Pomoc
społeczne
Zadania
Pomoc
społeczne
Zadania
Analiza
Gmina, powiat i samorząd województwa przygotowują ocenę zasobów
pomocy społecznej w oparciu o analizę lokalnej sytuacji społecznej i
demograficznej.
Zasoby, o których mowa powyżej obejmują w szczególności
infrastrukturę, kadrę, organizacje pozarządowe i nakłady finansowe
na zadania pomocy społecznej bez względu na podmiot je finansujący
i realizujący.
Ocena, o której mowa, obejmuje osoby i rodziny korzystające z
pomocy społecznej, rodzaje ich problemów oraz ich rozkład ilościowy.
Organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego przedstawia
co roku do dnia 30 kwietnia odpowiednio radzie gminy, radzie
powiatu, a do dnia 30 czerwca sejmikowi województwa właściwej
jednostki samorządu terytorialnego ocenę, o której mowa w ust. 1.
Ocena wraz z rekomendacjami jest podstawą do planowania budżetu
na rok następny.
Strategia
Gmina i powiat opracowują strategię rozwiązywania
problemów społecznych, a samorząd województwa
strategię w zakresie polityki społecznej.
Strategia, zawiera w szczególności:
diagnozę sytuacji społecznej;
prognozę zmian w zakresie objętym strategią;
określenie:
celów strategicznych projektowanych zmian,
kierunków niezbędnych działań,
sposobu realizacji strategii oraz jej ram finansowych,
wskaźników realizacji działań.
strategia rozwiązywania
problemów społecznych,
winna uwzględniać nie tylko programy pomocy
społecznej, ale także profilaktykę i rozwiązywanie
problemów
alkoholowych,
przeciwdziałanie
przemocy w rodzinie
i innych, których celem jest
integracja osób i rodzin z grup szczególnego
ryzyka.
rada gminy uchwala:
strategię rozwiązywania problemów społecznych,
programy pomocy społecznej,
strategia jest aktem pojemniejszym i w jej skład
wchodzą programy pomocy społecznej.
Podstawa prawna strategii i
programów
uchwały będące aktami kierownictwa wewnętrznego,
czyli uchwałami wiążącymi samą radę gminy i inne
podmioty funkcjonujące na terenie gminy,
nie
mogą
stanowić
podstawy
prawnej
dla
wydawanych decyzji administracyjnych i nie rodzą
po stronie obywateli i podmiotów z nimi zrównanych
w pozycji prawnej żadnych uprawnień względem
gminy.
strategia i programy powinny być wizją gminy w
zakresie rozwiązywania problemów społecznych
występujących na jej terenie.
Rola rady gminy
Rada gminy jest tym podmiotem w gminie,
który dysponuje kompetencjami w zakresie
wszelkich przekształceń w podmiotach
wchodzących
w
skład
infrastruktury
społecznej, a tym samym i pomocy
społecznej.
To, jakie podmioty będą istniały i jakie
zadania będą wykonywały, winno być
uzależnione od potrzeb występujących w
danej gminie w sferze pomocy społecznej.
dysponuje kompetencjami, za pomocą
których
będzie
wpływała
na
przysługujące osobom i rodzinom prawo
do pomocy społecznej. Wpływ ten
będzie polegał na tworzeniu norm
prawnych
kształtujących
reguły
przyznania określonych świadczeń, jak
również
na
tworzeniu
warunków
umożliwiających
realizację
poszczególnych rodzajów świadczeń,
zwłaszcza udzielanych w jednostkach
organizacyjnych pomocy społecznej
Organy wykonawcze w gminie
Wójt
Burmistrz
Prezydent
Wójt
realizuje zadania:
wynikające z bycia przełożonym służbowym i
osobowym kierowników gminnych
jednostek
organizacyjnych funkcjonujących w sferze pomocy
społecznej;
związane
z
podejmowaniem
decyzji
administracyjnych;
związane z ustalaniem wykonywania zadań
własnych gminy przez ośrodek pomocy społecznej.
zatrudnia i zwalnia kierowników gminnych
jednostek organizacyjnych
uprawniony
jest
do
ustalania
wykonywania zadań własnych gminy
przez ośrodek pomocy społecznej.
