RYZYKO BANKOWOŚCI ELEKTRONICZNEJ 
W PORÓWNANIU Z TRADYCYJNĄ

Iwona Rodak  FiR II rok/ns

Termin  ryzyko  (risk)                                    wywodzi  się  z  języka  włoskiego  (wł. 
Risico), 
w  którym  oznacza  przede  wszystkim  przedsięwzięcie,  którego  wynik 
jest nieznany albo niepewny, lub możliwość, że coś się uda albo nie uda, 
czy  też  inaczej  jako  stan,  w  którym  rezultat  osiągnięty  w  przyszłości 
jest  nieznany,  ale  można  zidentyfikować  jego  przyszłe  alternatywy,  przy 
założeniu, że szanse wystąpienia możliwych alternatyw są znane. Ryzyko 
jest  stowarzyszone  z  wszelką  działalnością  ludzką  i  wszelakimi  formami 
egzystencji.  Instytucja  ubezpieczeń  została  stworzona  w  celu  ochrony 
człowieka  lub  jego  działalności  przed  skutkami  niepomyślnych  zdarzeń 
jako konsekwencji ryzyka.

RYZYKO

 ryzyko działalności bankowej jest bezpośrednio związane z jej naturą,

 ryzyko jest wpisane w definicję banku, 

 działalność bez ryzyka nie byłaby działalnością bankową.

RYZYKO  BANKOWE  wiąże  się  z  niezwykle  ważną  rolą,  jaką  pełnią 

banki  w  gospodarce  narodowej.  Rola  ta  sprowadza  się  do  trzech 
najbardziej istotnych dziedzin działalności banku, którymi są:

 udział w kreacji pieniądza,

 udział w społecznym podziale pracy,

 dokonywanie alokacji i transformacji środków.

Udział  w  kreacji  pieniądza  następuje  poprzez  wzrost  wielkości  kredytów 

udzielanych  przez  banki,  a  także  przez  zwiększenie  zakupu  walut  obcych.  Czyli 
bank poprzez udzielanie kredytów kreuje, czyli w potocznym języku tworzy nowy 
pieniądz.  Udzielanie  kredytów  jest  zarazem  jedną  z  dwóch  (obok  przyjmowania 
depozytów  czyli  zdobywania  środków  potrzebnych  do  sfinansowania  kredytów) 
szeroko pojętych rodzajów działalności banku.

Udział  w  społecznym  podziale  pracy  polega  na  tym,  iż  bank  jest 

przedsiębiorstwem,  który  prowadzi  działalność  mającą  na  celu  przejęcie  od 
jednostek gospodarczych i osób fizycznych czynności finansowych.

Dokonywanie  alokacji  i  transformacji  środków  to  spełnianie  przez  bank 

istotnej roli jako instytucji transformacyjnej, pośredniczącej w doprowadzaniu do 
wzajemnego  uzgadniania  różniących  się  struktur  podaży  i  popytu.  Odnosi  się  to 
zwłaszcza do transformacji informacji, wielkości zapotrzebowanej sumy pieniędzy, 
transformacji terminu i transformacji ryzyka.

RYZYKO BANKOWE

Systematyka (rodzaje) ryzyka bankowego

Ryzyko strategiczne

Ryzyko operacyjne

Ryzyko 
finansowe

Ryzyko techniczno - 

organizacyjne

Ryzyko płynności

Ryzyko wyniku

Ryzyko podmiotowe

Ryzyko rynkowe

Ryzyko bilansowe

Ryzyko pozabilansowe

Ryzyko kredytowe

Ryzyko straty z tyt. 

spadku wartości 

pap.wart.

Ryzyko straty z tyt. 

Spadku wartości 

akcji

Ryzyko straty z tyt. 

spadku udziałów

Ryzyko straty z tytułu 

niewypłacenia 

dywidendy

Ryzyko bilansowe

Ryzyko pozabilansowe

Ryzyko stopy 

procentowej

Ryzyko kursu 

walutowego

Ryzyko spadku cen 
metali szlachetnych

Ryzyko spadku kursu 

walut

Ryzyko cen kontraktów 

futures

Ryzyko cen opcji 

finansowych

Ryzyko cen swapów

RYZYKO OPERACYJNE

Definicja ryzyka operacyjnego została przedstawiona w  dokumencie 

konsultacyjnym Nowa Bazylejska Umowa Kapitałowa. 

