Zaburzenia emocjonalne a wiek dziecka

Emocje ( uczucia)



subiektywne

reakcje

istotne

wydarzenia,

charakteryzowane poprzez zmiany fizjologiczne oraz zmiany na
poziomie doświadczenia i widocznego dla innych zachowania.



silne wzruszenia, które mogą przejawiać się jako żal, radość,

wstyd, gniew czy strach



wyrażają stosunek podmiotu do ludzi, rzeczy, zjawisk bądź do

siebie, swego organizmu lub własnej aktywności.



wywierają wpływ na gotowość organizmu do działania. Na

przykład gniew zwykle tę gotowość podwyższa, silny strach
obniża lub znosi całkowicie.



ich funkcja motywacyjna, zwłaszcza emocje głębokie (na

przykład miłość lub nienawiść) są zwykle silnymi czynnikami
motywacyjnymi,

popychającymi

działania

ukierunkowującymi je.



zewnętrznym przejawem emocji jest ekspresja, przejawiająca

się w mimice, gestach i oznakach fizjologicznych.

Tabela1. Sześć podstawowych emocji i
sposoby ich wyrażania ( Schaffer 2008)

Emocje

Ekspresja twarzy

Reakcje fizjologiczne

Funkcja adaptacyjna

Gniew

Obniżenie i zbliżenie do

siebie brwi, wargi

zaciśnięte

Przyspieszona akcja

serca, podwyższona

temperatura skóry,

wypieki

Przezwyciężenie

przeszkody, osiągnięcie

celu

Lęk

Brwi uniesione, oczy

szeroko otwarte

Przyspieszona akcja

serca, obniżenie

temperatury skóry,

posapywanie

Rozpoznanie

zagrożenia, uniknięcie

niebezpieczeństwa

Obrzydzenie

Brwi obniżone, nos

zmarszczony, warga

uniesiona

Spowolnienie akcji

serca, podwyższona

odporność skóry

Unikanie szkodliwego

źródła

Smutek

Wewnętrzne końce brwi

uniesione, kąciki ust

opuszczone

Spowolniona akcja

serca, niska

temperatura skóry

Zachęcanie innych do

pocieszania

Radość

Kąciki ust uniesione i

cofnięte, policzki

uniesione, oczy

przymrużone

Przyspieszona akcja

serca, nieregularny

oddech

Sygnał do życzliwego

kontaktu

Zaskoczenie

Oczy szeroko otwarte,

brwi uniesione, usta

otwarte

Spowolniona akcja

serca, oddech nagle

zawieszony, ogólny

spadek napięcia mięśni

Przygotowanie do

zdobycia nowego

doświadczenia,

poszerzenie pola

widzenia

Tabela 2. Strategie autoregulacji emocji
( Schaffer 2008)

Strategia

Zachowanie

Moment pojawienia

się

Przekierowanie

uwagi

Odwracanie wzroku od źródła pobudzenia

emocjonalnego

Ok. 3. miesiąca

Samouspokojenie

Ssanie palca, kręcenie loków, kołysanie się

1. rok

Poszukiwanie

dorosłego

Uczepianie się, podążanie za, przywoływanie i

inne

Druga połowa 1. roku

Użycie tzw.

przedmiotów

przejściowych

Przytulanie maskotek, szmatek itp..

Druga połowa 1. roku

Fizyczne unikanie

Uciekanie z sytuacji trudnych emocjonalnie

Początek 2. roku

Zabawa na niby

Wyrażanie różnych emocji z poczuciem

bezpieczeństwa w zabawie na niby

2. i 3. rok

Kontrola werbalna

Rozmowy na temat emocji z innymi, myślenie

o nich

Okres przedszkolny

Tłumienie odczuć

emocjonalnych

Rozmyślne oddzielenie myśli od źródła

niepokoju

Okres przedszkolny

Konceptualizacja

emocji

Refleksja na d doświadczeniami

emocjonalnymi i werbalizowanie myśli w

sposób abstrakcyjny

Środkowe dzieciństwo

Dystansowanie się

poznawcze

Samoświadomość tego, w jaki sposób

powstają emocje i jak nad nimi panować

Środkowe dzieciństwo

Przyczyny powstawania zaburzeń
emocjonalnych u dzieci i młodzieży - rodzina

Rodzina

jest naturalnym i najbliższym środowiskiem społecznym

dziecka;  w  niej  nawiązuje  pierwsze  kontakty  z  ludźmi,  poznaje
pierwsze  wzory  osobowe.  Rodzina  zaspokaja  biologiczne  i
psychiczne  potrzeby  dziecka,  dostarcza  mu  wiele  zarówno
pozytywnych jak i negatywnych doświadczeń stwarzając warunki
kształcenia  jego  osobowości.  Wpływ  rodziny  na  dziecko  jest
decydujący:  zależy  on  m.in.  od