Uprawnienie to ograniczone jest jedynie
do zadań własnych gminy,
wójtowi takie uprawnienie przysługuje
także w odniesieniu do zadań zleconych
z zakresu administracji rządowej.
wydaje
zarządzenia,
jako
akt
kierownictwa
wewnętrznego
będzie
wiążące dla pracowników ośrodków
pomocy społecznej.
Gminne jednostki
organizacyjne
jednostki o charakterze administracyjnym (ośrodek
pomocy społecznej)
zajmują się prowadzeniem postępowań administracyjnych,
wydawaniem decyzji administracyjnych i prowadzeniem
pracy socjalnej.
jednostki realizujące świadczenia (ośrodki wsparcia czy
domy pomocy społecznej).
jednostki realizujące świadczenia w dzień i całodobowe.
w sposób bezpośredni zaspokajają potrzeby osób
znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej i świadczą im
różnego rodzaju usługi.
Ośrodek pomocy społecznej
podmiot prawa pojawił się on w 1990 r.,
powoływany do życia mocą uchwał
gminnych rad narodowych, stosownie
do postanowień ustawy z 20 lipca 1983
r. o systemie rad narodowych i
samorządu terytorialnego
na zewnątrz może być on
reprezentowany jedynie przez organ,
którym jest kierownik
Kierownik gminnego ośrodka
pomocy społecznej
uprawnienia decyzyjne są pochodną
upoważnienia udzielonego przez wójta.
Zadania:
wydawanie decyzji administracyjnych,
działania
o
charakterze
inicjującym
wszczęcie innych postępowań,
zadania o charakterze informacyjno-
organizatorskim.
przy podejmowaniu decyzji w zakresie
zadań własnych gminy będzie kierował
się zaleceniami wójta,
przypadku zadań zleconych z zakresu
administracji rządowej - zaleceniami
wojewody
kierownik
ośrodka
nie
dysponuje
samodzielnymi
uprawnieniami
decyzyjnymi,
lecz
jedynie
są
to
uprawnienia pochodne
Zasada pomocniczości
leżąca u podstaw systemu pomocy społecznej,
zakłada zaspokajanie potrzeb jednostki przez
najmniejszą wspólnotę jej najbliższą - rodzinę.
Konstytucja RP oraz przepisy prawa rodzinnego
podkreślają, w myśl zasady subsydiarności,
prymat
obowiązków
rodzinnych
(alimentacyjnych) wobec powinności państwa
(samorządu terytorialnego). Wskazują na
obowiązek
samodzielnego
zaspokajania
potrzeb osobistych i członków rodziny.
Powinność wspierania członków rodziny
wyraża
się
w
szczególności
w
zobowiązaniach
alimentacyjnych.
Obowiązki te oparte są na więziach
rodzinnych i mają umacniać poczucie
odpowiedzialności za losy najbliższych.
Ustawa o pomocy społecznej także
zwraca
uwagę
na
te
obowiązki.
Ostatecznie ustawodawca przyjmuje
jednak założenie prymatu obowiązków
podmiotów publicznych.
Podstawowa zasada
Przyznanie pomocy przez organ przy jednoczesnym
zaniechaniu ustalenia możliwości wnioskodawcy
pozwalających
na
samodzielne
pokonanie
życiowych trudności jest sprzeczne z ustawą
Udzielając
pomocy
organ
powinien
zbadać
możliwości
dochodzenia
roszczeń
przez
wnioskodawcę wobec osób trzecich, w tym także
skuteczność
ewentualnych
postępowań
egzekucyjnych. Zaniechanie tych czynności może
być powodem weryfikacji decyzji przyznającej
świadczenie z pomocy społecznej
Zasada pomocniczości
organy administracji
obowiązki publiczne w zakresie pomocy
społecznej ustawodawca podzielił pomiędzy
różne
organy.
Zgodnie
z
zasadą
subsydiarności
powinności
jednostek
samorządowych - gminy i powiatu -
wyprzedzają jednak obowiązki państwa,
prymat zobowiązań wspólnot lokalnych w
zaspokajaniu potrzeb publicznych wynika z
idei
samorządności
i
postanowień
konstytucyjnych.
