Odznaki krajoznawcze

i regionalne jako 

element edukacji 

regionalnej 

Paweł Zań

Rada Programowa ds. Młodzieży Szkolnej

Zarządu Głównego

Polskiego Towarzystwa Turystyczno-

Krajoznawczego

  

Krajoznawstwo - to według Słownika Języka 

Polskiego  -  „ruch  społeczny,  popularyzujący 
wiedzę  o  kraju  (regionie),  m.in. poprzez 
organizowanie 

wycieczek, 

obozów 

wędrownych 

o 

charakterze 

poznawczo-

dydaktyczny;  poznawanie  kraju  (regionu) 
w zakresie  różnych  dziedzin,  np.  archeologii, 
geografii, historii, etnografii itp.”

        Nauczyciel  chcący  z  młodzieżą  świadomie 

uprawiać  turystykę  i  krajoznawstwo,  staje 

przed  wyzwaniem  pokazania  jej  obiektów 

atrakcyjnych i ważnych dla regionu czy kraju. 

Świadczących  o przeszłości,  wyróżniających 

region pośród innych terenów. 

                    Pedagog  chcący  pokazać  młodzieży 

piękno  ziemi  ojczystej  może  opierać  sie  na 

ofertach biur podróży, wertować przewodniki i 

samemu opracowywać trasy wycieczek. Może 

również skorzystać ze sprawdzonego systemu 

odznak PTTK.

       

System  odznak  Polskiego  Towarzystwa 

Turystyczno-Krajoznawczego  dzieli  się  na 

dwa  typy:  odznaki  turystyki  kwalifikowanej  i 

odznaki  krajoznawcze.  Odznaki  adresowane 

są 

do 

szerokiego 

grona 

odbiorców. 

Począwszy  od  małych  dzieci  po  „Turystów 

Seniorów”.

   

W kontekście pracy nauczyciela szkolnego, 

system  odznak  PTTK  świetnie  sprawdza  się 

jako  element  edukacji  regionalnej  jak 

również  pro  zdrowotnego  wychowania  dzieci 

i młodzieży.  Poszczególne  odznaki  i  ich 

stopnie są adekwatne do wiedzy i możliwości 

uczniów szkół podstawowych, gimnazjów jak 

również szkół ponadgimnazjalnych.

       

W  ramach  systemu  odznak  PTTK, 

nauczyciel  prowadzący  zajęcia  z  edukacji 

regionalnej,  ma  możliwość  wykorzystania  w 

pracy  z  młodzieżą,  regionalnych  odznak 

krajoznawczych.

  

    Jest  ich  w  Polsce  około  250.  Zasady 

zdobywania  tych  odznak  są  projektowane 

tak,  by  możliwie  najpełniej  poznać  tą  cześć 

Polski,  którą  lokalnie  nazywa  się  „Małą 

Ojczyzną”.  Przykłady  takich  odznak  to 

„Warszawska 

Odznaka 

Krajoznawcza”, 

„Sympatyk  Otwocka”  „Przyjaciel  Parków 

Krajobrazowych”,  „Przyjaciel  Wielkopolski”, 

„Miłośnik Gdańska”.

 

 

Regulaminy 

odznak 

zobowiązują 

zdobywającego  do  zwiedzenia  konkretnych 
obiektów – ważnych dla danego regionu.

      Liczba  obiektów,  ich  ranga  rośnie  wraz  ze 

stopniem odznaki.

    Odznaki  maja  zazwyczaj  od  jednego  do  4-5 

stopni (popularna, brązowa, srebrna, złota, „za 

wytrwałość”). 

       

Przy  zdobywaniu  odznak  należy  zwiedzić 

obiekty  kulturowe:  zabytki,  muzea,  pomniki, 

groby zasłużonych dla regionu osób. Przyszły 

zdobywca  odznaki  odwiedzić  musi  również 

obiekty  przyrodnicze:  parki,  rezerwaty, 

pomniki  przyrody.  Często  zdobywca  musi 

wykonać  opis  krajoznawczy  odwiedzanych 

miejsc.

