Uwarunkowania 

ekonomiczne 

przedsiębiorczości 

Charakter przedsiębiorczości 

jest interdyscyplinarny. 

Opisywanie poszczególnych 

czynników kształtujących 

przedsiębiorczość jest zatem 

dość sztuczne i niepełne. 

Najlepiej byłoby opisywać je w 

sposób komplementarny. 

W celu opracowania 

pewnej systematyki 

można przeprowadzić 

próbę opisania 

czynników, które w 

większym stopniu łączą 

się z którąś z dziedzin 

nauki, które zajmują się 

przedsiębiorczością. 

Rozwój przedsiębiorczości  

zależy od takich uwarunkowań 

ekonomicznych jak m.in.: 

• swoboda przepływu towarów

• brak ograniczeń popytowych i 

podażowych 

• obciążenia podatkowe i 

parapodatkowe 

(kolejny slajd)

• dostępność do źródeł kapitału

• kształtowanie się nowych 

struktur gospodarczych na 
rynkach 

• kwalifikacje przedsiębiorców

• kapitał ludzki

Wymienione czynniki 

można uzupełnić o szereg 

determinant 

makroekonomicznych

 (jak także systemowych, 

w tym społeczno-

kulturowych)

Jak na przykład… 

Geneza badań nad 

przedsiębiorczością nie jest 

zbyt odległa, jakkolwiek 

problem bycia 

przedsiębiorczym jest tak 

stary jak długa jest historia 

istnienia człowieka. 

Heilbroner stwierdził, że 

„odkąd człowiek zszedł z 

drzewa, ciągle miał do 

czynienia z problemem 

przeżycia, nie tylko jako 

jednostka, ale jako członek 

grupy społecznej”. 

Mówiąc o 

przedsiębiorczości w 

perspektywie historycznej 

można zauważyć, że w tym 

względzie istnieje 

polimorfizm znaczenia i roli 

tego zjawiska, jaki 

przypisywano mu w 

kontekście czynnika 

rozwoju społeczno-

ekonomicznego. 

Badacze zjawiska 

przedsiębiorczości w 

aspekcie ekonomicznym, 

kładą oczywiście główny 

nacisk na zysk, jako 

główną determinantę 

rozwoju 

przedsiębiorczości.

Jednak oprócz zysku 

zwraca się także uwagę 

na inne czynniki. 

W sposób syntetyczny 

koncepcje 

przedsiębiorczości 

w myśli ekonomicznej 

przedstawiają się 

następująco:

- Merkantylizm akcentował 

wpieranie postępu 

technicznego, który jest 

efektem przedsiębiorczości, 

innowacyjności i 

kreatywności. 

Przedsiębiorczość jest motorem 

wzrostu gospodarczego. 

- Leseferyzm i liberalizm – 

swoboda działalności 

gospodarczej, wolność 

gospodarcza stanowi 

podstawowy warunek rozwoju 

przedsiębiorczości. 

- Ekonomia klasyczna – 

przedsiębiorczość wyraża się w 

pomysłowości, twórczości, 

identyfikowaniu i wykorzystywaniu 

szans, ale również umiejętność 

oszczędzania i mobilizowania kapitału 

(A.Smith). 

Przedsiębiorczość należy wiązać z: 

a) poszukiwaniem sposobów na 

podnoszenie wydajności i 

zyskowności realizowanych 

przedsięwzięć, 

b) kreatywnością 

c) ponoszeniem ryzyka (J.B.Say).

-ekonomia neoklasyczna- 

przedsiębiorczość oparta na 

określonych cechach, takich jak 

innowacyjność, ponoszenie 

ryzyka, kierowanie, 

organizowanie działalności.

-Instytucjonalizm – 

przedsiębiorczość musi być 

oparta na wiedzy 

specjalistycznej, menedżerskiej. 

W ten sposób może pobudzać 

wzrost gospodarczy i postęp 

technologiczny.