Zadania gminy
Zlecone – obowiązkowe
Fakultatywne
Podział zadań obowiązkowych
zapewnienia podstaw egzystencji;
przyznawania zasiłków i opłacanie określonych
składek;
prowadzenia pracy socjalnej;
utrzymywania infrastruktury socjalno-technicznej;
organizowania i świadczenia usług opiekuńczych;
ochrony dziecka i rodziny;
planowania i sprawozdawczości;
opłacania składek na ubezpieczenia społeczne;
pomocy osobom zwalnianym z zakładu karnego.
Zadania własne gminy
obowiązkowe
opracowanie i realizacja gminnej strategii rozwiązywania
problemów społecznych ze szczególnym uwzględnieniem
programów pomocy społecznej, profilaktyki i rozwiązywania
problemów alkoholowych i innych, których celem jest
integracja osób i rodzin z grup szczególnego ryzyka;
sporządzanie, oceny w zakresie pomocy społecznej;
udzielanie schronienia, zapewnienie posiłku oraz
niezbędnego ubrania osobom tego pozbawionym;
przyznawanie i wypłacanie zasiłków okresowych;
przyznawanie i wypłacanie zasiłków celowych;
przyznawanie i wypłacanie zasiłków celowych na pokrycie
wydatków powstałych w wyniku zdarzenia losowego;
przyznawanie i wypłacanie zasiłków celowych na
pokrycie wydatków na świadczenia zdrowotne
osobom
bezdomnym
oraz
innym
osobom
niemającym dochodu i możliwości uzyskania
świadczeń na podstawie przepisów o świadczeniach
opieki zdrowotnej finansowanych ze środków
publicznych;
przyznawanie zasiłków celowych w formie biletu
kredytowanego;
opłacanie składek na ubezpieczenia emerytalne i
rentowe za osobę, która zrezygnuje z zatrudnienia w
związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej,
osobistej opieki nad długotrwale lub ciężko chorym
członkiem rodziny oraz wspólnie niezamieszkującymi
matką, ojcem lub rodzeństwem;
praca socjalna;
zaburzeniami psychicznymi;
prowadzenie i zapewnienie miejsc w mieszkaniach chronionych;
dożywianie dzieci;
sprawienie pogrzebu, w tym osobom bezdomnym;
kierowanie do domu pomocy społecznej i ponoszenie odpłatności
za pobyt mieszkańca gminy w tym domu;
pomoc osobom mającym trudności w przystosowaniu się do
życia po zwolnieniu z zakładu karnego;
sporządzanie
sprawozdawczości
oraz
przekazywanie
jej
właściwemu wojewodzie, również w formie dokumentu
elektronicznego, z zastosowaniem systemu teleinformatycznego;
utworzenie i utrzymywanie ośrodka pomocy społecznej, w tym
zapewnienie środków na wynagrodzenia pracowników;
przyznawanie i wypłacanie zasiłków stałych;
opłacanie składek na ubezpieczenie zdrowotne określonych w
przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze
środków publicznych.
zapewnienia podstaw
egzystencji
jedzenie, ubranie, schronienie. Gmina
jest zobowiązana zapewnić ubranie,
jeden gorący posiłek i miejsce do spania
każdej osobie tego pozbawionej. Do tej
grupy zadań można jeszcze dołączyć
obowiązek
sprawienia
pogrzebu,
dotyczy to również osób bezdomnych.
Przyznawania zasiłków i
opłacanie określonych składek
stałych, okresowych, celowych, celowych na
pokrycie wydatków powstałych w wyniku
zdarzenia losowego, celowych na pokrycie
wydatków
na
świadczenia
zdrowotne
osobom bezdomnym i innym osobom
niemającym
dochodu
i
możliwości
uzyskania
świadczeń
z
ubezpieczenia
społecznego. Zadaniem obowiązkowym jest
również przyznawanie zasiłków celowych w
formie biletu kredytowanego.
utrzymywania infrastruktury
socjalno-technicznej
prowadzenie i zapewnienie miejsc w
placówkach
opiekuńczo-wychowawczych
wsparcia dziennego i w mieszkaniach
chronionych, kierowanie do domów pomocy
społecznej i ponoszenie odpłatności za
pobyt mieszkańca gminy, w tym domu,
utworzenie
i
utrzymywanie
ośrodka
pomocy społecznej oraz zapewnienie
środków na wynagrodzenia pracowników.
