpływ regularnej aktywności fizycznej na 

ryzyko rozwoju nadciśnienia w zależności od 

indeksu masy ciała był przedmiotem 

prospektywnej, średnio 11-letniej obserwacji 

przeprowadzonej u 8302 mężczyzn i 9139 

kobiet w wieku 25-64 lat, wyjściowo 

nieleczonych z powodu nadciśnienia 

tętniczego. 

W ocenianej grupie względne ryzyko 

nadciśnienia zwiększało się wraz ze wzrostem 

indeksu masy ciała.

Mała aktywność ruchowa rzadko bywa sama przez się 

pierwotną przyczyną otyłości, chociaż sprzyja jej rozwojowi. 

Również sporadycznie regularny trening fizyczny może być 

jedynym sposobem efektywnego zmniejszania znaczącej 

nadwagi. 

Trening jako jedyna metoda redukcji masy ciała rzadko 

przynosi oczekiwane przez pacjentów efekty. 

Natomiast korzystne efekty treningu są wyraźnie widoczne 

przy ocenie zmian dotyczących beztłuszczowej masy ciała i 

tkanki tłuszczowej. 

Wysiłek fizyczny stymuluje do rozwoju tkankę mięśniową, 

redukuje zawartość tk. tłuszczowej, poprawia wydolność 

fizyczną, a w obserwacji długoterminowej pozwala 

utrzymać efekt utraty masy ciała.

Potwierdzenie tej opinii stanowi meta-analiza 

badań opublikowanych w ciągu ostatniego 

ćwierćwiecza, która wykazała, że 15 

tygodniowy program samej interwencji 

żywieniowej lub też uzupełnionej ćwiczeniami 

fizycznymi indukuje spadek masy ciała o ok 

11kg. Podczas gdy w grupie stosującej samą 

dietę po roku utrzymano zmniejszenie masy 

ciała o 6,6kg.

Co istotne, ochronne działanie regularnego 

wysiłku fizycznego stwierdza się również u tych 

chorych, którym pomimo modyfikacji 

aktywnośći fizycznej nie udało się uzyskać 

zmniejszenia masy ciała. Ważne jest także to, 

że redukcja masy ciała uzyskana wyłącznie 

dzięki stosowaniu diety, bez toważyszącej akt. 

fizycznej nie wiąże się  z poprawą wydolności 

sercowo-naczyniowej mierzonej maksymalnym 

zużyciem tlenu.

W ocenianej przez nas grupie chorych redukcja 

spoczynkowego ciśnienia skurczowego wywołana 

przez cykl treningów przekraczała 10 mm Hg i 

była istotna statystycznie, podczas gdy redukcja 

ciśnienia rozkurczowego nie była istotna 

statystycznie. W przypadku ciśnienia mierzonego 

na szczycie wysiłku (zarówno skurczowego, jak i 

rozkurczowego) obniżenie wartości było niewielkie 

i nieistotne statystycznie. Fizjologiczna reakcja 

ciśnienia tętniczego na wysiłek sprawia, że 

ciśnienie tętnicze skurczowe zwiększa się 

proporcjonalnie do wielkości obciążenia, natomiast 

ciśnienie rozkurczowe wykazuje tylko nieznaczny 

wzrost, nie zmienia się lub nawet obniża.

Mając powyższy fakt na względzie, w połączeniu z 

osiągniętym w badanej grupie 60-procentowym wzrostem 

pracy treningu (55,76 E3,48 kJ vs 92,41 E4,27: p<0,01), 

można by się spodziewać wzrostu szczytowego ciśnienia  

skurczowego. 

Obserwowany spadek jego wartości potwierdza natomiast 

wcześniejsze obserwacje innych badaczy , dotyczące 

zmniejszenia reakcji ciśnienia tętniczego na wysiłek u osób 

o większej aktywności fizycznej.

Analiza wysokości ciśnienia spoczynkowego i szczytowego 

wykazała niewielką różnicę między pomiarami dokonanymi 

w spoczynku i na szczycie wysiłku. 

Może to być związane z prowadzonym wcześniej leczeniem 

farmakologicznym oraz charakterem zastosowanego 

treningu interwałowego, podczas którego wzrastające 

obciążenie, generujące wzrost ciśnienia tętniczego, 

stosowane jest naprzemiennie wraz z okresami 

odpoczynku.

Wpływ BMI

W ocenianej przez nas grupie analiza wpływu indeksu 

masy ciała na wyjściowe wartości ciśnienia 

tętniczego, skurczowego i rozkurczowego, zarówno 

w spoczynku, jak i podczas wysiłku, wykazała 

istnienie dodatnich korelacji między   tymi 

parametrami - nie były one jednak istotne 

statystycznie. 

Wartości BMI w obserwowanej przez nas grupie nie 

warunkowały zatem wysokości ciśnienia tętniczego. 

Także i w tym przypadku, brak istotnego związku 

miedzy tymi parametrami może mieć związek ze 

stosowanym u chorych leczeniem 

farmakologicznym.

Przeprowadzona w badanej grupie analiza zależności 

między tymi wartością BMI a deltą spoczynkowego oraz 

szczytowego ciśnienia skurczowego i rozkurczowego, 

wykazała istnienie ujemnych  korelacji pomiędzy 

ocenianymi parametrami, jednak wszystkie zależności 

były nieistotne statystycznie. 

W obserwowanej u nas grupie jedynie u 36 osób 

zarejestrowano nieistotny statystycznie spadek BMI. 

A zatem, wytrzymałościowy trening kardiologiczny o 

natężeniu stosowanym w badanej grupie, przy braku 

radykalnych zmian dietetycznych nie doprowadził per 

se do zmniejszenia masy ciała, mimo że wszyscy 

pacjenci deklarowali stosowanie się do zaleceń 

dietetycznych wskazanych przy chorobie 

niedokrwiennej.

Dziękujemy 