warunków

bytowych rodziny, jej

struktury, atmosfery

, która panuje w domu, wzajemnych

kontaktów

interpersonalnych wyznaczonych przez

postawy

rodziców i

więzi

emocjonalne istniejące pomiędzy nimi, zależy

również od

metod

oddziaływania na dziecko (szkodliwe efekty

przynosi przede wszystkim obecność systemu nadmiernie
karzącego, nadmiernie liberalnego lub niekonsekwentnego).

Przyczyny powstawania zaburzeń
emocjonalnych u dzieci i młodzieży -
rodzina cd.

Spośród

czynników składających się na atmosferę emocjonalną rodziny

najbardziej szkodliwy wpływ na rozwój dziecka mają:

- niezrozumienie i niezaspokajanie potrzeb psychicznych dziecka,
- odrzucenie emocjonalne dziecka,
- atmosfera jawnych konfliktów,
- zakłócenia komunikacji, w tym sprzeczne komunikaty lub komunikacja ukryta,
- osobowość rodziców (głównie matki jako osoby przebywającej stale,
szczególnie z małym dzieckiem, np. matki nerwicowe, nadmiernie chroniące,
pedantyczne, wymagające).

Trudności  w  kontaktach  pomiędzy  rodzicami  a  dziećmi  przybierają,  w
późniejszych  latach  życia  dziecka,  charakter  dwustronny.  Niewłaściwe
zachowania  rodziców,  wynikające  z  braku  akceptacji  dziecka,  wywołują  u
dziecka  poczucie  zagrożenia  i  lęki,  co  uzewnętrznia  się  różnymi  formami
nieprawidłowych  zachowań.  Te  z  kolei  wzmacniają  niekorzystne  dla  dziecka
reakcje rodziców  (nadmierne  karanie, nadmierne  ochranianie, odrzucenie itp.).
Powstaje

"błędne koło„

, które utrwala zaburzenie emocjonalne i nieprawidłowe

zachowania u dziecka.

Przyczyny powstawania zaburzeń
emocjonalnych u dzieci i młodzieży –
przedszkole i szkoła

Przedszkole i szkoła

mogą być dla dziecka środowiskiem

pełniącym rolę stymulującą rozwój, rozszerzającą dotychczasowe
jego doświadczenie, ukierunkowujące rozwój społeczny, uczuciowy
i intelektualny. Ale także mogą być przyczyną pojawiających się
nieprawidłowości w rozwoju. Dzieje się tak wówczas, gdy

warunki

stwarzane przez przedszkole nie są dostosowane do jego potrzeb
lub

wymagania

w szkole zbyt wysokie, w stosunku do możliwości

dziecka.  Te  dzieci,  dla  których  są  one  nadmierne,  przeżywają  w
związku  z  niemożnością  sprostania  tym  wymaganiom  stan
permanentnej frustracji i napięcia.
Długotrwale  przebywanie  w

dużej, hałaśliwej grupie

dzieci nie

wpływa pozytywnie na mało odporny układ nerwowy dziecka.
Duża liczebność dzieci w grupach i klasach uniemożliwia
indywidualne traktowanie dzieci.

Przyczyny powstawania zaburzeń emocjonalnych u
dzieci i młodzieży – grupa rówieśnicza

Wymagania szkoły jako instytucji wychowującej dotyczą

wywiązywania się z

ról społecznych i wchodzenia w określone interakcje społeczne

. Podstawowe

dwa obszary tych interakcji to "nauczyciel-uczeń" oraz "uczeń-uczeń".