Definiuje się je 

jako „ryzyko straty wynikającej z niewłaściwych 

lub zawodnych procesów, ludzi i systemów lub ze zdarzeń 

zewnętrznych.” Do rodzajów ryzyka operacyjnego, które mogą 
wywoływać znaczne straty materialne można zaliczyć:

 nadużycia wewnętrzne: kradzież przez pracowników, fałszowanie sprawozdawczości 
wewnętrznej, transakcje wewnętrzne na szkodę instytucji, 

 nadużycia zewnętrzne: napady, kradzieże, włamania fizyczne, włamania komputerowe, 
oscylator finansowy,

 zasady zatrudniania oraz bezpieczeństwo w miejscu pracy: roszczenia pracownicze 
dotyczące wynagrodzeń, warunki pracy zagrażające zdrowiu i bezpieczeństwu pracowników, 
dyskryminację pracowników itd.,

 klientów, produkty oraz praktyki biznesowe: wykorzystanie poufnych informacji o klientach, 
pranie pieniędzy, przeprowadzanie niedozwolonych transakcji na rachunkach bankowych, 
sprzedaż nieautoryzowanych produktów,

 zniszczenie aktywów: akty wandalizmu, terroryzmu, działania siły wyższej,

 brak ciągłości pracy instytucji , przerwanie pracy systemów, załamanie pracy systemów: 
problemy ze sprzętem, z oprogramowaniem, problemy telekomunikacyjne,

 zarządzanie w instytucji, zarządzanie procesami: błędy przy wprowadzaniu danych, 
niekompletną dokumentację prawną, nieautoryzowany dostęp do danych o klientach, reklamacje, 
zastrzeżenia dostawców, sprzedawców itd.

Ryzyko  operacyjne  jest  rodzajem  ryzyka,  które  w  odróżnieniu 

np.  od  ryzyka  czysto  finansowego  towarzyszy  wszystkim  podmiotom 
prowadzącym działalność. Jest ono wbudowane we wszystkie transakcje 
i  czynności  bankowe.  Jest  to  ryzyko  wynikające  z  nieodpowiedniego  lub 
błędnego  działania  systemu,  ludzi  lub  zdarzeń  zewnętrznych.  Związane 
jest ono z: 

 zagrożeniem wywołanym działalnością ludzką,

 zagrożeniem związanym z oprogramowaniem i 

zagrożeniem związanym z procesami wewnętrznymi,

 vis maior (siła wyższa).

Procesy wewnętrzne   64%

Ludzie    25%

Systemy      2%

Wydarzenia zewnętrzne     7%

0%

20%

40%

60%

80%

Udział poszczególnych czynników w całkowitym poziomie ryzyka operacyjnego

Pierwszym  z  zagrożeń  wywołanych  działalnością  ludzką  jest  hacking,  czyli  komputerowe 

włamanie do systemu. Kolejnymi formami może być sniffing, czyli „podsłuchiwanie” transmisji, 
dzięki któremu możliwe jest przejęcie przesyłanych informacji, czy spoofing, czyli „podszycie” 
się  pod  inny  komputer,  w  celu  przejęcia  całej  sesji  użytkownika  z  daną  maszyną.  Network 
snooping jest to wstępne badanie parametrów sieci pod kątem stosowanych zabezpieczeń. 

Następnymi  zagrożeniami  mogą  być:  trap  doors,  czyli  uzyskanie  dostępu  do  systemu 

dzięki  „furtkom”  pozwalającym  na  nieudokumentowane  i  omijające  zabezpieczenia  wejście 
do  legalnych programów, czy  back door, który jest instalacją oprogramowania  przy pomocy, 
którego wejdziemy do systemu nie logując się. 