organizowanie i świadczenie
usług opiekuńczych,
usługi specjalistyczne
usługi
opiekuńczych
w
miejscu
zamieszkania,
z
wyłączeniem
specjalistycznych usług opiekuńczych
dla osób z zaburzeniami psychicznymi.
ochrony dziecka i rodziny
na
tworzeniu
gminnego
systemu
profilaktyki i opieki nad dzieckiem i
rodziną oraz na dożywianiu dzieci.
planowania i
sprawozdawczości
Opracowują i realizują gminną strategię
rozwiązywania problemów społecznych
ze
szczególnym
uwzględnieniem
programów
pomocy
społecznej,
profilaktyki i rozwiązywania problemów
alkoholowych i innych, których celem
jest integracja osób i rodzin z grup
szczególnego ryzyka.
Opłacanie składek
Świadczenie to jest wykonywane na
rzecz osoby rezygnującej z zatrudnienia
w związku z koniecznością sprawowania
bezpośredniej i osobistej opieki nad
długotrwale
lub
ciężko
chorym
członkiem
rodziny
oraz
wspólnie
niezamieszkującymi matką, ojcem lub
rodzeństwem.
Pomoc osobą zwalnianym z
zakładu karnego
praca socjalna, mieszkanie chronione,
zasiłek celowy oraz pomoc na ekonomiczne
usamodzielnienie
pomoc obejmuje świadczenia pieniężne na
usamodzielnienie i kontynuowanie nauki
oraz świadczenia niepieniężne takie jak:
pomoc
w
znalezieniu
zatrudnienia,
uzyskaniu
odpowiednich
warunków
mieszkaniowych oraz pomoc rzeczową na
zagospodarowanie.
Zasady
Powyższe
zadania
wyrażają
pewne
minimum
bezpieczeństwa socjalnego, które musi zapewnić
swoim
członkom
najmniejsza
wspólnota
samorządowa. Ich wykonanie jest obowiązkiem gminy,
musi ona również przeznaczyć na ten cel własne
środki.
Niektóre z zadań współfinansowane są przez samych
świadczeniobiorców lub ich rodziny (np. pobyt w domu
pomocy społecznej).
Gminy mogą też odzyskać środki przeznaczone na
konkretną formę pomocy (np. pokrycie kosztów
pogrzebu z zasiłku pogrzebowego).
Zadania fakultatywne gminy
przyznawanie i wypłacanie zasiłków specjalnych celowych;
przyznawanie
i
wypłacanie
pomocy
na
ekonomiczne
usamodzielnienie w formie zasiłków, pożyczek oraz pomocy w
naturze;
prowadzenie i zapewnienie miejsc w domach pomocy społecznej
i ośrodkach wsparcia o zasięgu gminnym oraz kierowanie do nich
osób wymagających opieki;
podejmowanie innych zadań z zakresu pomocy społecznej
wynikających z rozeznanych potrzeb gminy, w tym tworzenie i
realizacja programów osłonowych;
współpraca z powiatowym urzędem pracy w zakresie
upowszechniania ofert pracy oraz informacji o wolnych miejscach
pracy, upowszechniania informacji o usługach poradnictwa
zawodowego i o szkoleniach.
zasada
zależy od finansowych możliwości gminy
i powinna być dostosowana do lokalnych
potrzeb.
racjonalne gospodarowanie posiadanymi
środkami
finansowymi
wymaga
określenia, które z potrzeb muszą być
zaspokajane niezbędnie i w jaki sposób
Casus 1
Decyzją z dnia 9 sierpnia 2006 r.
Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w
Gliwicach, działając z upoważnienia
Prezydenta Miasta Gliwice, odmówił
Stanisławie K. przyznania i opłacania
specjalistycznych usług opiekuńczych
dla córki Dominiki K. przez PZP dla
Dzieci i Młodzieży "F." świadczonych na
terenie Poradni.