Relacje między uczniem a nauczycielem oraz między uczniem a kolegami
bywają źródłem urazów, które w efekcie mogą stać się przyczynami lub
wzmocnić istniejące już zaburzenia emocjonalne dziecka. I tak np. w obszarze

"nauczyciel-uczeń"

do sytuacji tworzących urazy zaliczamy przede wszystkim

negatywny stosunek nauczyciela do ucznia oraz nadmierne wymaganie
stawiane dziecku, zaś w obszarze

"uczeń-uczeń"

- odrzucenie dziecka przez

grupę rówieśniczą

czy też przeżywana stale rywalizacja między kolegami.

Na  prawidłowy  rozwój  dziecka  duży  wpływ  wywierają  doświadczenia  i
przeżycia  z  poprzedniego  okresu.  Nie  można  oczekiwać,  że  dziecko  będzie
radosne  i  pogodne,  jeśli  jego  wcześniejsze  doświadczenia  dotyczyły  przeżyć
przykrych  w  niekorzystnych  warunkach  rozwoju.  Potrzeba  doznawania
czułości,  zapewnienie  poczucia  bezpieczeństwa  jest  niezbędnym  warunkiem
prawidłowego rozwoju uczuć.

Przyczyny powstawania zaburzeń
emocjonalnych u dzieci i młodzieży - inne

Sytuacje traumatyczne

występujące nagle: utrata bliskiej osoby, nagła

ciężka choroba dziecka lub kogoś z rodziny, przeżycie uczucia bardzo
silnego zagrożenia itp. Mogą one doprowadzić do

nagłego powstania

zaburzeń

, w przeciwieństwie do sytuacji, gdy dziecko przeżywa długotrwały

stres i napięcia, a zaburzenia emocjonalne dziecka narastają stopniowo.

Procesy emocjonalne dziecka związane są także z

cechami układu

nerwowego, funkcjonowaniem układu endokrynologicznego i
ogólnym stanem jego zdrowia

. U dzieci chorowitych, słabych i

męczliwych  stwierdza  się  często  brak  równowagi  emocjonalnej  lub
przewagę negatywnych emocji w codziennych reakcjach.
  Zależność  między  procesami  psychicznymi  a  stanem  organizmu  jest
zależnością dwustronną, tzn. z jednej strony zły stan zdrowia ma wpływ na
rozwój emocjonalny dziecka, z drugiej zaś - przedłużający się stan napięcia
emocjonalnego,  stresu  i  niepokoju  może  doprowadzić  do  zakłóceń  w
prawidłowym funkcjonowaniu organizmu.

Ogólne zasady rozwoju dzieci i kryteria określające
zaburzenia procesów emocjonalnych

Występują wielkie trudności w określaniu normy zachowania i odchylenia od normy, czyli zaburzeń
emocjonalnych. Jednak mówiąc o normie musimy brać pod uwagę:

•

wiek

dziecka,

•

szeroko rozumiane

środowisko

, w jakim się ono wychowuje, wymagania stawiane przed nim,

zasady przestrzegane przez rodziców, zwyczaje kulturowe, moralne itp.,

•

płeć

dziecka i wynikające stąd różnice zachowania,

•

właściwości indywidualne

dziecka.

Określając zachowanie dziecka jako normalne, bądź odbiegające od normy, powinniśmy także
wziąć pod uwagę stopień tolerancji rodziców bądź nauczycieli.

Kryteria, które powinny być przyjęte przy określaniu zaburzeń emocjonalnych u dzieci to:

•

trwałość

występujących objawów - za przejaw zaburzenia można uznać jedynie symptomy, które

utrzymują się przez dłuższy czas,

•

intensywność

objawów - duża ich liczba i natężenie mogą wskazywać na zaburzenia emocjonalne,

•

częstość

symptomów - znaczna częstość występowania określanych objawów wskazuje na

istnienie problemów typu emocjonalnego.

Wszystkie te kryteria powinny być analizowane w każdym przypadku przy rozpoznawaniu zaburzeń
emocjonalnych z uwzględnieniem wieku dziecka, jego indywidualnych właściwości oraz środowiska
w jakim się rozwija.