Ostatnim  zagrożeniem  wywołanym  działalnością  ludzką  jest  to  pochodzące  bezpośrednio 

od  pracownika.  Jak  wiadomo  „nie  ma  idealnego  człowieka”  z  czym  wiąże  się  pojawianie  się 
błędów  oraz  niekompetencji,  które  to  mogą  wpłynąć  na  zwiększenie  ryzyka.  Kolejnym  z 
elementów  ryzyka  operacyjnego  są  zagrożenia  związane  z  oprogramowaniem.  Zalicza  się  do 
nich m.in.: wirusy, czyli programy, które dopisują się do innych programów i ujawniające się w 
momencie ich uruchomienia; bakterie, które gdy dostaną się do systemu powielają się i niszczą 
go  poprzez jego zablokowanie; robaki, które  przenoszą  się z systemu na  system i  przeważnie 
pozostawiają po sobie bakterie lub wirusy. Bardzo niebezpieczne są konie trojańskie, które pod 
„przykrywką”  poprawnego  wykonywania  bezpiecznych  operacji  naruszają  bezpieczeństwo 
systemu.  Kolejnymi  z  niebezpieczniejszych  zagrożeń  są  programy  skanujące,  które  w  wyniku 
badania  portów  serwera  określają  słabe  strony  zabezpieczeń  systemu  oraz  ataki  odmowy 
usług, czyli program blokujący system komputerowy. Zagrożenie związane z siłą wyższą, jak z 
pewnością wie każdy, jest niemożliwe do przewidzenia, ani zaplanowania

.

Specyfika ryzyka bankowego polega na tym, że:

 ryzyka operacyjnego nie podejmuje się w celu osiągnięcia określonych 
korzyści biznesowych; towarzyszy ono prowadzeniu działalności, jest w 
nią wbudowane,

 całkowita eliminacja źródeł ryzyka nie jest możliwa,
analiza czynników ryzyka i konsekwencji oraz jego skutków nie jest 
prosta,

 pomiar ryzyka również nie jest zadaniem łatwym. 

Ryzyko operacyjne można zminimalizować, poprzez:

 dobrze przygotowaną i sprawnie funkcjonującą kontrolę wewnętrzną, 
niezależny i obiektywny audyt bankowy,

 skuteczny nadzór bankowy, który w czasie inspekcji może rozpoznać 
wiele wewnętrznych problemów banku.

Bankowość  elektroniczna  rozwija  się  na  naszym  rynku  od  10  lat. 

Model  bankowości  internetowej  (direct  banking)  jest  w  Polsce  coraz 
bardziej  powszechny  i  ma  wiele  przewag  konkurencyjnych  nad 
tradycyjnymi  kanałami  komunikacji  i  sprzedaży.  Usługi  oferowane  przez 
bankowość 

direct, 

to  przede  wszystkim  wystandaryzowane  produkty  indywidualne,  które  nie 
wymagają  zaawansowanego  doradztwa.  To  obecnie  pełne  spektrum  usług 
bankowych  i  około  bankowych.  Klienci  bankowości  direct  są  bardziej 
świadomi,  lepiej  wyedukowani  w  zakresie  usług  finansowych,  bardziej 
otwarci 
i  lubiący  podejmować  samodzielne  decyzje  na  podstawie  zebranych 
informacji  –  a  w  konsekwencji  nie  wymagają  takiej  ‘opieki’,  jak  klienci 
bankowości tradycyjnej.

W bankowości tradycyjnej kontakt z klientem odbywa się poprzez 

placówki,  które  są  zarówno  miejscem  sprzedaży,  jak  i  doradztwa.  W 
takim  modelu  przepływ  informacji  jest  zazwyczaj  jednokierunkowy, 
a banki mają trudności w uzyskaniu informacji bezpośrednio od klienta. 
Natomiast  w  bankowości  elektronicznej,  nie  ma  pośredników 
w  Komunikacji  z  klientem.  Dzięki  temu  wymiana  informacji  przebiega 
sprawniej, a klienci mają możliwość brania udziału w tworzeniu nowych 
produktów  i  czują  się  bardziej  członkami  społeczności  tworzonej  przez 
bank.