- Neoliberalizm – 

przedsiębiorca, jako 

jednostka ponosząca 

ryzyko i działająca w 

warunkach niepewności

Analiza ujęć 

teoretycznych sprowadza 

się do koncepcji 

następujących badaczy 

zjawiska 

przedsiębiorczości:

Prekursorzy badań nad przedsiębiorczością 

w perspektywie ekonomicznej:

- R.Cantillon – główny czynnik 

przedsiębiorczości to braki podażowe i 
zysk, przedsiębiorca to producent o 
niepewnym dochodzie

- J.B.Say – główny czynnik 

przedsiębiorczości to braki podażowe i 
zysk, przedsiębiorcze są te zachowania,  
które po raz pierwszy doprowadziły do 
pojawienia się nowego produktu

- A.Smith – postawy przedsiębiorcze 

kreowane są przez egoizm i warunki 
wolnorynkowe

Początek XX w.

- A.Marshal – przedsiębiorczość jako 

pochodna potrzeby organizowania 

- T.Veblen – przedsiębiorczość 

determinowana chęcią osiągnięcia 
prestiżu społecznego, 
przedsiębiorczość jako wyraz 
przemian w strukturze społecznej

Współczesność:

- J.Schumpeter - Przedsiębiorcy 
charakteryzują się „zmysłem 
przedsiębiorczości”, mogą nimi być osoby 
pozbawione kapitału, lecz kreatywni i 
pomysłowi, wykorzystujący rynkowe okazje.  
- I.Kirzner - przedsiębiorczość to posiadanie 
wrażliwości na okazje umożliwiające 
maksymalizację korzyści gospodarczych.
- F.Knight -  przedsiębiorczość to skłonność  
do podejmowania działań obarczonych dużym 
ryzykiem utraty kapitału.
- P.F.Drucker - przedsiębiorczość jest 
kształtowana przez działania i zachowania, 
dlatego powinna być traktowana jako 
specyficzny proces zarządzania.

Pierwsze, szczegółowe 

scharakteryzowanie terminu 

„przedsiębiorca” przypisuje się 

francuskiemu ekonomiście 

R.Cantilonowi (1680-1734). 

R.Cantillon koncentrował się na 

stronie podażowej funkcjonowania 

przedsiębiorców. 

Jako praktyk życia gospodarczego, 

nadał mu sens techniczny a 

jednocześnie zwrócił uwagę, na 

istotną rolę przedsiębiorcy w 

gospodarce.  

Przedsiębiorca jego zdaniem to 

człowiek szukający okazji, by 

sprzedawać swoje towary z 

zyskiem. 

Jednak ta prosta zasada 

obarczona jest ryzykiem, które 

musi przedsiębiorca ponieść, 

ponieważ kupuje po cenie 

pewniej, którą określa hurtownik 

lub detalista a sprzedaje po cenie 

niepewnej. 

Zatem przedsiębiorca żyje 

z dochodów niepewnych, 

co odróżnia go od 

pracownika, który żyje z 

dochodów pewnych.

Na gruncie literatury 

przedmiotu istnieje także 

przekonanie, że to nie 

R.I.Cantilon 

zapoczątkował naukowe 

rozważania na temat, 

czym jest 

przedsiębiorczość oraz 

jaką odgrywa funkcję w 

gospodarce, 

lecz J.B.Say. 

Przekonanie to wynika z faktu, 

że J.B. Say określił 

przedsiębiorczość w sposób, 

który w zasadzie jest taki jaki 

obowiązuje współcześnie. 

Przedsiębiorca w jego ujęciu to 

producent działający 

samodzielnie, wykorzystujący 

łącznie wszystkie czynniki 

produkcji, których połączenie 

wpływa na pojawienie się 

nowego dobra. 

Przedsiębiorczą jednostką 

dla J.B Saya jest człowiek, 

który wykorzystując 

czynniki produkcji, 

wytwarzając dobra i usługi, 

przenosi je z obszaru 

niższej wydajności i 

przychodów do obszaru 

wyższej wydajności i 

wyższego przychodu 

a przy tym osiąga wyższy 

zysk. 