Zaburzenia emocjonalne rozpoczynające
się w niemowlęctwie, dzieciństwie i wieku
szkolnym do ok. 10.roku życia

Dziecko  wzrastające  w  atmosferze  negatywnych  bodźców
ma  stałe  poczucie  zagrożenia,  bezradności  i  niepokoju.
Stara  się  unikać  sytuacji  powodującej  lęk.  Ucieczka  od
lęków

wyraża

się

właśnie

agresji,

bierności,

nadpobudliwości, zahamowaniu itp.

Dzieci nerwicowe

Dzieci zahamowane psychoruchowo

Dzieci obojętne uczuciowo

Dzieci nadpobudliwe

Dzieci agresywne

1.Dzieci nerwicowe

a) LĘK

- podstawowy objaw nerwicy i jej źródło, jest to bardzo silny stan

napięcia charakteryzujący się poczuciem zagrożenia, bezradności, bezsilności i
niepokoju. Jest emocja bezprzedmiotową – nie uświadamiamy sobie jego źródła.

Lęk ujawnia się albo jako bezpośrednia reakcja na stres, albo w sposób
zastępczy pod postacią symptomów nerwicowych.

Częstą  postacią  lęków  u  dzieci  są  lęki  nocne.  Dziecko  budzi  się  w  nocy,  jest
przerażone,  krzyczy,  nie  reaguje  na  uspokajanie  rodziców,  a  rano  nie  pamięta
nocnego  incydentu.  Lęki  nocne  często  pojawiają  się  w  okresach  trudnych
przeżyć  wywołanych  na  ogół  sytuacją  rodzinną,  konfliktami  między  dziećmi  a
rodzicami, obiecaną lub wymierzoną karą.

Dzieci lękliwe unikają kontaktów społecznych, trzymają się na uboczu. Są
niepewne siebie, mają poczucie mniejszej wartości, przewidując niepowodzenie
wolą nie podejmować działań, których rezultaty są niepewne. Dzieci te są bardzo
wrażliwe na oceny innych, nieodporne w sytuacjach stresowych.

Ad.1. Dzieci nerwicowe; ad. a) LĘK

Rodzaje zaburzeń lękowych



Lęk przed

separacją

od osób, z którymi dziecko jest

związane. Częstszy u dziewcząt.



Zaburzenia lękowe w postaci

fobii

(m.in. od 2. roku

przed zwierzętami, od 4. roku przed ciemnością).



Lęk

społeczny

– często rezultat przekonania ,że jest

bezwartościowe. Unikanie innych osób (również
rówieśników).



Zaburzenia związane z

rywalizacją w rodzeństwie

(najczęściej gdy rodzi się młodsze rodzeństwo –
walka o miłość i czułość rodziców).



Zaburzenia

tożsamości

rywalizacja

wśród

rówieśników.



Uogólniony lęk

Ad. 1. Dzieci nerwicowe

b) MOCZENIE MIMOWOLNE

- współwystępuje często z innymi objawami

zaburzeń  emocjonalnych  zwłaszcza  z  nadpobudliwością  emocjonalną,
zmiennością nastroju i płaczliwością. Rzadziej z zahamowaniem emocjonalnym,
objawami apatii, nieśmiałości oraz brakiem pewności siebie. Ponadto u dzieci z
objawem  moczenia  stwierdzono  również  symptomy  innego  typu:  lęki,
drażliwość, złe stosunki z grupą rówieśniczą, niechęć do nauki.
Dzieci  zaczynają  się  moczyć,  gdy  w  najbliższym  otoczeniu  pojawiają  się
sytuacje  zbyt  trudne  dla  niego;  groźba  utraty  miłości  rodziców  lub  osłabienia
związku  emocjonalnego  między  nimi  a  dzieckiem  (np.  pojawienie  się  nowego
dziecka w rodzinie
(częstsze u chłopców)



Moczenie pierwotne (trwa od urodzenia i jest kontynuacją moczenia

fizjologicznego).



Moczenie wtórne ( pojawiło się po co najmniej półrocznej przerwie)



Moczenie dzienne



Moczenie nocne

c) ZANIECZYSZCZANIE SIĘ KAŁEM

( celowe lub mimowolne oddawanie

stolca w nieodpowiednich miejscach)

Ad. 1. Dzieci nerwicowe

d) ZABURZENIA ODŻYWIANIA I JEDZENIA



Zaburzenia odżywiania – odmowa jedzenia i nasilone kapryszenie,

„nerwicowy brak apetytu”

. Często towarzyszące przeżuwanie .