Bankowość  elektroniczna  rozwija  się  w  dwóch  kierunkach.  Pierwszy, 

wcześniej  zaadoptowany  i  będący  obecnie  już  powszechny  model,  to 
bankowość internetowa. Klienci znają jej zalety – lepsze ceny, wygodę i 
łatwy dostęp o dowolnej porze dnia i nocy. Drugi – bankowość mobilna – 
znajduje  się  obecnie  w  fazie  szybkiego  rozwoju.  Można  powiedzieć,  że 
bankowość  mobilna  jest  rozszerzeniem  bankowości  internetowej.  Tyle, 
że  na  skutek  różnych  czynników,  jak  np.  wolniejsza  popularyzacja 
zaawansowanej telefonii komórkowej, 

do  tej  pory  bankowość  mobilna  rozwijała  się  wolniej.  Jednak  w 
momencie, gdy smartphony stają się stopniowo podstawowym kanałem 
komunikacji 
i  zbierania  danych,  zwłaszcza  dla  młodego  pokolenia,  bankowość 
mobilna  wyprzedzi  w  przyszłości  internetową  (jeżeli  chodzi  np.  o  ilość 
transakcji). 

Stopniowo,  wraz  z  dorastaniem  nowych  pokoleń,  oraz 

przekonywaniem  się  tych  starszych  do  nowych  technologii,  znaczenie 
instytucji działających w modelu direct wzrasta. Bankowość internetowa 
i  mobilna  jest  coraz  częściej  postrzegana  jako  wygodny  sposób 
zarządzania  finansami.  Dlatego  banki  doskonale  zdają  sobie  sprawę, 
iż  rozwój  mobilnych  kanałów  jest  dla  nich  korzystny,  a  wręcz 
nieunikniony.  Z  tego  powodu  kolejne  10  lat  bankowości  elektronicznej 
zapowiada się równie, jeżeli nie bardziej ciekawie, jak te pierwsze.

Bankowość tradycyjna kojarzy się przede wszystkim z dobrą obsługą 

klienta,  znajomym  środowiskiem  obsługi  i  łatwością  dostępu 
do  placówki.  Tymczasem  synonimem  bankowości  elektronicznej  staje 
się  szybkość  obsługi,  łatwy  dostęp  do  transakcji  bankowych 
i nowoczesność. 

Podstawową  zaletą  posiadania  konta  w  banku  gwarantującym 

bezpośredni  kontakt  z  klientem  jest  możliwość  szybkiego  otrzymania 
decyzji w takich sprawach jak:

 przyznanie limitu w rachunku bankowym, 

 wyrobienie karty kredytowej, 

 potwierdzenie dokumentów, 

 uzyskanie gwarancji bankowych.

Za  największą  wadę  posiadania  konta  w  tradycyjnym  banku 

można  uznać  długi  czas  związany  z  załatwieniem  podstawowych 
czynności.  Dokonanie  przelewu  w  okienku  wiąże  się  z  wizytą  w  banku 
i najczęściej oczekiwaniem w co najmniej kilkuosobowej kolejce. Ponadto, 
płatności  w  oddziale  są  zawsze  droższe  niż  te  dokonywane 
za pośrednictwem Internetu – przeważnie dwu- lub nawet trzykrotnie.

Bankowość  elektroniczna  jest  formą  usług,  oferowanych  przez 

niektóre  banki,  polegającą  na  umożliwieniu  klientowi  dostępu  do  jego 
rachunku  za  pośrednictwem  komputera  (bądź  innego  urządzenia 
elektronicznego,  np.  bankomatu)  i  łącza  telekomunikacyjnego  (np.  linii 
telefonicznej).  Bankowość  elektroniczna  jest  zatem  nowoczesną  formą 
realizacji usług bankowych pozwalającą na korzystanie z nich z dowolnego 
miejsca na świecie beza konieczności odwiedzania placówki banku. Istotą 
bankowości  elektronicznej  jest  możliwość  korzystania  z  usług  bankowych 
niezależnie  od  miejsca  i  czasu.  Bankowość  elektroniczna  jest 
najtańszą i najprzystępniejszą formą bankowości, dla każdego, kto posiada 
komputer i połączenie z Internetem. 