Jednak ta działalność staje 

się rutyną, zatem 

przedsiębiorczość w ujęciu 

J.B Saya utożsamiana jest z 

działaniami  innowacyjnymi. 

Przedsiębiorcze są te 

zachowania,  które po raz 

pierwszy doprowadziły do 

pojawienia się nowego 

produktu. 

Przedsiębiorców, zdaniem J.B. 

Saya można podzielić na kilka 

kategorii, w zależności jakie 

czynniki produkcji wykorzystują w 

swej działalności. 

W związku z tym wyróżnił 

przedsiębiorcę przemysłu, 

rolnictwa, kupca i rękodzielnika.  

Każdy z nich ma prawo do 

rozporządzania zyskiem nawet, 

jeżeli powstał on dzięki środkom 

pożyczonym. 

 

Własność zysku jest 

konsekwencją 

włożonego w 

działalność 

przedsiębiorczą 

ryzyka.

Przedsiębiorca to 

człowiek, który posiada 

talent, jest aktywny, 

innowacyjny, który 

kreuje kapitał 

niematerialny

Istotna rola przedsiębiorcy i 

przedsiębiorczości w systemie 

gospodarczym, którą 

zaprezentował R.I Cantilon nie 

była stanowiskiem 

powszechnym u prekursorów 

nowoczesnej ekonomii. 

Zwraca się w tej kwestii uwagę 

na marginalizację 

przedsiębiorcy w klasycznej 

ekonomii.

 Za jej twórcę uważa się 

A.Smith, który zamiast 

przedsiębiorczości i 

przedsiębiorcy, dominującą 

funkcję w procesie „bogacenia 

narodów” przypisał 

mechanizmowi rynkowemu, tej 

przysłowiowej „niewidzialnej 

ręce rynku”, która sprawia, że 

egoistyczny z natury człowiek 

wpływa na zadowolenie innych 

oferując dobra, które ci inni 

chcą nabywać a jednocześnie 

zwiększają korzyści 

ekonomiczne oferenta.  

A.Smith nie negował 

całkowicie znaczenia 

przedsiębiorców i 

przedsiębiorczości, lecz 

doceniał rolę 

przedsiębiorców w 

gospodarce. 

Podkreślał wielokrotnie, że 

to ich moc twórcza, 

skłonność do podejmowania 

ryzyka, wynalazczość 

uruchamiają spiralę 

wydajności. 

Przedsiębiorca w 

ujęciu A.Smitha 

kieruje się zasadą 

racjonalności 

gospodarowania, 

minimalizuje straty, 

maksymalizuje 

korzyści. 

Ponadto to osoba, która 

wykazuje dużą skłonność do 

oszczędzania, a oszczędzone 

środki: 

inwestuje  w uzyskiwanie 

surowców, 

ich przetwarzanie, 

przemieszczanie surowców oraz 

powstałych z nich dóbr do miejsc 

zbytu (handel hurtowy), 

w których stwarza warunki do 

sprzedaży indywidualnym 

odbiorcom (handel detaliczny). 

A.Marshal, twórca 

neoklasycznej szkoły 

ekonomii i syntezy 

neoklasycznej, 

wprowadził do rozważań 

nad przedsiębiorczością 

czwarty czynnik produkcji 

– organizację. 

A.Marshal jest także twórcą 

koncepcji wskazującej na istotne 

cechy przedsiębiorcy, który 

łączy w ramach organizacji 

wszystkie czynniki produkcji i 

realizuje działalność w jej 

ramach. 

A.Marchal podkreślał, że 

przedsiębiorca posiada zdolność 

do generowania i wdrażania 

innowacji

Charakteryzując ujęcia 

przedsiębiorczości w myśli 

społeczno-ekonomicznej należy 

także zwrócić uwagę na dorobek 

T.Veblena.

 Znany on jest, jako twórca 

instytucjonalizmu i autor teorii 

klasy próżniaczej, w której 

scharakteryzował mechanizm 

społeczny oddziaływania systemu 

stratyfikacyjnego społeczeństwa 

na zachowania motywowane 

osiągnięciem społecznego 

prestiżu. 

