Instrumenty 

pochodne



Pod pojęciem 

instrumentu 

pochodnego rozumie 

się kontrakt pomiędzy 

dwoma podmiotami, 

którego wartość 

zmienia się wraz ze 

zmianą ceny 

instrumentu bazowego 

(np. waluty), na jaki 

opiewa dana umowa.

Definicja:



Wśród najbardziej znanych pochodnych 
instrumentów rynku walutowego 
znalazły się: 



 

opcje 



kontrakty terminowe 

›

futures

›

forward 



swapy

 

a.

Ze względu na podział ryzyka:

›

Instrumenty o symetrycznym podziale ryzyka

›

Instrumenty o niesymetrycznym podziale ryzyka

b.

Ze względu na miejsce obrotu:

›

Instrumenty obrotu giełdowego

›

Instrumenty obrotu pozagiełdowego

c.

Ze względu na zobowiązanie związane z 
rozliczeniem transakcji:

›

Instrumenty dostawne

›

Instrumenty niedostawne

Podział instrumentów 

pochodnych:



funkcja zabezpieczająca 



funkcja spekulacyjna

Funkcje:



Pierwsze instrumenty pochodne znane już były i 
stosowane w starożytności. Źródła historyczne 
wskazują, iż już w starożytnej Grecji filozof Tales 
z Miletu negocjował prawo do używania maszyn 
do tłoczenia oliwy z oliwek w następnym roku, 
aby osiągnąć korzyści w sytuacji gdy następny 
rok okazałby się urodzajny w oliwki

Ciekawostka!



Opcja jest prawem do zakupu lub sprzedaży 
określonej ilości wyspecyfikowanego przedmiotu 
(tzw. instrumentu bazowego) po z góry ustalonej 
cenie i w ciągu umówionego okresu lub w 
wyznaczonym terminie.

OPCJE- definicja:

Występują dwa podstawowe rodzaje 

opcji:

›

opcja kupna (nazywana również opcją call)

›

opcja sprzedaży (nazywana również opcją 

put)

Jeśli chodzi o termin, w którym można 

wykonać opcję, to wyróżnia się dwa 

typy opcji

›

opcja amerykańska (typu 

amerykańskiego);

›

opcja europejska (typu europejskiego)



zabezpieczyć posiadane akcje przed spadkiem ich 
wartości,



zwiększyć przychód jaki w danej chwili osiągasz na 
inwestycjach w akcje,



przygotować strategię która pozwoli ci kupić akcje po 
niższej cenie,



przygotować strategię, która pozwoli ci osiągnąć zysku w 
efekcie znacznej zmiany ceny instrumentu bazowego 
niezależnie od kierunku tej zmiany,



osiągać zyski na wzroście lub spadku ceny akcji będących 
instrumentem bazowym bez konieczności ponoszenia 
kosztów jakie towarzyszą bezpośrednim inwestycjom w 
akcje.

Poprzez opcje możesz:



Kontrakt terminowy 
forward to umowa 
zobowiązująca jedną ze 
stron do dostawy, drugą 
natomiast do przyjęcia 
określonego dobra w 
ustalonym z góry 
terminie. Ważne jest też, 
aby w umowie zawarta 
była informacja o ilości 
oraz jakości i cenie 
usługi.

Kontrakty forward:

Kontrakty forward mogą być 

zawierane na różne produkty 

jednak najczęściej przedmiotem 

kontraktów forward są:

›

dobra przemysłowe lub rolne, 

›

waluty,

›

obligacje lub stopa 

procentowa.

Przedmiot kontraktów 

forward:



 Rzeczywista dostawa towaru,



 Brak instytucji pośredniczących, które wymuszają 

wpłatę wysokich depozytów zabezpieczających,



 Ochrona przed ryzykiem. Dokładne zaplanowanie 

kursu wymiany, uniezależnia  od zmieniającego się 

kursu walutowego,



 Możliwe jest samodzielne ustalenie między 

stronami rodzaju zabezpieczenia transakcji,



 Dokonywanie rozliczeń dopiero po dostawie.

 

Zalety zawierania transakcji 

forward:

 



Brak instytucji nadzorujących przebieg 

zawierania transakcji oraz obrotu nimi, a także 

zapewnienia wywiązywania się drugiej strony z 

umowy;



Ryzyko niepewności w finalizowaniu 

kontraktów, które oparte jest tylko na zaufaniu 

pomiędzy stronami;



Ryzyko makroekonomiczne związane np. Z 

kształtowaniem się kursów walut i stóp 

procentowych, na które mają wpływ NBP oraz 

polityka makroekonomiczna innych krajów;



Brak pewności w osiągnięciu zysku z transakcji

Czynniki ryzyka:

 



Transakcje 

futures odbywają 

się w ramach 

odpowiednio 

zorganizowanych 

giełd, a zasady tych 

transakcji są ściśle 

precyzowane przez 

giełdy.

Kontrakty futures: 



występuje z reguły na 

giełdzie,



jest kontraktem 

standaryzowanym (ściśle 

określona ilość 

instrumentu pierwotnego, 

termin dostawy - 

charakterystyki te określa 

giełda, cena negocjowana 

na rynku), 



raczej nie występuje 

dostawa przedmiotu 

kontraktu,



depozyt wnoszony przez 

obie strony kontraktu.

 

Cechy: 



Podstawowa forma 

kontraktu futures 

jest taka sama jak 

kontraktu forward. 

Różnica polega na 

tym, że futures jest 

rozliczany na koniec 

każdego dnia. 

Można powiedzieć, 

że kontrakt futures 

jest to ciąg 

konraktów forward.

Forward vs Futures: 



Pojęcie „swap” pochodzi z języka 

angielskiego i oznacza wymianę, 

przehandlowanie



Kontrakt swap stanowi rodzaj 

umowy zawieranej pomiędzy dwoma 

lub więcej stronami, które 

zobowiązują się, że w 

określonym punkcie 

przyszłości wymienią się 

pewnymi płatnościami 

wedle reguł zdefiniowanych 
w kontrakcie swapowym.

 

SWAP- definicja: 



Swapy stanowią rodzaj 
instrumentów pochodnych, 
czyli praw majątkowych, 
których cena rynkowa 
zależna jest od ceny lub 
wartości określonych 
papierów wartościowych, 
walut, stóp procentowych 
bądź jeszcze innych 
okoliczności (podstawa do 
wyliczenia wartości 
instrumentu pochodnego 
zwana jest instrumentem 
bazowym).

 



SWAP walutowy 



Swap stopy procentowej (swap 
procentowy) 



Swap bazowy 



Swap walutowo-procentowy

 

Rodzaje transakcji swap: 

 



Rynek kontraktów swap jest 

jednym z najdynamiczniej 

rozwijających się segmentów 

rynku finansowego w Polsce. 

Wynika to przede wszystkim z 

bardzo dużej różnorodności 

zastosowań tych instrumentów 

oraz ich dużej elastyczności.



Czas trwania transakcji jest 

również dłuższy niż w przypadku 

innych instrumentów 

pochodnych.

Ciekawostka!