Zalety bankowości elektronicznej:

  niższe  koszty  rachunku,  wyższe  oprocentowanie  (w  przypadku  banków 
stricte  internetowych,  brak  sieci  oddziałów  i  rozbudowanego  personelu 
pozwala  na  obniżenie  kosztów  własnych  i  zaoferowanie  oprocentowania 
wyższego 

nawet 

o 10 pkt niż w tradycyjnych bankach);

  założenie  konta,  opłata  za  prowadzenie  go,  oraz  opłata  za  wykonanie 
przelewu jest kilkukrotnie niższa niż tradycyjna drogą;

 oszczędność czasu dzięki możliwości wykonywania operacji finansowych z 
własnego  domu,  niezależnie  od  odległości  od  banku  –  mogłoby  to  być 
udogodnienie  dla  ludzi  starszych  (niestety  regułą  jest,  iż  człowiek  starszy 
rzadziej  korzysta  z  rozwiązań  IT)  i  niepełnosprawnych,  jak  również  dla  osób 
mieszkających z dala od placówek banku;

  brak  konieczności  czasochłonnego,  ręcznego  wypełniania  dokumentów  – 
wystarczy parę razy kliknąć czy wpisać w okienko odpowiedni kod;

  możliwość  wglądu  w  stan  rachunku  o  każdej  porze  dnia  i  nocy  – 
wyświetlanie  salda  jest  podstawową  usługą  oferowaną  przez  internetowe 
konta  bankowe,  również  możliwość  otrzymywania  informacji  o  stanie  konta 
SMS-em  na  komórkę  po  każdorazowej  zmianie  salda  jest  bardzo  przydatną 
usługą;

 bieżące śledzenie swoich operacji na posiadanych rachunkach – w każdej 
chwili można zajrzeć do historii operacji;

  możliwość  wykorzystania  wielu  kanałów  komunikacji,  np.:  WWW,  poczty 
elektronicznej,  tradycyjnego  telefonu,  telefonu  komórkowego  (WAP)  – 
wielokanałowość  zabezpiecza  nas  na  wypadek  awarii  sieci  internetowej 
w naszym domu, lub choćby awarii komputera;

  szybsza  realizacja  zleceń  –  dzięki  sprzężeniu  systemu  internetowego 
bezpośrednio  z  systemem  bankowym  nasze  zlecenie  jest  realizowane 
natychmiast;

  eliminacja  zagrożeń  dotyczących  transakcji  wykonywanych  metodami 
tradycyjnymi (kradzież gotówki, dokumentów bankowych, itp);

 szybki dostęp do serwisów informacyjnych (oferta banku, promocje, kursy 
walut, notowania giełdowe, wiadomości ze świata finansów, itp.).

Wady bankowości elektronicznej:

Niestety oprócz wielu zalet bankowość internetowa ma również swoje 

wady,  wynikające  raczej  nie  z  samej  idei  e-bankowości, 
co  z  niedoróbek  w  usługach  oferowanych  przez  banki.  Oto  niektóre  z 
nich:

 wbrew reklamowym hasłom dostępność kont wcale nie jest "24/7/365” 
-  oczywiście  przelewy  międzybankowe  wykonywane  są  tylko  w  dniach 
i godzinach sesji systemu Elixir Krajowej Izby Rozliczeniowej (wyjątkiem 
są przelewy wewnątrz tego samego banku), ponadto banki robią przerwy 
konserwacyjne,  najczęściej  ok.  godz.  1:00-3:00  w  nocy  albo  podczas 
weekendów;

  usterki  oprogramowania  -  z  którymi  spotykają  się  przecież  nie  jako 
zawodowi  informatycy,  ale  przedstawiciele  bardzo  różnych  profesji,  po 
prostu korzystający z komputera i internetu jako narzędzia pracy - usterki 
takie budzą w nich spory niepokój;