Jego zdaniem rozwój 

społeczeństwa industrialnego 

wymaga, aby większą rolę 

społeczną odgrywała warstwa 

menadżerów i inżynierów 

tworzących klasę przemysłową. 

Z punktu widzenia procesów 

gospodarczych powinni oni mieć 

większy wpływ na wzorce 

zachowań niż „klasa próżniacza” – 

właścicieli kapitału. 

W tym procesie przedsiębiorca 

powinien zarządzać kapitałem, co 

spowoduje pojawienie się 

kapitalizmu menedżerskiego

Wśród rozważań 

dotyczących 

przedsiębiorczości 

szczególne miejsce zajmuje 

teoria J.Schumpetera. 

Nie jest ona pozbawiona 

kontrowersji, głównie ze 

względu na przypisywane 

przedsiębiorcy określeń 

typu twórczy destruktor czy 

też niszczyciel kreatywny. 

J.Schumpeter  

traktował 

przedsiębiorców jako 

główny czynnik a 

nawet akcelerator 

wzrostu 

gospodarczego. 

Przedsiębiorcy jego zdaniem 

stanowili główny motor zmian i 

innowacji.  

Wykorzystując czynniki produkcji 

odpowiedzialni oni są za 

pojawienia się:

 nowych produktów 

(innowacyjność), 

nowych technologii 

(kreatywność), 

szukanie nowych rynków zbytu i 

wprowadzania nowych 

organizacji pracy oraz 

funkcjonowania przedsiębiorstwa 

(przedsiębiorczość). 

Przedsiębiorcy zdaniem 

J.Schumpetera to osoby 

charakteryzujące się „zmysłem 

przedsiębiorczości”. 

W związku z tym, mogą nimi 

być nie tylko kapitaliści, ale 

także osoby pozbawione 

kapitału, lecz kreatywni i 

pomysłowi wykorzystujący 

rynkowe okazje.  

Kreatywność i innowacyjność są 

atrybutami twórczej destrukcji, 

która powoduje zmianę i rozwój w 

sferze gospodarczej a nawet w 

całym społeczeństwie, chociażby 

poprzez pojawiania się nowych 

form organizacji.

 J.Schumpeter twierdził, że: 

„przedsiębiorcy w każdym 

systemie gospodarczym są 

wyjątkami, bodźcem ich 

działalności jest chęć wyżycia się, 

twórczości, realizacji 

nowatorskich posunięć”. 

Twórczość naukowa 

J.Schumpetera wywarła istotny 

wpływ na późniejsze teorie 

dotyczące przedsiębiorczość. 

Między innymi nawiązywał do 

niej I.Kirzner.  

Twierdził, że głównym 

imperatywem podjęcia 

działalności przedsiębiorczej 

jest zysk, stanowiący 

najskuteczniejszą motywację. 

Zysk jest to swoista nagroda 

za wysiłek przedsiębiorców 

związany z dążeniem do 

przywrócenia równowagi 

rynkowej. 

W okresie krótkim 

przedsiębiorcy dostosowują 

się do otoczenia, w długim 

natomiast odkrywają nowe 

możliwości, przez co 

przyczyniają się do rozwoju.  

I.Kirzner konkludował, że „największą 

ilość zysku może przynieść 

przedsiębiorcy zapewnienie sobie 

pozycji monopolisty na danym rynku, 

ale jej osiągniecie, a następnie 

utrzymanie jest bardzo trudne, 

szczególnie dla przedsiębiorstw 

sektora mały i średnich firm. 

Sprostanie jednak wymaganiom 

konkurencji może przynieść (przynosi) 

realne, wymierne korzyści. Wobec 

tego dążenie do osiągnięcia trwałej 

przewagi konkurencyjnej, 

odpowiedniej pozycji na rynku, 

powinno być przedmiotem troski 

każdego przedsiębiorcy decydującego 

się na założenie nowego 

przedsiębiorstwa”. 