      Potwierdzeniu  zwiedzenia  danego  miejsca 

służy  „dzienniczek  krajoznawczy”,  jest  to 

zazwyczaj  zeszyt,  w  którym  zbiera  się 

pieczątki  z odwiedzanych  miejsc,  wkleja  się 

zdjęcia, pocztówki, bilety wstępu.

Pomysłodawcy  odznak,  opracowując  ich 

regulaminy  kierowali  się  potrzebą  serca, 

potrzebą  ukazania  tego,  co  w  ich  „Małej 

Ojczyźnie” najcenniejsze.

Nauczyciel planujący wyjazd w region Polski, 

który nie jest mu dobrze znany, może oprzeć 

trasę  wyjazdu  z  młodzieżą,  o  regulamin 

regionalnej  odznaki  krajoznawczej  z  tego 

terenu. 

Tak 

zorganizowana 

wycieczka 

krajoznawcza  będzie  bogata  w  treści 

historyczne, przyrodnicze, gospodarcze. 

Pedagog,  który  w  swojej  pracy  z  młodzieżą 

wykorzysta  możliwość  zdobywania  odznak 

krajoznawczych,  stanie  się  Nauczycielem 

Kraju Ojczystego. Nauczy dostrzegać piękno, 

niejednokrotnie  to  ukryte,  niewidoczne  na 

pierwszy rzut oka.

    Odznaki  PTTK  może  zdobywać  każdy. 

Niezależnie  od  wieku,  płci,  itd.  Są  one 

przeznaczone  nie  tylko  dla  członków  PTTK, 

ale dla każdej zainteresowanej osoby.

                Poszczególne  odznaki  są  prowadzone 

przez  terenowe  oddziały  PTTK.  To  tam 

następuję  społeczna  weryfikacja  zdobytych 

przez 

poszczególne 

osoby 

odznak. 

Zainteresowani  zdobywcy  oznak  mogą 

zakupić „blachę odznaki”, których cena waha 

sie w okolicach 5-10 złotych.

  Młodzież,  która  rozpocznie  przygodę 

z krajoznawstwem  od  odznak  regionalnych, 

ma  możliwość  zdobywania  dalej  Odznaki 

Krajoznawczej  Polski  –  królowej  odznak 

krajoznawczych. 

      Odznakę  tą  zdobywa  się  zwiedzając 

miejsca 

wyszczególnione 

w 

Kanonie 

Krajoznawczym Polski. 

        Z  kilkunastu  tysięcy  zabytków  w  Polsce 

wybrano  ich  ponad  300.  Wyróżniają  się  one 

historią,  forma  architektoniczną,  walorami 

artystycznymi.

   Podobnie postąpiono z muzeami, wybrano 

te 

z 

najcenniejszymi 

zbiorami, 

charakterystyczne  dla  danej  tematyki  czy 

regionu.  Nie  zapomniano  o  unikatowych 

skarbach przyrody. 

  Łącznie  Kanon  to  ponad  600  obiektów 

krajoznawczych  w  Polsce,  obiektów,  które 

Polski  Patriota  powinien  znać  i  odwiedzić  w 

swoim  życiu.  Dla  tych  najwytrwalszych 

zdobywców  odznaki,  przewidziano  stopień 

złoty z szafirem.

Wykaz odznak PTTK, ich regulminy  można 

znaleźć na stronie 

www.pttk.pl

Kopalnią wiedzy o odznakach regionalnych 

PTTK jest strona Roberta Respondowskiego 

z Gliwic, członka Komisji Krajoznawczej ZG 

PTTK

www.krajoznawca.eu

 Dziękuję za uwagę

Paweł Zań

Wiceprzewodniczący

Rady Programowej do spraw Młodzieży Szkolnej

Zarządu Głównego

Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego

ul. Senatorska 11

00-075 Warszawa

0-22 826 22 51

pawelzan@pttk.pl