Cukry i Białka

Chemiczne składniki żywności

Artykuły 

spożywc

ze

Cukry

Tłuszcz

e

Białka

Witami

ny

Sole 

mineral

ne

CUKRY

Cukry (inaczej węglowodany) są 
związkami chemicznymi węgla, wodoru 
i tlenu, zazwyczaj w stosunku H:O = 
2:1. Są to związki zawierające 
jednocześnie liczne grupy 
hydroksylowe, karbonylowe oraz 
czasami mostki półacetalowe.

Rodzaje cukrów

• Glukoza - C₆H₁₂O₆
• Fruktoza - C₆H₁₂O₆
• Sacharoza - C₁₂H₂₂O₁₁
• Laktoza - C₁₂H₂₂O₁₁
• Skrobia – (C₆H₁₀O₅)n
• Glikogen
• Celuloza – (C₆H₁₀O₅)m

Glukoza - C₆H₁₂O₆

• Jest to cukier prosty
• Występuje w owocach, głównie w 

winogronach

Rola w organizmie:
• Utlenianie glukozy w komórkach 

zwierząt i ludzi jest źródłem energii:

     C₆H₁₂O₆ + 6 O₂  6 CO₂ + 6 H₂O + 

energia

Fruktoza - C₆H₁₂O₆

• Jest to cukier prosty
• Różni się od glukozy budową 

przestrzenną

• Występuje głównie w owocach i 

miodzie

Rola w organizmie:
• Słodsza od glukozy, dlatego 

słodzenie pokarmów fruktozą 
wymaga użycia mniejszej ilości 
węglowodanów.

Sacharoza - C₁₂H₂₂O₁₁

• Jest to disacharyd, cząsteczka składa 

się z dwóch połączonych ze sobą 
fragmentów glukozy i fruktozy

• Występuje w burakach cukrowych i 

trzcinie cukrowej

Rola w organizmie:
• Spożywanie zbyt dużej ilości słodyczy 

skutkuje otyłością.

Laktoza - C₁₂H₂₂O₁₁

• Cukier mlekowy o wzorze 

sumarycznym identycznym z 
sacharozą

 Rola w organizmie: 
• Odpowiada za słodki smak świeżego 

mleka

• Dorośli ludzie nie są w stanie trawić 

tego cukru

Skrobia – (C₆H₁₀O₅)n

• Polisacharyd, cząsteczka jest 

zbudowana z wielu połączonych ze 
sobą fragmentów glukozy

• Cukier zapasowy roślin
• Występuje w nasionach zbóż oraz w 

bulwach roślin, m.im. ziemniaków

Glikogen

• Cząsteczka ma budowę podobną do 

skrobi

• Cukier zapasowy ludzi i zwierząt

Rola w organizmie:
• Jest gromadzony w wątrobie i w 

mniejszej ilości w mięśniach. W 
wypadku wzmożonego wysiłku 
przekształca się w glukozę.

Celuloza – (C₆H₁₀O₅)m

• Polisacharyd o takim samym wzorze 

sumarycznym jak skrobia, lecz z większą liczbą 
reszt glukozy w cząsteczce

Rola w organizmie:
• Celuloza to inaczej błonnik. Organizm nie trawi 

jej. Wędrując w stanie praktycznie 
niezmienionym przez cały przewód pokarmowy, 
wchłania wodę i ułatwia usuwanie 
niestrawionych resztek, dzięki czemu 
zapobiega m.in. Powstawaniu chorób okrężnicy.

Białka

Białka tworzą atomy węgla, wodoru, 
tlenu i azotu, a czasem nawet siarki. Z 
białka zbudowane są mięśnie, znajdują 
się we krwi, mózgu oraz w szkliwie 
zębów. Białka są związkami 
wielocząsteczkowymi, utworzonymi z 
około dwudziestu różnych 
aminokwasów.

Aminokwasy to związki organiczne, w 
których cząsteczkach występują dwie 
grupy funkcyjne: aminowa - NH₂ i 
karboksylowa – COOH.