Jako przedstawiciel szkoły 

austriackiej w ekonomii 

I.Kirzner zwracał także uwagę 

na indywidualne skłonności 

jednostki do bycia 

przedsiębiorczym. 

Podkreślał w związku z tym 

charakteryzującą ich zdolność 

do znajdywania okazji i 

osiągania korzyści. 

To, co wyróżnia 

przedsiębiorców od innych 

osób jest posiadanie 

wrażliwości na okazje 

umożliwiające 

maksymalizację korzyści 

gospodarczych. 

Kontynuatorem badań nad 

przedsiębiorczością był F.Knight. 

Rozróżniając typy ryzyka w 

działalności ludzkiej wskazał na 

obszar funkcjonowania 

przedsiębiorcy, który funkcjonuje 

w warunkach niepewności, ryzyka 

utraty kapitału tak własnego jak 

powierzonego i dlatego mającego 

prawo do roszczenia sobie prawa 

do dysponowania zyskiem. 

F.Knight twierdził również, że 

nie ma żadnych barier 

stojących na przeszkodzie, aby 

każdy mógł starać się zostać 

przedsiębiorcą. 

Jednakże szanse powodzenia w 

sferze gospodarczej są 

zróżnicowane i zależą 

chociażby od pewnych 

skłonności psychologicznych, 

w tym do podejmowania 

działań obarczonych dużym 

ryzykiem utraty kapitału

Charakteryzując od strony 

teoretycznej, czym jest 

przedsiębiorczość i kim jest 

przedsiębiorca nie można 

ominąć koncepcji P.F.Druckera. 

Traktuje on przedsiębiorców, 

jako kategorię osób o 

szczególnych zdolnościach do 

wprowadzania innowacji w 

życie społeczno-gospodarcze. 

Jednak dla niego 

przedsiębiorcą nie jest jedynie 

właściciel przedsiębiorstwa, 

człowiek działający na własny 

rachunek. 

Bardzo ważną rolę we 

współczesnej gospodarce jego 

zdaniem odgrywają 

menedżerowie i także im 

należy się miano jednostek 

przedsiębiorczych. 

Zdaniem P.Druckera, 

przedsiębiorczość nie 

wynika z uwarunkowań 

osobowościowych, 

psychologicznych, lecz jest 

kształtowana przez 

działania i zachowania. 

Dlatego powinna być 

traktowana jako specyficzny 

proces zarządzania. 

Analiza rozwoju teorii 

przedsiębiorcy i 

przedsiębiorczości pozwala 

dostrzec pewne etapy 

charakteryzujące te teorie. 

Pierwsze ujęcia 

przedsiębiorczości odnosiły się 

raczej do przedsiębiorczości 

indywidualnej. 

Przedsiębiorca w świetle tego 

to osoba, która posiada 

umiejętność założenia i 

prowadzenia własnego 

przedsiębiorstwa.   

Następnie rozważania te 

skierowały się w stronę 

sektorów małych i średnich 

przedsiębiorstw, jako 

głównego czynnika rozwoju 

społeczno-gospodarczego. 

W tej perspektywie 

prowadzone były także 

rozważania odnoszące się do 

zarządzania podmiotami 

gospodarczymi, jako atrybutu 

przedsiębiorcy. 

Wreszcie pojawiły się 

rozważania dotyczące 

przedsiębiorczości dużych 

przedsiębiorstw. 

W tej perspektywie 

współcześnie traktuje się 

przedsiębiorczość, jako 

wszelką aktywność ludzi – 

nie tylko w aspekcie 

działalności gospodarczej.

 „Przedsiębiorczość stanowi 

zaprzeczenie bierności, 

stagnacji, powinna 

ucharakteryzować nie tylko 

pojedyncze osoby, ale także 

różnej wielkości organizacje, 

nie tylko gospodarcze. 

Przedsiębiorczość możliwa jest 

bowiem na każdym szczeblu 

kierowania każdego 

przedsiębiorstwa – małego, 

średniego i dużego”.