WSPÓŁCZESNE 

KONCEPCJE 

ROZWOJU 

CZŁOWIEKA

Poznanie czynników 
rozwojowych 
jest niezbędne dla 
poprawnego sterowania 
nauczaniem ruchów i 
oceny jego efektywności, 
poznania predyspozycji 
motorycznych ćwiczącego 
oraz prognozowania 
dalszego jego rozwoju

auksologia –
spełnia rolę 
informacyjną i 
światopoglądową wobec 
nauk biologicznych i 
społecznych 

Rozwój oznacza „wszelki 
długotrwały proces 
kierunkowych zmian, w 
którym można wyróżnić 
prawidłowo po sobie 
następujące etapy przemian 
(fazy rozwojowe) danego 
obiektu (układu), 
wykazujące obiektywnie 
stwierdzalne różnicowanie 
tego obiektu (układu) pod 
określonym względem”

Przedmiotem badań nad 
rozwojem jest zmiana, 
bądź ciąg zmian w sferze:

- biologicznej
- 

psychicznej

- motorycznej
- zachowania się człowieka

Czynniki wpływające na zmiany:
 1. Zadatki organiczne – 
anatomiczne i fizjologiczne cechy 
organizmu, strukturalne i 
funkcjonalne właściwości 
narządów;
2. Aktywność własna i działalność 
jednostki;
3. Środowisko – wpływy społeczno-
historyczne, kulturowe;
4. Wychowanie i nauczanie.

Koncepcje rozwoju 
człowieka:

 - stanowisko biologiczne 
uznające dominującą rolę 
dziedziczności i 
czynników biologicznych 
w rozwoju zmierzające do 
kształtowania się budowy 
i funkcji organizmu; 

- stanowisko socjologiczne, 
zakładające kształtujący 
wpływ środowiska na 
przebieg i rezultaty 
rozwoju wpływające na 
zachowania kulturowe, 
kształtowanie środowiska i 
formowanie stosunków 
społeczno-ekonomicznych;

- stanowisko 
interakcjonistyczne, 
zakładające 
współdziałanie 
czynników genetycznych, 
biologicznych i 
środowiskowych w 
warunkowaniu procesów 
i rezultatów rozwoju.

Współcześnie rozpatruje się 
rozwój człowieka w ciągu 
całego jego życia. 
Odrzuca ona 
jednowymiarowe 
i jednokierunkowe modele 
uniwersalnych zmian 
rozwojowych, związanych 
z biologicznym wzrastaniem 
i dojrzewaniem.

Zmiany dokonują się 
selektywnie i 
zmierzają w kierunku 
wielu możliwych 
punktów końcowych 
ontogenezy z 
uwzględnieniem 
silnego 
indywidualnego 
różnicowania się.

Czynniki rozwoju 
człowieka:

1. 

Endogenne genetyczne:

determinanty z góry i 
nieodwracalnie określające 
właściwości organizmu;

2.Endogenne 
paragenetyczne: 
pobudzające i regulujące 
przebieg rozwoju 
w okresie 
śródmacicznym;

3. Egzogenne – 
- modyfikatory naturalne, 
biogeograficzne (skład 
powietrza, ukształtowanie 
terenu, klimat); 
modyfikatory kulturowe,
- społeczno-ekonomiczne 
(poziom wykształcenia, 
wysokość zarobków rodziców, 
wielkość i charakter środowiska 
społecznego, tradycje i zwyczaje 
społeczne, przeżyte stresy);

4. Endo-egzogenne –
tryb życia (praca 
zawodowa, rozkład 
zajęć codziennych, 
obciążenie 
aktywnością fizyczną 
i umysłową, 
charakter 
odpoczynku).

Podstawowe 

prawidłowości i zasady 

rozwoju

DRABINA I 

PAJĘCZYNA

1. Otwartość rozwoju 
zakładająca, że 
zmiany nie zachodzą 
tylko w jednym 
kierunku, ale są 
otwarte na wszystkie 
strony

2. Wielkość stopni 
swobody rozwoju, co 
oznacza dużą złożoność, 
indywidualność, 
nieustanną zmienność i 
niepełną 
przewidywalność 
końcowego efektu 
procesu rozwoju

3. Wielorakość i różnorodność 
rozwoju – zależność i 
współdziałanie czynników 
endogennych i egzogennych 
prowadzi do nieograniczonej 
wielkości, różnorodności 
zmian i efektów rozwojowych. 
Wpływa to na ograniczoną 
prognostyczność i wiedzę, w 
wyniku czego rozwój nie jest 
w pełni przewidywalny.

4. Nieliniowość 
rozwoju. 

5. Plastyczność możliwości 
adaptacyjnych – procesy 
adaptacyjne przebiegają w 
sposób elastyczny, zmienny, 
a nie według ustalonego, 
standardowego programu. 
Jest jednak silnie 
kontrolowana procesami 
samoregulacyjnymi 
(kanalizacja rozwoju).

PRAWIDŁOWOŚCI 
ROZWOJU

1. Różnice w tempie 
rozwoju (niektórzy 
szybciej, inni wolniej 
dochodzą do kolejnych 
osiągnięć rozwojowych);

2. 

Rozwój może 

realizować się w 
odmiennych treściowo 
sferach i zakresach 
funkcjonalnych 
(przesunięcie);

3. 

Rozwój zakłada 

odmienność ścieżek i 
kierunków rozwoju

DZIĘKUJĘ