  niedoróbki  ergonomii  interfejsów  kont  on-line,  ograniczające  ich 
funkcjonalność  -  do  sztandarowych  należy  brak  widoczności  stanu  konta 
w 

chwili 

dokonywania 

przelewu, 

brak 

stanu 

salda 

konta 

po  poszczególnych  operacjach  w  historii  rachunku  (PKO  Inteligo),  brak 
możliwości blokady na koncie środków przy ustanawianiu przelewu z datą 
przyszłą, co prowadzi do odrzucenia przelewu, jeśli w dniu jego wykonania 
nie ma na koncie dostatecznych środków ani kredytu,

  niebezpieczeństwo  kont  internetowych  z  powodu  ataków  hakerskich 
na  połączenia  SSL  między  bankiem  a  klientem,  jednak  można  uważać  to 
za  mit,  gdyż  połączenia  są  tak  zabezpieczone,  że  żeby  atak  się  powiódł 
użytkownik  sam  przedtem  musiałby  podać  przestępcy  swoje  kody  – 
również  odsetek  udanych  wyłudzeń  przez  Internet  jest  nieporównywalnie 
mniejszy niż odsetek przestępstw dokonywanych drogą tradycyjną.

PODSUMOWUJĄC:

Bankomaty,  wrzutnie,  wpłatomaty,  bankowość 
internetowa.  Na  pierwszy rzut  oka  wydaje  się, 
że  pozycja  człowieka  w  banku  jest  stracona 
skoro  wszystkie  operacje  na  koncie  można 
przeprowadzić  samodzielnie  w  zaciszu  swojego 
domu lub przy okienku bankomatu. 

Może się wydawać, że wszystkim może dowodzić maszyna, komputer. Jest 
przecież  niemal  nieomylny,  nie  oszuka  nas  i  zawsze  wszystko  dokładnie 
obliczy. Niestety komputer nie jest jeszcze w stanie z nami porozmawiać 
przy stoliku w placówce banku, nie uśmiechnie się do nas, nie doradzi itp. 
Dlatego też, zarówno przyszłość człowieka jako łącznika między klientem 
a bankiem oraz komputera, bankowości elektronicznej jako narzędzia jest 
pewna i niepodważalna.

Rzeczywisty poziom bezpieczeństwa 
w usługach bankowych nie jest tożsamy 
z poczuciem bezpieczeństwa u klientów 
banku. Aby zrównać te poziomy potrzebna 
jest akcja edukacyjna skierowana 
do konsumentów, w której można pozwolić 
sobie na wykorzystanie mediów i ich 
ogromnego potencjału.

Jej  celem  byłoby  wyjaśnienie  jakie  mogą  występować  zagrożenia  i  jak  ich  unikać, 
wygenerowanie  wśród  klientów  odpowiednich  nawyków  oraz  wskazanie  szablonu 
postępowania  w  przypadku  reklamacji.  Ważnym  aspektem  takiej  akcji  byłoby  również 
zaprzyjaźnienie  i  zaznajomienie  klientów  z  tym  niewątpliwie  ułatwiającym  życie  i 
nowatorskim  rozwiązaniem,  bowiem  jak  wiadomo  bardzo  często  w  obiegowych 
opiniach  wokół  nowych  rozwiązań  pojawia  się  element  strachu  przed  nieznanym.  W 
celu  maksymalnej  niwelacji  ryzyka  konieczna  jest  również  analiza  całego  systemu  od 
strony  pracownika  banku.  W  stosunku  do  tego  ogniwa  należy  zastosować  dwa 
rozwiązania. Z jednej strony powinna to być zwiększona kontrola dostępu do systemu 
bankowego  przez  pracowników  banku,  z  drugiej  natomiast  akcja  edukacyjna.  Jak 
wiadomo  im  wyższy  poziom  wiedzy  pracowników,  tym  wyższe  są  ich  kwalifikacje  i 
fachowość, za czym idzie również zmniejszenie ryzyka.