Wywołuje niepokój rodziców o zdrowie dziecka, jednocześnie będąc
skutkiem  błędów  wychowawczych  popełnionych  przez  ojca  lub
matkę  polegających  głównie  na  nadmiernym  zwracaniu  uwagi  na
proces  jedzenia,  stałe  namawianie  dziecka  do  jedzenia,
przymuszanie  pod  groźbą  kary,  zabawianie  podczas  posiłku.
Zaburzenie  apetytu  może  być  także  reakcją  na  trudną  sytuację
dziecka  oraz  niekorzystne  bodźce  środowiskowe  odbierane  przez
dziecko jako zagrażające jego poczuciu bezpieczeństwa. Anoreksja
opisywana  jest  również  jako  jeden  z  objawów  ogólnego
negatywizmu dziecka lub jako wyrażenie niechęci lub wrogości do
rodziców, a także jako sposób zwrócenia uwagi i zapewnienia sobie
opieki.



Pica

– spożywanie niejadalnych substancji np.: papieru.

Ad. 1. Dzieci nerwicowe

e) JĄKANIE SIĘ (ZACINANIE SIĘ)

– występuje od ok. 3. roku życia ,

jest to częste powtarzanie i wydłużanie dźwięków, sylab, słów, wahania i
przerwy w  toku  wypowiedzi.  Dziecko jest świadome swoich trudności w
mówieniu  i  mocno  to  przeżywa.  Częste  u  chłopców.  jąkanie  może
pojawić  się  w  sposób  nagły  pod  wpływem  urazu  psychicznego,  bądź  w
efekcie  długo  trwających  niesprzyjających  sytuacji  traumatyzujących.
Jąkanie jest  z  jednej  strony rezultatem napięć emocjonalnych, z drugiej
przyczyną dalszego pogłębiania się zaburzeń życia emocjonalnego. Jest
jednym  z  objawów  w  procesie  nerwicowania  dziecka  wywołanych
nieprawidłowymi warunkami środowiska rodzinnego.

f) MOWA BEZŁADNA (GIEŁKOT)

– szybkie tempo mowy,

niezrozumiałe, rozerwanie płynności ale bez wahań i powtórzeń. Dziecko
jest nieświadome swoich trudności w mówieniu. Częste u chłopców.

Ad. 1. Dzieci nerwicowe

g) STEREOTYPIE RUCHOWE

– powtarzające się niefunkcjonalne

ruchy, samouszkodzenia się.
np.: zgrzytanie zębami, kręcenie włosów

h) TIKI

– nagłe, mimowolne wyładowania grup mięśniowych.

Najczęściej  spotykane  rodzaje  tików  to  mruganie  oczami,  grymasy
twarzy, podrzucanie lub wyciąganie ramion. Pojawiają się najczęściej w
wieku  między  5  a  12  r.  życia.  Tiki  są  zaliczane  do  objawów
nerwicowych,  a  ich  podłoże  to  silne  przeżycia  urazowe,  wywołane
sytuacjami  konfliktowymi.  Ich  etiologia  podkreśla  istnienie  podłoża
ograniczonego,  uszkodzenia  ośrodkowego  układu  nerwowego.  Tiki
cechują się uporczywością i długotrwałością występowania.

i) NADMIERNE ONANIZOWANIE SIĘ
j) SSANIE KCIUKA

, częste u dziewcząt

2.Dzieci zahamowane psychoruchowo

a) dzieci zmotywowane -

napięte

- charakterystyczna ich cecha to ogromna

skrupulatność i przesadna staranność w wykonywaniu zadań. Niepewne swych
umiejętności sprawiają wrażenie nieustannie napiętych i niespokojnych. Bardzo
związane z matką, odczuwają wielki lęk przed przedszkolem lub szkołą. Stronią od
nowych osób, sytuacji ,są wówczas ciche, lękliwe i wycofują się. Te same dzieci w
domu potrafią być ożywione, swobodne i ruchliwe.

