OBRAŻENIA 

GŁOWY LUDZI 

W PODESZŁYM 

WIEKU

Anna Kapusta

Iwona Duda

Definicja  urazu  u  osób  starszych  budzi  wiele 
kontrowersji.  Dane  epidemiologiczne  wskazują, 
że  śmiertelność  związana  z  urazami  wzrasta  w 
sposób  istotny  już  powyżej  40  r.ż,  jednak 
większość  badaczy  uznaje  za  punkt  zwrotny  65. 
rok  życia.  Od  tego  momentu  śmiertelność 
pourazowa wzrasta o ok. 6,5% rocznie. Wiek jest 
niezależnym  czynnikiem  ryzyka  zgonu  w  wyniku 
urazu.  Stwierdzono,  że  przy  określonej  ciężkości 
obrażeń  po  urazach  tępych,  śmiertelność  jest 
dwukrotnie  wyższa  u  pacjentów  powyżej  65  r.ż., 
niż  u  ludzi  młodszych.  Ogólna  śmiertelność 
pourazowa  wynosi  6,6%  u  osób  pomiędzy  65.  a 
80.  r.ż.,  oraz  10%  u  osób  powyżej  80.  r.ż.  W  tej 
ostatniej  grupie  notuje  się  również  znacznie 
gorsze  ostateczne  wyniki  czynnościowe  leczenia, 
co  z  reguły  prowadzi  do  utraty  samodzielności 
przez tych pacjentów

NAJCZĘSTSZE MECHANIZMY URAZÓW 
U OSÓB STARSZYCH TO:



– upadek,



– wypadek komunikacyjny,



– potrącenie przez pojazd.

Upadki są najczęstszą przyczyną urazów, powikłań 
pourazowych i związanej z nimi śmiertelności u 
ludzi starszych. Upadek zdarza się przynajmniej 
raz w roku u 30% osób powyżej 65 r.ż., u 40% osób 
powyżej 80 r.ż., i aż u 50% osób powyżej 90 r.ż.  W 
połowie przypadków upadki kończą się urazem, w 
tym urazem ciężkim u 10-15% chorych .Najczęściej 
do upadków dochodzi w trakcie wykonywania 
normalnych aktywności życiowych. Spowodowane 
jest to pogorszającą się z wiekiem ogólną 
sprawnością ruchową, osłabieniem wzroku, 
zaburzeniami równowagi, a niekiedy jest wynikiem 
chorób towarzyszących lub skutkiem działania 
zażywanych leków. Z podobnych przyczyn oraz z 
powodu wydłużonego czasu reakcji, osoby starsze 
często stają się sprawcami lub ofiarami wypadków 
komunikacyjnych, które stanowią kolejną częstą 
przyczynę urazów.

NAJBARDZIEJ TYPOWYMI URAZAMI 
U OSÓB W STARSZYM WIEKU SĄ:



 złamania żeber,



 urazy głowy/krwiak podtwardówkowy,



 uszkodzenia/złamania kręgosłupa,



 złamania nasady bliższej kości udowej,



 złamania dystalnej części kości 
promieniowej.

WCZESNE NASTĘPSTWA URAZÓW 
GŁOWY



Do tej grupy zaburzeń możemy zaliczyć:



wstrząśnienie mózgu,



stłuczenie mózgu,



krwiaki wewnątrzczaszkowe 
(nadtwardówkowe, podtwardówkowe, 
śródmózgowe),



pourazowe krwawienie podpajęczynówkowe,



ostre wodogłowie pourazowe,



pourazowy płynotok nosowy lub uszny,



uszkodzenie nerwów czaszkowych,



zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i 
mózgu.

DO PÓŹNYCH 
NASTĘPSTW ZALICZA SIĘ:



późny płynotok nosowy lub uszny,



nawracające zapalenie opon 
mózgowych i mózgu,



ropień mózgu,



padaczkę pourazową,



pourazowy zanik korowo-podkorowy,



zespół pourazowy,



encefalopatię pourazową.

Specjalnym rodzajem krwiaka jest 
tzw. przewlekły krwiak 
podtwardówkowy. Występuje on 
najczęściej u starszych ludzi, najczęściej 
w 2-3 tygodnie po niewielkim urazie 
głowy, o którym zazwyczaj się nie 
pamięta. U chorego pojawia się 
najczęściej niedowład, zaburzenia mowy 
i bóle głowy. Krwiak jest płynny, więc 
do jego usunięcia "wystarczy" wywiercić 
w czaszce otwory trepanacyjne. Niestety 
z różnych powodów ma on tendencję do 
nawracania i jego leczenie bywa 
kłopotliwe.

Na  wyniki  leczenia  istotny  wpływ  mają 

także  choroby  towarzyszące,  niekiedy  w 
znaczny 

sposób 

osłabiające 

odporność 

fizjologiczną  organizmu  na  uraz,  a  których 
częstość występowania również rośnie wraz z 
wiekiem.  Ocenia  się,  że  80%  populacji 
powyżej 65 r.ż. cierpi na co najmniej jedną, a 
50% na co najmniej dwie choroby przewlekłe, 
zwiększające 

– 

nawet 

kilkakrotnie 

– 

śmiertelność u tych chorych 

NAJPOWAŻNIEJSZE 
RYZYKO STWARZAJĄ



marskość wątroby,



 koagulopatie,



Choroba niedokrwienna serca,



 przewlekła obturacyjna choroba płuc, 



cukrzyca,



niewydolność nerek



choroby nowotworowe

Wielu  z  tych  chorych  stosuje  na  stałe  leki, 
które  zmieniają  odpowiedź  na  stres.  Ocenia 
się,  że  ok.  20%  pacjentów  z  chorobą 
niedokrwienną  serca  i  10%  chorych  z 
nadciśnieniem  tętniczym  leczonych  jest  beta-
blokerami. Leki te mogą osłabiać tachykardię 
–  jeden  z  ważnych  objawów  hypowolemii. 
Kolejną  grupą  leków  zwiększającą  ryzyko, 
zwłaszcza  w  przypadku  urazu  czaszkowo-
mózgowego  są  antykoagulanty,  powszechnie 
stosowane  w  leczeniu  zakrzepicy  żylnej, 
migotania  przedsionków,  po  wszczepieniu 
sztucznych  zastawek  serca,  po  operacjach  na 
tętnicach  wieńcowych  itp.  Należy  brać 
również  pod  uwagę  działanie  powszechnie 
stosowanych 

leków 

uspokajających 

lub 

przeciwdepresyjnych.

PODSUMOWANIE

 

Należy  podjąć  drobne,  ale  ważne 

decyzje,  które  zmniejszyłyby  liczbę 
upadków,  szczególnie  osób  starszych, 
które  to  przypadki  są  liczne  i  przez  to 
stanowią  istotny  problem  zdrowia 
publicznego.  Skutkiem  upadków  są  nie 
tylko  wielkie  koszty,  ale  i  cierpienie 
ofiar 

upadków, 

których 

życiowy 

standard  istotnie  się  pogarsza.  Upadki 
nierzadko kończą się zgonem.