W uzasadnieniu podano, że córka wnioskodawczyni Dominika
K. ma rozpoznany zespół autystyczny, uczęszcza do klasy
edukacyjno-terapeutycznej
w
Zespole
Szkół
Ogólnokształcących w G. i mogłaby zostać objęta
kompleksową terapią dla dzieci z rozpoznaniem autyzmu. Taki
program jest realizowany przez NZOZ "F.", gdzie istnieje
możliwość przeprowadzenia terapii komercyjnej z uwagi na
niewielką liczbę miejsc refundowanych w ramach świadczeń
medycznych przez Narodowy Fundusz Zdrowia.
Stwierdzono,
iż
świadczenie
specjalistycznych
usług
opiekuńczych odbywa się w miejscu ich zamieszkania, zaś ich
rodzaje określa rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej. W
wymienionych tam kategoriach usług nie mieści się terapia
dla dzieci z rozpoznaniem autyzmu świadczona przez NZOZ
"F.", zatem jej koszt nie może być pokrywany w ramach
specjalistycznych usług opiekuńczych.
Ponadto stwierdzono, że strona nie jest zainteresowana
usługami specjalistycznymi dla córki świadczonymi w domu
.
Casus 2
Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej decyzją
postanowił przyznać pomoc w formie specjalistycznych usług
opiekuńczych, przez zapewnienie M. Sz. dostępu do zajęć
rehabilitacyjnych i rewalidacyjno - wychowawczych, przewidzianych
dla dzieci z autyzmem atypowym, w ośrodkach Stowarzyszenia Na
Rzecz Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną, Ruchową i z
Autyzmem i Poradni Psychologiczno - Pedagogicznej, świadczonych
przez osoby posiadające wymagane kwalifikacje w wymiarze ilości
godzin
uzależnionym
od
indywidualnych
możliwości
psychofizycznych i potrzeb dziecka wnioskodawcy M. Sz.
Organ I instancji podał w uzasadnieniu, że A. Sz. w dniu 26
października 2009 r. złożyła podanie o przyznanie specjalistycznych
usług opiekuńczych dla syna M. Sz. - dziecka autystycznego,
załączając zaświadczenie lekarskie potwierdzające taką konieczność.
W trakcie rozpatrywania wniosku przed wydaniem decyzji,
Miejsko - Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej podjął
czynności
zmierzające
do
uzyskania
informacji
o
potencjalnych specjalistach oraz mając na uwadze
oczekiwania strony podjęto działania poszukiwawcze w
zakresie instytucji, w których istnieje możliwość zapewnienia
zajęć w terenie najbliższym zamieszkania chorego dziecka.
W tym celu organ wystąpił z pisemnym zapytaniem o
rzeczowy zakres świadczonych usług do instytucji:
Stowarzyszenia Na Rzecz Osób z Niepełnosprawnością
Intelektualną, Ruchową i z Autyzmem, Powiatowego Centrum
Pomocy Rodzinie, Poradni Psychologiczno – Pedagogicznej i
Powiatowego Urzędu Pracy,
Do dnia 25 listopada 2009 r. uzyskał odpowiedź jedynie od
dwóch instytucji i niemożliwe było wydanie merytorycznej
decyzji administracyjnej w ustawowym terminie.
Organ
podkreślił
również,
że
wnioskodawczyni otrzymuje dodatkową
pomoc przyznawaną z tytułu leczenia i
rehabilitacji
M.
Sz.
w
postaci
pieniężnych
zasiłków
celowych
ze
środków Miejsko - Gminnego Ośrodka
Pomocy
Społecznej
oraz
zasiłek
pielęgnacyjny,
dodatek
do
zasiłku
rodzinnego z tytułu kształcenia i
rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego
do 5-go roku życia, z przeznaczeniem na
pokrycie kosztów rehabilitacji syna
A. Sz. odwołała się od powyższej decyzji
organu I instancji W uzasadnieniu pisma
odwołująca się zwróciła uwagę, że
usługi
opiekuńcze
powinny
być
dostosowane do szczególnych potrzeb
osób z zaburzeniami psychicznymi oraz
że do zadań zalecanych z zakresu
administracji rządowej realizowanych
przez gminy należy organizowanie i
świadczenie specjalistycznych usług
opiekuńczych w miejscu zamieszkania
dla osób z zaburzeniami psychicznym.