b) dzieci podporządkowane -

uległe

- to dzieci "wyciszone" małomówne,

grzeczne,  posłuszne,  oceniane  jako  koleżeńskie  i  uczynne.  Ich  nieśmiałość  i
lękliwość  występuje  zwłaszcza  w  kontaktach  z  osobami  dorosłymi;  od
najmłodszych  lat  słaba  więź  emocjonalna  z  matkami,  które  prezentują  postawę
wymagającą  i  represyjną.  Wpływa  to  na  ukształtowanie  się  u  dziecka  podstawy
nieufności w stosunku do dorosłych.

c) dzieci z obniżoną samooceną -

zrezygnowane

- są to dzieci bierne zarówno

w  domu  jak  i  w  szkole.  Mają  poczucie  małej  wartości,  rezygnują  z  prób
podejmowania działań ze względu na krytyczną ocenę samych siebie. Nawet, gdy
osiągną  sukces  nie  są  w  stanie  w  niego  uwierzyć.  Są  apatyczne,  powolne,
przygnębione.  Niezmiernie  wrażliwe  na  przejawy  dezaprobaty  i  odrzucenia
uczuciowego  ze  strony  innych  osób.  Często  płaczą,  gdy  napotkają  trudności
rezygnują  z  zadania.  Bezradność  i  niska  samoocena  wynika  z  błędnych  postaw
rodzicielskich  wobec  dzieci  nacechowanych  głównie  nadmiernym  krytycyzmem,
odrzuceniem, dezaprobatą dziecka.

d) dzieci nadwrażliwe -

asteniczne

- to dzieci bardzo skryte, powściągliwe, nie

ujawniające swoich przeżyć.. Czują się różne od innych dzieci, unikają
towarzystwa, męczy je hałas, ruchliwość rówieśników, wolą samotne zabawy.

Ad.2.Dzieci zahamowane psychoruchowo

Nadmierna wrażliwość emocjonalna tych dzieci powoduje
unikanie bodźców i izolowanie się od ludzi. Dzieci te pochodzą na
ogół z rodzin rozbitych, nieszczęśliwych. Matki charakteryzują się
cechami neurotycznymi, lękowymi, obarczają dzieci swymi
skomplikowanymi przeżyciami.

Dzieci zahamowane emocjonalnie nie sprawiają zazwyczaj swym
zachowaniem kłopotów wychowawczych, pozostają raczej
niezauważone, a ich cierpienie często nie jest dostrzegane przez
dorosłych. W

terapii

najważniejsze jest, aby zapewnić dzieciom

poczucie bezpieczeństwa przez akceptację ich takimi, jakimi są -
bez stosowania ocen, porównywania z innymi dziećmi czy
zawstydzania w przypadku wycofania się z aktywności.

3. Dzieci obojętne uczuciowo

a)Dziecko, które

nie umie nawiązać kontaktów uczuciowych

z  dorosłymi  i  rówieśnikami,  nie  umie  współodczuwać  radości  i
smutków  innych  osób;  dziecko,  którego  mimika  twarzy  jest  mało
ekspresyjna,  smutne,  często  unikające  kontaktu  wzrokowego,
odtrącające  przyjaźń  innych,  czasem  złośliwe  i  wrogie  w  stosunku
do  otoczenia,  sprawiające  wrażenie  jak  by  mu  nie  zależało  na
uczuciach innych - to dziecko określane jako uczuciowo obojętne.

b)Spotyka  się  też  dzieci,  które  mimo  odczuwania  silnej  potrzeby
więzi  uczuciowej  czy  wręcz

"głodu uczuciowego"

nie potrafią

nawiązać stałego i bliskiego kontaktu z innymi ludźmi. Kontakty te
są powierzchowne, nie oparte na rzeczywistym przywiązaniu. Wg
wielu badaczy są to efekty lęku przed możliwością ponownej utraty
osoby, do której dziecko się przywiązało.
c)

Dzieci z chorobą sierocą

- ich terapia polega na nawiązywaniu

kontaktu uczuciowego zjedna i tą samą osobą np.: z terapeutą,
której efektem może być „transplantacja uczuciowa" na matkę
adaptacyjną.

Ad.3. Dzieci obojętne uczuciowo

Generalną zasadą

terapii

jest akceptacja wszelkich form

zachowania (szczególnie w pierwszym okresie), cierpliwość,
wyrozumiałość, serdeczność, zapewnienie dziecku poczucia
pełnego bezpieczeństwa.

Niezbędna jest dla dziecka obecność jednej i stale tej samej
osoby darzącej dziecko miłością pozostającej z nim w
bliskim i serdecznym kontakcie. Obojętność uczuciowa jest
rezultatem

niezaspokojenia

wrodzonej

potrzeby

przywiązania, przeżywania uczuć odtrącenia i osamotnienia.

4. Dzieci nadpobudliwe psychoruchowo
( ADHD)

Ich reakcje emocjonalne są gwałtowne, nieproporcjonalne do
działającego

bodźca,

spowodowane

przewagą

procesów

pobudzenia nad hamowaniem

(wynika to z określonego typu

układu nerwowego). Są często drażliwe, skłonne do bójek, kłótliwe.
Dzieci te charakteryzują się na ogół słabym, nadpobudliwym,
labilnym układem nerwowym, szybko męczą się wykonywaną pracą,
łatwo

nużą

się,

są

niewytrwałe

działaniu.

Występują u nich jąkanie, tiki, grymasy twarzy.

W rozwoju dzieci nadpobudliwych istotne znaczenie ma system
wychowawczy,

szczególnie

niekorzystne

jest

wychowanie

niekonsekwentne  tj.  brak  stałych,  jasno  sprecyzowanych  wymagań
w  stosunku  do  dziecka  i  często  zmieniające  się  oceny  jego
zachowania  w  zależności  od  nastawienia  rodziców.  Nadmierna
pobłażliwość  przeplatająca  się  z  wzmożonym  rygorem,  ostrymi
karami  za  błahe  przewinienia  dziecka  wywołuje  diametralnie  różne
reakcje dorosłych w zależności od nastroju.

Ad.4. Dzieci nadpobudliwe

Postępowanie dorosłych z dzieckiem nadpobudliwym :



Przede wszystkim spokój i cierpliwość.



Schemat dnia powinien być zaplanowany i zorganizowany,

aby nie dostarczył dziecku zbyt dużo chaotycznych bodźców.



Ze względu na dużą męczliwość i znużenie, zabawy i zajęcia

dzieci powinny być przeplatane ruchome ze spokojnymi.



Dorośli powinni dyskretnie wspierać, pomagać i zachęcać

do wykonywania różnych zadań, pomóc w przezwyciężaniu
trudności.

5. Dzieci agresywne

Zachowania agresywne przejawiają się pod postacią

agresji

fizycznej lub

werbalnej.

- Fizyczna

to bezpośrednie zadawanie bólu innym osobom np. wybuchy gniewu,

rzucanie się z pięściami, bicie innych dzieci, drapanie, gryzienie,

- Werbalna

gdy dziecko nie wchodzi w bezpośredni fizyczny kontakt z osobami

lub przedmiotami, a powoduje ich cierpienie poprzez wyśmiewanie, złośliwe
uwagi, arogancję, przezywanie, skarżenie.

Zachowanie agresywne

rozpatruje się jako:

- reakcje na frustracje,
- naśladowanie obserwowanych zachowań
- zachowanie instrumentalne - gdy dziecko stara się przez czynności agresywne
zrealizować stawiany przed sobą cel: przekonuje się, że zachowanie agresywne
przynosi pozytywne efekty.

W literaturze mówi się jeszcze o

agresji patologicznej

, której przyczyn istnienia

dopatrują się w patologicznych zmianach w mózgu.

Zaburzenia okresu szkolnego i
dorastania(adolescencji)



Anoreksja(jadłowstręt psychiczny) – prowadzi do znacznych zakłóceń masy

ciała, myśli samobójcze.



Bulimia - prowadzi do znacznych zakłóceń masy ciała, myśli samobójcze.



Zaburzenia obsesyjno - kompulsyjne – zachowania mające charakter

rytuałów



Zaburzenia psychotyczne ( Schizofrenia młodzieńcza)



Choroby afektywne

(m.in. depresja młodzieńcza , dystymia (permanentny smutek utrzymujący
się miesiącami (często latami)), duża depresja (endogenna, jest
wieloobjawowym zaburzeniem psychicznym).



Zaburzenia lękowe i konwersyjne.

Document Outline